«رحمن» و «رحيم» در قرآن كريم‏

مرحوم آيت الله العظمى خويى مى‏گويد، وزن كلم «رحمن»، وزن مبالغه است؛ يعنى پروردگارى كه مهر و رحمتش بى‏اندازه است. حالا اگر مى‏خواهيم مهر خداوند را با چشممان هم ببينيم، بايد همين عالم را تماشا بكنيم. هم اين عالم، آاثار محبت و آثار رحمت است. «آب» از آثار عنايت و رحمت است؛ «هوا» از آثار حمت است؛ كوه‏ها از آثار رحمت است؛ يعنى هر چيزى را كه ما در اين عالم مى‏بينيم، مى‏بينيم كه آن چيز، جلوه رحمت الله است؛ جلوه مهربانى پروردگار است. اين سخن دربار كلم «رحمن» بود.

و اما كلم «رحيم»، صفت مشبهه است. در ادبيات عرب، صفت مشبّهه واقعيتى است كه دليل بر ثبوت دارد. «رحيم» صفت مشبّهه است؛ يعنى وجود مقدّسى كه مهر، محبت و رحمتش ثابت است و از بين نمى‏رود و هميشگى و ابدى است.

قرآن صد و چهارده سوره دارد، و اول صد و سيزده سور آن، با رحمانيت و رحميت شروع شده است: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم‏. البته، يك بار هم يك بسم اللهِ كامل وسط سوره نمل آمده است، و با حساب آن، بسم الله موجود در قرآن، صد و چهل و چهارتا مى‏شود. يك سوره هم بدون بسم الله شروع شده است، و آن هم سوره توبه است. اين سوره با اين آيه هم شروع شده:

بَراءَهٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى الَّذينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكينَ‏

اين جا و در اين سوره، خدا مى‏خواسته با پيمان‏شكنان با تلخى برخورد بكند كه من شما را نمى‏خواهم و من از شما نمك‏خورهاى نمكدان‏شكن متنفّر و بيزار هستم؛ اين جا ديگر جاى بسم الله نبود؛ جاى رحمت نبود؛ جاى رحيم نبود؛ جاى رحمان نبود؛ اما همين خدا، در دو و سه تا آى پايين‏تر، يك مرتبه درگيرى‏اش به طور كلى فروكش مى‏كند و به همين نمك به حرام‏هاى عهدشكن مى‏گويد، اگر توبه كنيد، من شما را قبولتان مى‏كنم و گناهتان را مى‏بخشم و شما را مى‏آمرزم.

من اين سخنان را دارم مى‏گويم كه اگر خداى نكرده جوانى كه فريب فرهنگ غرب، و يا فريب ماهواره‏ها، و يا فريب رفيق بد را خورده و از پروردگار فاصله گرفته است، برگردد؛ چون تا ابد او در زندگى خود نمى‏تواند رفيقى مهربان‏تر و با محبت‏تر از خداوند پيدا كند. به خدا قسم، جوانان بايد توجّه كنند كه:

اين دغل‏دوستان كه مى‏بينى مگسانند گرد شيرينى‏

سعدى‏

جوانان بايد بدانند كه بهترين رفيق، آن كسى است كه محبت و مهرش ثابت است و محبت و مهرش هم مُثبت مى‏باشد و در برابر هزينه كردن مهر و محبتش هم هيچ چيزى از شما نمى‏خواهد. فقط محبت مى‏خواهد.