وسائل هدايت - جلسه بیست وچهارم (1) - (متن کامل + عناوین)

مقام هدايت انسان

مقام و منزلت تقوا

تهران، حسينيه هدايت رمضان 1383

الحمدلله رب العالمين و صلّى الله على جميع الانبياء والمرسلين و صلّ على محمد و آله الطاهرين.

كمترين مرتبه و منزل تقوا خوددارى از مجموعه گناهان، منكرات، معاصى و فحشا است.

پاكى از گناهان وقتى كه ادامه پيدا كند، انسان به مقام ديگر تقوا مى‏رسد، كه عبارت است از صفاى نفس و نورانيت كامل و جامع باطن و از اين مرتبه هم اگر عبور كند، به مرتبه اتصال همه جانبه قلب به وجود مقدس حضرت حق مى‏رسد. در آن صورت تمام حدودهاى موجود براى انسان از انسان گرفته مى‏شود و قدرت حاكميت انسان نسبت به همه ظاهر و باطن ظهور مى‏كند.

در رابطه با اين افراد كه به اين مقام رسيده‏اند، چهار آيه از قرآن مجيد عنايت بفرماييد، تا عظمت نتايج پاكى و تقوا براى شما بيش از پيش روشن بشود.

نتيجه دورى از گناه و انجام واجبات

يك مطلب در رابطه با قيامت اين بزرگوران است، مى‏فرمايد:

« لَهُم مَّا يَشَآءُونَ فِيهَا وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ »⁽¹⁾

1 ـ ق (50) : 35؛ «در آنجا هرچه بخواهند براى آنان فراهم است ، و نزد ما [ نعمت هاى [بيشترى است .»

درباره ديگر از اهل نجات مى‏فرمايد:

« جَزَآءً بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ »⁽¹⁾

ما به عمل آنها در قيامت جزا مى‏دهيم، ولى درباره اين‏ها مى‏فرمايد:

حدود و چارچوب عمل از آنها برداشته شده است.

اين بزرگواران در مقام قيامتى خود، آنچه كه خودشان بخواهند، نه آنچه كه عملشان اقتضا مى‏كند، نه آنچه كه نماز و روزه و حج و جهاد و شهادت و كرامت اخلاقى آنها اقتضا مى‏كند به آنها خواهيم داد.

در عالم ملكوت و قيامت، و در محضر حضرت حق، آنچه كه دل آنها مى‏خواهد، نه عمل آنها، برايشان فراهم است و جداى از آنچه كه بى‏قيد و شرط دل آنها مى‏خواهد، پيش من هم اضافه‏تر دارند، كه به آنها عنايت مى‏كنم.

اينجا پاى عقل بالكل لنگ است، يعنى ما فقط لغات آيه را مى‏توانيم معنى كنيم، اما يعنى چه؟ اين براى ما درك و وصفش غير قابل امكان است.

يك نفر كه يك بدن هشتاد، نود كيلويى دارد و با همين بدن خدا او را وارد قيامت كرده است، و پيرى، ضعف چشم، ضعف گوش را از اين بدن گرفته است، يك صورت جوان بيست و پنج ساله است، اين آدمى كه در دنيا هشتاد سال زندگى كرده است، حالا وارد حريم الهى شده و درباره مزد زحمات و تقوا و خلوص او در قرآن مجيد سند داده است كه:

« لَهُم مَّا يَشَآءُونَ فِيهَا »

1 ـ سجده (32) : 17؛ «به پاداش اعمالى كه همواره انجام مى‏داده‏اند.»

اجر مزيد از نعمات بهشت

كارى به عملشان ندارم. عمل نيست كه مقتضاى اجر است. به دلش كار دارم، مى‏گويم: هر چه كه دلت مى‏خواهد، قيدى، شرطى، زمانى، حدودى، محدوديتى ندارد، غير از آنچه كه دلت مى‏خواهد؛

« وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ »

پيش من هم اجر اضافه دارى، آنها را هم بخواه.⁽¹⁾

اينجا فكر مى‏كنم ديگر صحبت شكم و بدن نبايد باشد.

يك آدمى كه وارد بهشت يا حريم حضرت حق شده است، و بيست و پنج ساله است، كل ميوه‏ها را كه نمى‏تواند در اين معده جا بدهد، كل حورالعين را هم كه نمى‏تواند در اختيار خودش قرار بدهد، بايد مراد مسأله ديگرى باشد، يك لذت ديگر، كه مجموع بهشت قابل مقايسه با لذت او نيست.

1 ـ تفسير الصافي: 5/64 [سوره ق (50) : آيه 35]؛ «لهُمْ ما يَشاوءُنَ فِيها وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ و هو ما لا يخطر ببالهم ممّا لا عين رأت و لا اذن سمعت و لا خطر على قلب بشر.»

مشكاة الأنوار: 99، الفصل السادس في كرامة الموءمن على الله ؛ «عن جابر بن يزيد الجعفي قال قال لي أبو جعفر عليه‏السلام إن الموءمن ليفوض الله إليه يوم القيامة فيصنع ما شاء قلت حدثني في كتاب الله أين قال قال قوله لَهُمْ ما يَشاوءُنَ فِيها وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ فمشيئة الله مفوضة إليه و المزيد من الله ما لا يحصى ثم قال جابر و لا تستعن بعدو لنا في حاجة و لا تستطعمه و لا تسأله شربة أما إنه ليخلد في النار فيمر به الموءمن فيقول يا موءمن أ لست فعلت بك كذا و كذا فيستحي منه فيستنقذه من النار و إنما سمي الموءمن موءمنا لأنه يوءمن على الله فيجيز الله أمانه.»

بحار الأنوار: 8/101، باب 23؛ «وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ أي و عندنا زيادة على ما يشاءونه مما لم يخطر ببالهم و لم تبلغه أمانيهم و قيل هو الزيادة على مقدار استحقاقهم من الثواب بأعمالهم.»

« لَهُم مَّا يَشَآءُونَ فِيهَا وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ »

ما نمى‏دانيم اصلاً چيست. اين مرتبه تقوا است.

بندگان مخلص و عدم احضار در محشر

يك مطلب ديگرى كه قرآن باز در رابطه با قيامت بيان مى‏كند، مى‏فرمايد:

« فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ إِلاَّ عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ »⁽¹⁾

اين خيلى مطلب عجيبى است. تمام انسان‏ها را در قيامت احضار مى‏كنم، مگر بندگان مخلصم را.

پس با آنها چه معامله‏اى مى‏كند؟ نمى‏دانيم. مى‏دانيم كه قرآن مجيد مى‏گويد: هر مرده‏اى را كه زنده مى‏كند و مى‏خواهد وارد محشر كند، دو نفر كنار قبرش مى‏آيند، و او را مى‏گيرند و به سمت محشر حركت مى‏دهند.

سائق و شاهد در كنار قبور

اسم يكى از آنها را خدا «سائق» ـ حمله دار ـ گذاشته است، و ديگرى «شهيد» شاهد. شاهد بر كل اعمال دوره عمر او. اين شهيد و سائق كنار قبر هستند، و به محض اين كه خدا مرده را زنده كرد، اين دو تا دستش را مى‏گيرند، وارد محشرش مى‏كنند و جايى كه بايد او را نگهدارند، نگه مى‏دارند، اما مخلصين، سائق و شهيد را نمى‏بينند.⁽²⁾

1 ـ صافات (37) : 128؛ «جز بندگان خالص شده خدا [ كه از هر كيفرى در امانند ، ].»

2 ـ ق (50) : 21؛ «وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهيدٌ.»

نهج البلاغه: 84، و من خطبة له عليه‏السلام و فيها صفات ثمان؛ «فَكُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ سَائِقٌ يَسُوقُهَا إِلَى مَحْشَرِهَا وَ شَاهِدٌ يَشْهَدُ عَلَيْهَا بِعَمَلِهَا.»

بحار الأنوار: 36/71، باب 37، حديث 20؛ «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه‏السلام فِي قَوْلِهِ تَعَالَى وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ قَالَ السَّائِقُ أَمِيرُ الْمُوءْمِنِينَ عليه‏السلام وَ الشَّهِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله .»

اين متن قرآن است:

« فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ إِلاَّ عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ »

غير از اين‏ها همه را به محشر احضار مى‏كنم.

جايگاه مخلصين در قيامت

شخصى از اميرالمؤمنين عليه‏السلام پرسيد: اين‏ها را كه خدا احضار نمى‏كند، پس كجا هستند؟

حضرت اين آدرس را دادند، كه اين آدرس را هم اميرالمؤمنين عليه‏السلام از قرآن گرفته و فرمودند:

« فِى مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍ مُّقْتَدِرٍ »⁽¹⁾

اين‏ها مستقيم پيش خود حضرت حق هستند.⁽²⁾

1 ـ قمر (54) : 55؛ «در جايگاهى حق و پسنديده نزد پادشاهى توانا .»

2 ـ الجواهر السنية كليات، حديث قدسى: 541، الباب الثاني عشر، حديث 122؛ «قال رسول اللَّه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله : لمّا اسري بي إلى السماء و انتهي بي إلى حجب النور كلّمني ربّي فقال لي: يا محمّد، بلّغ عليّ بن أبي طالب منّي السلام و اعلمه أنّه حجّتي بعدك على خلقي، به أسقي العباد الغيث، و به أدفع عنهم السوء، و به أحتجّ عليهم يوم يلقوني، فإيّاه فليطيعوا و لأمره فليأتمروا و عن نهيه فلينتهوا، أجعلهم عندي فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ و أبيح لهم جناني، و أن لا يفعلوا أسكنهم ناري مع الأشقياء من أعدائي ثمّ لا ابالي.

از رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نقل كرده كه حضرت فرمود: وقتى كه در شب معراج به آسمانها رفتم و از آن همه حجابهاى نورى گذشتم، خداوند با من حرف زد و فرمود: اى محمد، از من به على بن ابى طالب سلام برسان و به او بگو كه او حجت من بعد از تو در ميان خلقم مى‏باشد. من به خاطر او بندگانم را با ابرها سيراب مى‏كنم و به خاطر او بديها را از بندگانم دفع مى‏كنم و در روز قيامت هم به وسيله او به مردم حجت خواهم نمود. پس به او اطاعت كنند و به دستورهايش عمل نمايند و از نهى او خود را دور كنند. اگر بندگان من اين كار را كردند، من آنها را در قرارگاه صدق مى‏نشانم و بهشتم را بر آنان مباح مى‏كنم. اگر از على اطاعت نكردند، من آنها را با دشمنان شقيم در جهنم ساكن مى‏كند.»

نهج الحق و كشف الصدق: 201، الحادية و الستون آية في مقعد صدق؛ «قَوْلُهُ تَعَالَى فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ عَلِيٌّ عليه‏السلام .»

و ما هم نمى‏دانيم يعنى چه؟ خدا و پيغمبر كه فهميده‏اند چه گفته‏اند، حالا ما نمى‏فهميم چكار كنيم؟ ما عقلمان قد نمى‏دهد.

هدايت مخلصين و توصيف حضرت حق

دو مطلب هم راجع به دنياى اين‏ها مى‏گويد. يكى اين است:

« سُبْحَـنَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ إِلاَّ عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ »⁽¹⁾

ارسطو در حق منِ خدا هر چه بگويد، صد در صد قبول نيست، ارشميدس، سقراط، افلاطون، ابن سينا، صدر المتألهين بگويند صد در صد قبول نيست.

چون اين‏ها عقلشان به حريم قدس صفات، اسماء و ذات من راه پيدا نكرده، من براى آنها آنقدر «بانگ جرسى هست كه از دور مى‏آيد» هستم، نه به حريم صفات من راه دارند، نه به اسماء من و نه به ذات من. اما عباد مخلص من، آنچه كه در حق من بگويند، من امضا مى‏كنم، چون آنها هم به حريم ذات و هم به اسماء و صفات راه دارند.

1 ـ صافات (37) : 160؛ «مگر بندگان خالص شده خدا [ كه او را به آنچه توصيف مى‏كنند شايسته مقام قدس اوست . ].»

جان على عليه‏السلام در دست پروردگار

كسى كه روى زمين زندگى مى‏كرده، اما مرغ فكرش تا حريم ذات و اسماء و صفات و افعال پر زده، و آنجا هم لانه گرفته و ديگر برنگشته است، فقط بدن در زمين بوده و از آنجا هم بدن را هدايت مى‏كرده كه به جنگ برو، يا كنار زن و بچه برو، بخور، و... اينجا بدن را هدايت نمى‏كرده، خودش مى‏گويد: در محل اعلى زندگى مى‏كرده، از آنجا بدن را با اشاره هدايت مى‏كرده است.

او كيست كه بدنش در زمين بوده، ولى خودش در محل رفيع؟ از آنجا اشراف به بدن داشته، و بدن را از آنجا هدايت مى‏كرده است؟ وقتى هم مى‏خواسته بميرد، خدا به هيچ ملك مقربى اجازه جان گرفتن از او را نداد؟

ملك الموت پرونده او را ديد كه الان بايد اين بدن بميرد، مى‏خواسته حركت كند، خطاب رسيده كه بايست، جان گرفتن از او كار تو نيست، جانى در آن بدن نيست، جان پيش من است. جان، بدن را هدايت مى‏كرده، خود من اين جان را بايد قبض كنم، و او وجود مبارك اميرالمؤمنين عليه‏السلام است.

على عليه‏السلام درباره خدا در خطبه اول نهج البلاغه حرف زده است. طبق آن آيه قرآن، خدا مى‏گويد: هر چه على عليه‏السلام درباره من، درباره اسماء، افعال و ذات من بگويد، قبول است، چون عبد مخلَص است.⁽¹⁾

1 ـ نهج البلاغه: خطبه 1؛ «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لاَ يَبْلُغُ مِدْحَتَهُ الْقَائِلُونَ وَ لاَ يُحْصِي نَعْمَاءَهُ الْعَادُّونَ وَ لاَ يُوءَدِّي حَقَّهُ الْمُجْتَهِدُونَ الَّذِي لاَ يُدْرِكُهُ بُعْدُ الْهِمَمِ وَ لاَ يَنَالُهُ غَوْصُ الْفِطَنِ الَّذِي لَيْسَ لِصِفَتِهِ حَدٌّ مَحْدُودٌ وَ لاَ نَعْتٌ مَوْجُودٌ وَ لاَ وَقْتٌ مَعْدُودٌ وَ لاَ أَجَلٌ مَمْدُودٌ فَطَرَ الْخَلاَئِقَ بِقُدْرَتِهِ وَ نَشَرَ الرِّيَاحَ بِرَحْمَتِهِ وَ وَتَّدَ بِالصُّخُورِ مَيَدَانَ أَرْضِهِ أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ وَ كَمَالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْدِيقُ بِهِ وَ كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ وَ كَمَالُ تَوْحِيدِهِ الاْءِخْلاَصُ لَهُ وَ كَمَالُ الاْءِخْلاَصِ لَهُ نَفْيُ الصِّفَاتِ عَنْهُ لِشَهَادَةِ كُلِّ صِفَةٍ أَنَّهَا غَيْرُ الْمَوْصُوفِ وَ شَهَادَةِ كُلِّ مَوْصُوفٍ أَنَّهُ غَيْرُ الصِّفَةِ فَمَنْ وَصَفَ اللَّهَ سُبْحَانَهُ فَقَدْ قَرَنَهُ وَ مَنْ قَرَنَهُ فَقَدْ ثَنَّاهُ وَ مَنْ ثَنَّاهُ فَقَدْ جَزَّأَهُ وَ مَنْ جَزَّأَهُ فَقَدْ جَهِلَهُ وَ مَنْ جَهِلَهُ فَقَدْ أَشَارَ إِلَيْهِ وَ مَنْ أَشَارَ إِلَيْهِ فَقَدْ حَدَّهُ وَ مَنْ حَدَّهُ فَقَدْ عَدَّهُ وَ مَنْ قَالَ فِيمَ فَقَدْ ضَمَّنَهُ وَ مَنْ قَالَ عَلاَ مَ فَقَدْ أَخْلَى مِنْهُ كَائِنٌ لاَ عَنْ حَدَثٍ مَوْجُودٌ لاَ عَنْ عَدَمٍ مَعَ كُلِّ شَيْءٍ لاَ بِمُقَارَنَةٍ وَ غَيْرُ كُلِّ شَيْءٍ لاَ بِمُزَايَلَةٍ فَاعِلٌ لاَ بِمَعْنَى الْحَرَكَاتِ وَ الآْلَةِ بَصِيرٌ إِذْ لاَ مَنْظُورَ إِلَيْهِ مِنْ خَلْقِهِ مُتَوَحِّدٌ إِذْ لاَ سَكَنَ يَسْتَأْنِسُ بِهِ وَ لاَ يَسْتَوْحِشُ لِفَقْدِهِ.»

 ادامه دارد . . .