رسالت پيامبر همراه با دو هدف اساسى‏

منابع مقاله:

کتاب   : تفسير حكيم جلد چهارم

نوشته : حضرت آیت الله حسین انصاریان

مشركين مكه هم چون پيشينيان خود از يهود و نصارى كه در تاريكى جهالت و نادانى و كبر و غرور و مادى‏گرى به سر مى‏بردند، به گمان باطلشان تصور مى‏كردند درب سخن‏گوئى خدا به روى هر كس باز است، كه هر وقت بخواهند خدا با آنان سخن گويد، يا ميدان ارائه نشانه و معجزه چنان گسترده است كه هر گاه ميلشان اقتضا كند نشانه و معجزه‏اى رخ نمايد به اين خاطر مى‏گفتند لَوْ لا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينا آيَةٌ؟

در حالى كه نزول وحى و تكلم خدا با انسان و پديده معجزه حقيقتى است كه از افق نبوت طلوع مى‏كند و نبوت مقام شامخ خاصى است كه در اهلش و آن كه شايسته و لايق آن است قرار مى‏گيرد.

اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ: «1»

خدا داناتر است كه مقام رسالت را كجا قرار دهد.

مقام پيامبرى ويژه انسان كاملى است كه از ابتدا در سايه تربيت حضرت حق رشد كند

«ادبنى ربى فاحسن تأديبى.»

پروردگارم مرا به ادب آراست و اين تأديب را به صورت احسن به انجام رسانيد.

اميرمؤمنان به كميل فرمود:

«ان رسول الله ادبه الله عزوجل و هو ادبنى و انا اؤدب المؤمنين:»

خدا رسولش را به ادب آراست و او مرا مؤدب به آداب نمود و من مؤمنين را به ادب مى‏آرايم.

پيامبر فرمود:

«انا اديب الله و على اديبى:»

من تأديب شده خدايم و على ادب شده من است.

حضرت صادق (ع) فرمود:

«ان الله عزوجل ادب نبيه فاحسن ادبه.»

خداى عزوجل پيامبرش را مؤدب به آداب نمود و اين ادب را به نيكوترى صورت در وجودش قرار داد.

پيامبرى ويژه انسان جامعى است كه پيش از طلوع آفتاب نبوت از افق قلبش در ميان بدترين مردم مشهور به حس سلوك، وقار و بزرگوارى، متانت و بردبارى، درستى و صحت عمل و آراسته به اخلاق حسنه باشد، و چنان كه در كتاب‏هاى حديث و تاريخ آمده پيامبر اسلام پيش از بعثت از چنان حسن سلوك و اخلاقى برخوردار بود كه همگان از درستى و سلامت كردارش شگفت‏زده بودند و قوم خائن و معصيت پيشه مكه او را ملقب به لقب امين نمودند.

پيامبرى ويژه آن انسان ويژه‏اى است كه داراى ريشه خانوادگى اصيل و آباء و امهات و اجدادى با كرامت و موّحد باشد، چنان كه در اين رابطه اميرمؤمنان درباره‏ى پيامبر اسلام مى‏فرمايد:

«مستقره خير مستقر، و منبته اشرف منبت، فى معادن الكرامة و مماهد السلامة، قد صرفت نحوه افئدة الابرار و ثنيت اليه ازمة الابصار:» «2»

قرارگاه خانوادگى‏اش بهترين قرارگاه، و محل رشد و نموش شريف‏ترين محل است، در معادن بزرگوارى و گهواره‏هاى سلامت، قلب خوبان بخاطر آن همه خوبى‏ها و ريشه اصيلش شيفته او شد، و توجه ديده‏ها به سوى او متوجه گشت.

«حتى بعث الله محمداً صلى‏الله‏عليه‏وآله شهيداً و بشيراً و نذيراً خير البرية طفلا و انجبها كهلا، و اطهر المطهرين شيمة و اجود المستمطمرين ديمة:» «3»

تا اين كه خداوند محمد صلى‏الله‏عليه‏وآله را گواه همه خوبى‏ها و بشارت دهنده و بيم‏رسان برانگيخت، آن وجود مباركى كه در كودكى بهترين مردم، در بزرگسالى نجيب‏ترين انسان و در اخلاق پاك‏ترين پاكان و دوام و پيوستگى وجودش از همه بيشتر بود.

«جعله الله سبحانه بلاغا لرسالته و كرامة لامته، و ربيعا لاهل زمانه و رفعة لاعوانه، و شرفا لانصاره:» «4»

خداوند پاك او را تبليغ كننده پيام‏هايش، و وسيله‏ى كرامت امتش و بهار اهل زمانش و بلندى مرتبت يارانش و شرف هواخواهانش قرار داد.

پيامبرى ويژه آن موجود والائى است كه از عقل كامل و بصيرت جامع، و چشم حق‏بين، و ظرفيتى به گنجايش هستى، و قلبى مركز انوار برخوردار باشد.

اين خصوصيات در وجود مبارك پيامبر بنابر آيات قرآن و روايات به طور اكمل وجود داشت و بهمين خاطر خورشيد نبوت و خاتميت آن از افق جان ملكوتى‏اش طلوع كرد، و جهان را به نور عقل و علم و بصيرت و رسالتش روشن ساخت.

حضرت حق خبر ظهورش را به همه پيامبران اعلام نمود، و اوصاف كمالش را در كتب آسمانى بيان كرد، و از رسولانش ايمان به نبوت او را پيمان گرفت و از پيامبرانش خواست براى حل مشكلات و گشوده شدن گره از كارهايشان به معنويت او و اهل بيتش توسل جويند.

او براى نجات بشر از همه مفاسد و مهالكى كه به آن دچار بود، با همه ارزش‏هاى ملكوتى و حقايق معنوى و قرآنى كه سراسرش حق و هدايت بود مبعوث به رسالت شد.

إِنَّا أَرْسَلْناكَ بِالْحَقِّ.

اميرمؤمنان اوضاع پيش از رسالت او را به اين صورت بيان مى‏كند:

«ارسله على حين فترة من الرسل، و طول هجعة من الامم و اعتزام من الفتن، و انتشار من الامور، و تلظ من الحروب و الدنيا كاسفة النور، ظاهرة الغرور، على حين اصفرار من ورقها، و اياس من ثمرها، و اغورار من مائها، قد درست منار الهدى، و ظهرت اعلام الردى، فهى متجهمة لاهلها، عابسة فى وجه طالبها، ثمرها الفتنة، و طعامها الجيفة و شعارها الخوف، و دثارها السيف:» «5»

پيامبر را در زمانى فرستاد كه رشته رسالت منقطع، و خواب غفلت ملّت‏ها طولانى، و فتنه‏ها جدّى، و امور زندگى و ارزش‏ها از هم گسيخته، و آتش جنگها شعله‏ور بود.

نور دنيا و آفتاب حقايق در كسوف، و دنيا با ظهور چهره فريبنده در حال خودنمائى، برگ‏هاى درخت زندگى زرد، نوميدى از بارور شدن شجره حيات بر دلها چيره، و آب زندگى فروكش كرده بود.

زمانى كه نشانه‏هاى هدايت كهنه، علائم گمراهى نمايان بود، دنيا به اهلش روى زشت نشان داده و نسبت به خواهنده‏اش عبوس بود، ميوه‏اش فتنه، غذايش مردار، جامه زيرينش ترس، و جامه رويش شمشير بود.

اميرمؤمنان (ع) در خطبه ديگر درباره‏ى روزگار پيش از بعثت ميفرمايد:

«بعثه و الناس ضلال فى حيرة، و خابطون فى فتنة، قد استهوتهم الاهواء، و استزلتهم الكبرياء، و استخفتهم الجاهلية الجهلاء، حيارى فى زلزال من الامر، و بلاء من الجهل، فبالغ صلى‏الله‏عليه‏وآله فى النصيحة، و مضى على الطريقه و دعا الى الحكمة و الموعظة الحسنة:» «6»

خداوند هنگامى پيامبرش را مبعوث به رسالت كرد كه مردم در وادى گمراهى حيران بودند، و كوركورانه در فتنه مى‏رفتند، هواهاى نفسانى عقل و خرد را از آنان ربوده، كبر و خودپسندى آنان را دچار لغزش نموده بود، و جاهليت تاريك، آنان را به سبك‏سرى و بى‏اعتبارى نشانده از اين جهت در كارها ناآرام و سرگردان و جامعه‏اى دچار جهالت و نادانى بودند، پيامبر اسلام خيرخواهى را نسبت به آنان به نهايت رسانيد، و در تبليغش به راه حق حركت نمود، و آنان را به حكمت و موعظه حسنه دعوت فرمود.

گروهى از مفسران كلمه حق را در ابتداى آيه شريفه‏ إِنَّا أَرْسَلْناكَ بِالْحَقِ‏ به قرآن معنا كرده‏اند يعنى خداوند مهربان براى هدايت جامعه انسانى پيامبر را همراه با قرآن مبعوث به رسالت نمود.

اميرمؤمنان (ع) درباره‏ى اهداف قرآن در جامعه انسانى مى‏فرمايد:

«فجاءهم بتصديق الذى بين يديه والنور المقتدى به، ذلك القرآن فاستنطقوه و لن ينطق و لكن اخبركم عنه الا ان فيه علم ما يأتى و الحديث عن الماضى و دواء دائكم و نظم ما بينكم:» «7»

پس او با كتابى كه تصديق كننده حقايق كتاب‏هاى آسمانى بود و نورى كه بايد از آن پيروى شود به جانب مردم آمد آن نور قرآن است، آن را به سخن آوريد ولى هرگز سخن نمى‏گويد اما من شما را از آن خبر دهم كه چه اهدافى را دنبال مى‏كند، آگاه باشيد كه دانش آنچه مى‏آيد، و خبر آنچه در عالم گذشت، و درمان دردهاى شما و مقررات نظم دهنده زندگيتان در اين كتاب است.

و نيز آن حضرت درباره‏ى قرآن مى‏فرمايد:

«و ان الله سبحانه لم يغط احداً بمثل هذا القرآن، فانه حبل الله المتين، و سببه الامين، و فيه ربيع القلب و ينابيع العلم، و ما للقلب جلاء غيره:» «8»

و يقيناً خداوند احدى را به مانند اين قرآن پند نداده، قرآن رشته محكم خدا، و وسيله امين اوست، در آن بهار دل و چشمه‏هاى دانش است، دل را به غير آن مايه جلا نيست.

آرى پيامبر بزرگ اسلام اين انسان كامل و جامع، و اين چهره عرشى و ملكوتى با دارا بودن همه ارزش‏هاى انسانى و پخته‏ترين عقل، و سرشارترين علم و دانش و آراسته بودن به بصيرت همه جانبه همراه با قرآن مبعوث به رسالت شد تا جهانيان را از تاريكى جهل و ظلم و بى‏خبرى و سيئات اخلاقى برهاند و با ارزش‏هاى الهى و اسلامى و انسانى آشنا سازد و با حكمت پيامبرى‏اش و قرآن حكيمش به توفيق خداى حكيم جامعه‏اى حكيم بسازد.

با رسالت او و نزول قرآن حجت همه جانبه بر بشر كامل شد، و نيازى نبود كه با بعثت او و قرآن عظيمش خداوند با كسى ديگر يا جمعى ديگر گفتگو كند و آيه و نشانه‏اى براى آنان ارسال نمايد، تا از حضرت حق توقع بيجا داشته باشند و خواسته غير معقول مطرح كنند كه‏ لَوْ لا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينا آيَةٌ.

او با عنوان خاتميت و معلم حكمت و كتاب و تزكيه كننده نفوس، و منجى انسان از مفاسد و مهالك، و تأمين كننده خير دنيا و آخرت، و تضمين كننده سعادت بشر، مبعوث به رسالت شد، و با بودن او كه از هر جهت كامل بود، و با گوهر بى‏نظيرى چون قرآن كه از هر جهت جامع بود نيازى به حجت ديگر نبود، بنابراين هر كس مايل به هدايت و سعادت و نجات باشد بايد به او و كتابش توسل جويد، و هر كه از او و قرآنش روى برگرداند هلاكت و شقاوت او حتمى و ابدى است.

او براى اصلاح عقايد مردم، و تزكيه نفوس آنان از سيئات اخلاقى و آراستن انسان‏ها به عمل صالح مبعوث به رسالت شد، و با بعثتش تحولى شگرف در همه جوانب حيات بشر پديد آورد، و راهى نو پيش پاى انسان باز كرد، و چراغى خاموش نشدنى در خيمه حيات او برافروخت.

اگر پس از مرگ او خائنان و منافقان و يهود و نصارى جلوى پيشرفت آئين او را در حيات انسان نمى‏گرفتند، و قرآن و اهل‏بيتش را به زنجير اسارت و تعطيلى در خانه‏نشينى نمى‏كشيدند يقيناً وضع تاريخ و مسير حيات انسان و چهره تمدن و مدرسه علم غير از اين بود كه الان هست.

آن نابكاران پيشرفت آئين او را كُند و طلوعش را محدود به زندگى قليلى مؤمن و اهل باور كردند، و اكثر مردم روزگار او و پس از او را از بهره‏گيرى از نبوت و قرآنش محروم و خائن و منافق و لائيك و يهودى و نصرانى و زردشتى بودائى باقى گذاشتند!!

صدرالمتألهين درباره عظمت پيامبر اسلام و اين كه آن حضرت فرستاده بر حق خداست، و وجود مباركش بر هر حقيقتى برهان و دليل است مى‏گويد:

«در علوم الهى ثابت شده است كه حق تعالى بر هر چيزى برهان و دليل است، چنان كه فرمود:

أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ شَهِيدٌ: «9»

آيا كافى نيست كه پروردگارت بر همه چيز گواه است؟

و نيز ثابت شده كه ابتدا همانند انتهى و بدايت عين نهايت و خداوند فاعل تمام اشياء، و انسان كامل كه از آن كامل‏تر وجود ندارد نتيجه و غايت مخلوقات است.

«لولاك لما خلقتك الافلاك:» «10»

اگر تو نبودى افلاك را نمى‏آفريدم.

پس لازم است كه انسان كامل برهان و دليل بر همه اشيا باشد چنان كه فرمود:

وَ جِئْنا بِكَ عَلى‏ هؤُلاءِ شَهِيداً: «11»

و تو را بر اين امت گواه و برهان آوريم.

و از شواهدى كه دلالت بر اين مطلب دارد اين است كه حضرت حق به هر پيامبرى معجزه و برهانى عطا فرمود ولى شخص پيامبر اسلام و وجود او را برهان و دليل قرار دارد و فرمود:

يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً: «12»

اى مردم يقينا از سوى پروردگارتان براى شما برهان و دليلى چون پيامبر آمد، و نور روشنگرى چون قرآن به سوى شما نازل كرديم.

برهان پيامبران و دلايل آنان در حقايقى غير خودشان بود مانند برهان موسى كه در عصا و دست و ديگر معجزاتش بود، ولى همه وجود پيامبر اسلام برهان بود.

برهان چشمش آن بود كه فرمود: از من در ركوع پيشى نگيريد زيرا شما را از پشت‏سر خود همانطور كه پيش روى خود را مى‏بينم مشاهده مى‏كنم.

و برهان بصيرت و باطن او آن كه:

ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى‏ (17) لَقَدْ رَأى‏ مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى‏: (18) «13»

چشم او از حقايق آنچه بايد بنگرد بى‏هيچ كم و بيش مشاهده كرد، آنجا از بزرگ‏تر آيات حيرت انگيز پروردگار را به حقيقت ديد.

و فرمود:

زمين برايم كشف و آشكار شد، خاور و باختر آن را ديدم. «

و برهان چشائى او آن كه فرمود: اين دست پخته گوسپند مسموم است.

و برهان لمس و سودن او آن است كه فرمود: خداوند دستش را ميان دو كتف من قرار داد تا اين كه خنكى آن را احساس نمودم.

و برهان زبانش اين كه خداوند فرمود:

وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى‏ (3) إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى‏: «14»

و هرگز از روى هوا و هوس سخن نمى‏گويد، سخن او جز وحى خدا نيست.

و برهان آب دهانش اين كه در روز خندق به جابر فرمود: خمير خود را نان نكنيد و ديگ‏هاى خود را از اجاق پائين نياوريد تا من بيايم، پس آمد و آب دهان در خمير و ديگ انداخت و بركت يافت، جابر گويد: به خدا سوگند آنان هزار نفر بودند، هر چه توانستند خوردند تا اين كه رها كرده و برگشتند، در حالى كه ديگ ما در حال جوشيدن بود و خمير ما همانگونه نان مى‏شد.

و برهان ديگر آب دهان او آن كه در روز خيبر در حالى كه اميرمؤمنان چشم درد سختى داشت آب دهان بر چشم او ماليد كه به توفيق و اذن الهى چشم درد حضرت برطرف شد.

و برهان دستش آن كه خداوند فرمود:

وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى‏: «15»

و هنگامى كه به سوى دشمنان تير انداختى تو نينداختى بلكه خداوند انداخت.

و برهان ديگر دستش اين كه ريگ در دست او تسبيح گفت.

و برهان انگشتان او آن كه چون به آن اشاره به ماه نمود دو نيمه گشت‏ «16» و ديگر اين كه آب از انگشتانش جارى شد و مردم بسيارى از آن نوشيدند.

و برهان سينه او آن كه خداوند فرمود:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ. «17»

اى رسول من آيا ما تو را شرح صدر عنايت نكرديم.

و برهان قلب او آن كه چشمانش به خواب مى‏رفت ولى قلبش بيدار بود خداوند مى‏فرمايد:

ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى‏: «18»

آنچه را دل پيامبر ديد آن دل به پيامبر دروغ نگفت هر چه را دل ديد حق و حقيقت بود.

امثال اين دلايل و براهين در ظاهر وجود مقدس او (عليهما السلام) به اندازه‏اى است كه شماره نتوان كرد.

و اما براهين باطن وجود او و قواى پنهانى وى، از آنها برهان حافظه اوست:

سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى‏: «19»

ما آيات قرآن را بر تو قرائت مى‏كنيم پس هرگز فراموش نخواهى كرد.

و برهان قدرت و نيروى علم او: على (ع) فرمود: رسول خدا هزار باب از دانش را به من آموخت و من از هر باب آن هزار باب استنباط نمودم، وقتى حال ولى چنين باشد پس حال پيامبر آموزنده چگونه است؟

و اما برهان قوت و قدرت عملى او معراجش به جسد نورانى‏اش‏ «20» به دورترين نقطه آسمانها يعنى «سدرة المنتهى» است. «21»

و اما برهان عقل عملى او: خداوند مى‏فرمايد:

وَ إِنَّكَ لَعَلى‏ خُلُقٍ عَظِيمٍ. «22»

و يقيناً تو بر بلنداى ملكات و سجاياى اخلاقى عظيمى قرار دارى و خود فرمود:

«بعثت لاتمم مكارم الاخلاق:»

«مبعوث شدم تا ارزش‏هاى اخلاقى را به كمال برسانم» «24»

رسول خدا در رواياتى درباره خود مى‏فرمايد:

«ايها الناس لا نبى بعدى و لا سنته بعد سنتى فمن ادعى ذلك فدعواه و بدعة الى النار و من ادعى ذلك فافتلوه:» «25»

اى مردم پس از من پيامبرى نخواهد بود، و روشى بعد از روش من نيست، كسى كه پس از من ادعاى نبوت كند ادعا و بدعتش راهى به سوى آتش است و هر كس بعد از من ادعاى پيامبرى نمايد او را به قتل برسانيد.

«انا دعوة ابراهيم و كان آخر من بشر بى عيسى بن مريم:» «26»

من درخواست ابراهيم از خدا، و آخرين پيامبرى هستم كه عيسى به ظهورم بشارت داد.

«كنت اول الناس فى الخلق و آخر هم فى البعث:» «27»

من در آفرينش اول انسان و در نبوت آخرين پيامبرم او مبعوث به رسالت شد تا اهل ايمان و عمل صالح را به سعادت ابدى و پاداش سرمدى بشارت دهد، و بى‏دينان و آلودگان به اعمال زشت و اخلاق پست را از شقاوت دائمى و عذاب هميشگى بترساند.

شيوه او در تبليغ براساس بشارت و انذار درسى آموزنده براى همه مبلغان است، مبلغ معارف دينى و حلال و حرام الهى اگر بخواهد سخنش در مردم اثر بگذارد بايد از روش پيامبر اعظم در بشارت دادن و انذار پيروى نمايد.

او در برابر كسانى كه از نبوت و قرآنش و بشارت و انذارش روى بگردانند و دوزخى شوند هيچ مسئوليتى ندارد، زيرا با بشارت و انذار و بيان حقايق و اشاره به عواقب خوبى‏ها و زشتى‏ها حجت را بر همگان تمام مى‏كند و بر اين اساس هر كس دوزخى شود به دست خود دوزخى شده و پيامبر در برابر او هيچ مسئوليتى ندارد.

در مسئله بشارت و انذار نسبت به هر كدام به يك آيه و يك روايت اكتفا مى‏كنم.

پيامبر اسلام بشارت دهنده به پاكان است كه در آخرت به مزد پاكى خود به چنين جايگاهى مى‏رسند:

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَ لَهُمْ فِيها مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ وَ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِي النَّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ: «28»

صفت بهشتى كه به پرهيزكاران وعده داده شده چنين است:

در آن نهرهائى است از آبى كه مزه و رنگش برنگشته و نهرهائى از شير كه طعمش دگرگون نشده، و نهرهائى از شراب كه براى نوشندگان مايه لذت است، و نهرهائى از عسل خالص است و در آن بهشت از هر گونه ميوه‏اى براى آنان فراهم است، و نيز آمرزشى از سوى پروردگارشان ويژه آنان است آيا اينان مانند كسانى هستند كه در آتش هميشگى و جاودانه‏اند و از آبى جوشان به آنان مى‏نوشانند كه روده‏هايشان را متلاشى مى‏كند؟!

حضرت باقر (ع) مى‏فرمايد:

«اما الجنان المذكورة فى الكتاب فانهن جنة عدن، و جنة الفردوس، وجنة النعيم، و جنة المأوى قال: و ان لله تعالى جنانا محفوفة بهذه الجنان و ان المؤمن ليكون له من الجنان ما احب و اشتهى يتنعم فيهن كيف يشاء.

«و اذا اراد المؤمن شيئاً انما دعواه به اذ اراد ان يقول: سبحانك اللهم، فاذا قالها تبادرت اليه الخدام بما اشتهى من غير ان يكون طلبه منهم او امر به و ذلك قول الله تعالى دعواهم فيها سبحانك اللهم و تحيتهم فيها سلام و آخر دعواهم ان الحمد لله رب العالمين يعنى بذلك عند ما يقضون من لذاتهم من الجماع و الشراب يحمدون الله تعالى عند فراغهم.

واما قوله اولئك لهم رزق معلوم قال: يعلمه الخدام فيأتون به اولياء الله قبل ان يسألوهم اياه‏

واما قوله تعالى فواكه و هم مكرمون قال: فانهم لا يشتهون شيئاً فى الجنة الا اكرموا به.» «29»

بهشت‏هاى ذكر شده در قرآن عبارت‏اند از: بهشت عدن، بهشت فردوس، بهشت نعيم، بهشت مأوى آنگاه حضرت باقر فرمود: براى خدا بهشت‏هائى است گرداگرد اين بهشت‏ها، يقيناً براى مؤمن از بهشت‏ها آنچه را دوست دارد و مى‏خواهد فراهم است، در آنها آنگونه كه بخواهد بهره‏مند از نعمت‏ها است.

چون چيزى را بخواهد و اراده كند بدون طلبيدن يا فرمان دادن به آوردن آن مى‏گويد: سُبْحانَكَ اللَّهُمَ‏

بناگاه خدمه بهشت آنچه را خواسته به سرعت نزد او مى‏آورند، و اين همان قول خداست كه در قرآن از آنان نقل مى‏كند:

دَعْواهُمْ فِيها سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ: «30»

خدا را وقتى به نعمت حورالعين و نوشيدنى‏ها بهره‏مند شدند و از لذاتش فراغت يافتند به آن سپاس و ستايش مى‏نمايند.

و اما گفته حق‏

أُولئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ: «31»

حضرت باقر در توضيح اين آيه مى‏فرمايند: خادمان بهشتى پيش از آن كه بهشتيان از آنان رزقى را درخواست كنند به نزد آن دوستان خدا مى‏آورند.

و اما گفتار خداوند

فَواكِهُ وَ هُمْ مُكْرَمُونَ: «32»

معنايش اين است كه بهشتيان چيزى را از نعمت‏هاى بهشت نمى‏خواهند مگر اين كه آنان را به نعمت درخواستى آنان اكرام مى‏نمايند.

پيامبر اسلام ناپاكان و بى‏دينان و متكبران از حق را از عذاب آخرت عذابى كه به گوشه‏اى از آن در اين آيه اشاره شده بيم مى‏دهد.

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَيْها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ: «33»

اى اهل ايمان خود و اهل خود را از آتشى كه هيزم آن انسانها و سنگ‏هايند حفظ كنيد، بر آن فرشتگانى خشن و سخت‏گير گمارده شده‏اند كه از آنچه خدا به آنان دستور داده سرپيچى نمى‏كنند، و آنچه را به آن مأمورند همواره انجام مى‏دهند.

آن روز به كافران گفته مى‏شود: اى كافران امروز عذرخواهى نكنيد فقط آنچه را همواره انجام مى‏داديد جزا داده مى‏شويد.

صدوق به اسنادش از حضرت صادق (ع) روايت مى‏كند.

روزى رسول خدا در ميان يارانش نشسته بود كه امين وحى غصه‏دار و حزين و با رنگى تغيير يافته به محضر آن حضرت آمد پيامبر از او پرسيد چه شده كه تو را غصه‏دار و حزين مى‏بينم؟ عرضه داشت چرا اينگونه نباشم در حالى كه امروز منافيخ دوزخ را نهادند، پيامبر پرسيد منافيخ دوزخ چيست؟

جبرئيل گفت:

«ان الله تعالى امر بالنار فاوقد عليها الف عام حتى احمرت، ثم امر بها فاوقد عليها الف عالم حتى ابيضت، ثم امر بها فاوقد عليها الف عام حتى اسودت و هى سوداء مظلمه فلو ان حلقة من السلسلة التى طولها سبعون ذراعاً وضعت على اهل الدنيا لذابت الدنيا من حرها، و لو ان قطرة من الزقوم و الضريع قطرت فى‏ شراب اهل الدنيا مات اهل الدنيا من نتنها قال: فبكى رسول الله و بكى جبرئيل فبعث الله اليهما ملكا فقال ان ربكما يقرئكما السلام و يقول: انى قد امنتكما من ان تذنبا ذنباً اعذبكما عليه:» «34»

خدا امر به آتش كرد پس هزار سال آن را برافروخت تا قرمز شد، سپس امر به آن كرد پس هزار سال ديگر آن را برافروخت تا سپيد گشت، آنگاه امر به آن نمود پس هزار سال ديگر آن را برافروخت تا سياه شد، هم اكنون آن آتش سياه تاريك است، اگر حلقه‏اى از زنجيرى كه در آن آتش است بر اهل دنيا بگذارند دنيا از شدت حرارتش آب مى‏شود، و اگر قطره‏اى از زقوم دوزخ را و مايه ضريع آن را در نوشيدنى اهل دنيا بچكانند همه اهل دنيا از بويش نابود مى‏شوند!!

حضرت صادق فرمود: پيامبر و جبرئيل گريستند، خدا فرشته‏اى را نزد آن دو نفر فرستاد و گفت پروردگارتان به شما سلام مى‏رساند و مى‏فرمايد من شما را از اينكه دچار گناهى شويد كه بخاطر آن به عذاب دوزخ معذب گرديد امنيت و مصونيت دادم.

پی نوشت ها:

(1)- علم اليقين فيض كاشانى ج 2، ص 1032.