سفارش پروردگار به تواضع‏

نمى‏دانم مطالب را متوجه شديد، به اهل ايمان امر نمى‏كند كه به پيغمبر صلى الله عليه و آله تواضع كنيد، اهل ايمان كه در مقابل او تواضع كردند كه اهل ايمان شدند، به پيغمبر صلى الله عليه و آله مى‏فرمايد: به كسانى كه آمدند و اهل ايمان شدند تواضع و فروتنى كن.

طورى به آنها نگاه نكن كه در نگاه تو بخوانند و برداشت كنند كه پيغمبر آنها هستى.

من شما را با ايمان كردم. تعبيرات قرآن بسيار عجيب است، نمى‏فرمايد: «تواضَع» رفته بالاتر، لغت تواضع را قرآن به كار نگرفته است، پروردگار به رسولش امر مى‏كند

«وَ اخْفِضْ‏»

«خفض» در برابر رفع است، مثل حق كه در برابر باطل هست،

«خافِضَةٌ رافِعَةٌ»

در سوره واقعه است، مى‏فرمايد: يك كار قيامت اين است كه انسان را بلند مرتبه مى‏كند و يا او را در كمال پستى قرار مى‏دهد. «خافِضَةٌ رافِعَةٌ» اين كلمه را قرآن به كار گرفته است، به پيغمبر صلى الله عليه و آله مى‏فرمايد:

«وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ»

چرا نگفت: «تواضع لمن اتبعك من المؤمنين» به علت اينكه كلمه «خفض» در آن محبت، مهر، خرج كردن عاطفه به كار گرفته مى‏شود؛ يعنى تواضع از روى محبت، مهر، لطف و مهربانى كه مردم مؤمن واقعاً حس كنند كه تو از پدر براى آنها بهتر و مطمئن‏ترين تكيه گاه دنيا و آخرت هستى. تواضعى كه دل مردم را خوش كند. فروتنى‏اى كه دل مردم را شاد كند. تواضعى كه طبيعى باشد و اين تواضع در آن محبت، مهر و عاطفه موج بزند، آن را نسبت به مؤمنانى كه «اتَّبَعَكَ» پيرو تو هستند لحاظ كن.

اين جمله را در آيه عنايت كنيد «لِمَنِ اتَّبَعَكَ» چون ممكن است يك مردمى در اطراف تو باشند و تابع تو نباشند، نماز مى‏آيند، روزه مى‏گيرند، وقتى به آنها پيشنهاد مى‏كنى، پيشنهاد را پشت گوش مى‏اندازند، آنها هنوز آدم نشده‏اند.

دست زهرا را مى‏بوسيد، وقتى فاطمه عليها السلام وارد مى‏شد، تمام قد بلند مى‏شد، تا فاطمه ننشسته بود نمى‏نشست، نسبت به اميرالمؤمنين عليه السلام كمال فروتنى و تواضع را داشت، نسبت به سلمان، مقداد، عمّار و ابوذر كمال فروتنى را داشت؛ زيرا اينها «لِمَنِ اتَّبَعَكَ» بودند.

وقتى درباره تواضع نسبت به حضرت زهرا عليها السلام به او ايراد گرفتند، فرمود:

كارهايى كه من انجام مى‏دهم به امر خدا مى‏كنم، كلمه «خفض» يعنى نهايت فروتنى.