ستّار العيوب‏

منابع مقاله:

کتاب : تفسير و شرح صحيفه سجاديه جلد ششم

نوشته: حضرت آیت الله حسین انصاریان

از اوصاف جمالى و مظهر منّانى حق تعالى؛ ستّار العيوب است. آن خدايى كه زيبايى‏ها را آشكار مى‏كند و زشتى‏ها را مى‏پوشاند؛ خدايى كه بندگان را به خاطر جسارت بر ارتكاب معاصى كيفر نمى‏دهد و حريم بندگان را پرده‏درى نمى‏كند.

مؤمن كه جامه پرهيزكارى و صداقت بر تن دارد به واسطه اين كه مظهر صفات‏ الهى و فراگير اسماى الهى است بايد از حق بياموزد و پوشش عيوب نمايد.

پنهانى‏هايى را كه از بندگان مى‏داند يا مى‏بيند آشكار ننمايد.

هتك اسرار مردم از ديدگاه حضرت حق سخت مبغوض است و به همين جهت كسانى را كه اسرار را منتشر مى‏كنند در محضر قيامت و ديدگاه حاضران؛ علنى مجازات مى‏كند؛ زيرا قيامت زمان ظهور واقعيت‏ها و برطرف شدن حجاب ظاهرى دنياست؛ به گونه‏اى كه تمام رنگ‏ها و نقاب‏هاى دروغين برطرف مى‏شود. از اين روى قيامت را؛

يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ» «1»

روزى كه رازها فاش مى‏شود.

ناميده‏اند.

درخواست پرده پوشى و ترس از رسوايى در آخرت آنگاه حتمى مى‏شود كه همين راه و روش زندگى حيوانى را در دنيا بگذرانيم و سپس منتظر محاكمه حق باشيم تا پس از محاسبه گناهان و عصيانگرى و برداشتن خيرات و حسنات نامه عمل؛ در پايان كار با دستى خالى روانه دوزخ شويم.

حضرت على عليه السلام پرده‏دارى بين حرمت خداوند و حياى انسان را لازم مى‏داند و مى‏فرمايد:

إِتَّقِ اللَّهَ بَعْضَ التُّقَى‏ وَ إِنْ قَلَّ، وَ اجْعَلْ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اللَّهِ سِتْراً وَ إِنْ رَقَّ. «2»

خدا را بپرهيز اگر چه كم باشد و بين خود و خداوند پرده حرمت قرار داده اگر چه نازك باشد.

بنابراين حفظ حريم الهى به اين است كه بايد پلى براى ارتباط و پوششى براى‏ التفات خداوند باقى گذاشت تا در هنگام گرفتارى و رسوايى بتوان به دامن حق بازگشت و پناهى مطمئن انتخاب كرد.

مردى به رسول خدا صلى الله عليه و آله گفت:

أُحِبُّ أَنْ يَسْتُرَ اللَّهُ عَلى‏ عُيُوبى‏ قالَ: اسْتُرْ عُيُوبَ إِخْوانِكَ يَسْتُرُ اللَّهُ عُيُوبَكَ. «3»

دوست دارم خداوند عيب‏هايم را بپوشاند، حضرت فرمود: عيب‏هاى برادرانت را بپوشان تا خداوند عيب‏هاى تو را بپوشاند.

بر اساس اين فرمايش پيامبر عزيز اسلام صلى الله عليه و آله، پرده‏پوشى از صفات نيك مؤمن است.

مَنْ سَتَرَ أَخاهُ فى‏ فاحِشَهٍ رَآها عَلَيهِ سَتَرَهُ اللَّهُ فى‏ الدُّنْيا وَ الآخِرَةِ. «4»

هر كه از برادر خود كار زشتى مشاهده كند و آن را بپوشاند خداوند در دنيا و آخرت عيب‏پوش او باشد.

بخشندگى از بزرگترين خصلت‏هاى خداوند است كه موجب نزديكى خدا و بنده اوست. بخشندگى يكى از درختان بهشت است كه شاخه‏هاى آن در دنيا آويزان است. بنابراين هر كه بخشنده باشد به يكى از شاخه‏هاى آن آويزان شده و آن شاخه او را به طرف بهشت مى‏كشاند.

امام على عليه السلام مى‏فرمايد:

السَّخاءُ سَتْرُ الْعُيُوبِ. «5»

بخشش‏گرى، پوشش عيب‏هاست.

غِطاءُ العُيُوبِ السَّخاءُ وَ الْعَفافُ. «6»

روپوش عيب‏ها، بخشش و مناعت طبع است.

چگونه بخشش و بزرگوارى معايب را مى‏پوشاند؟

همان گونه كه خداوند تعالى با بخشش و گذشت از خطاها و عيب‏هاى بندگان زمينه‏هاى زندگى طبيعى و نيكوتر را فراهم مى‏سازد و آنان را به مرز توبه و اصلاح نفس مى‏رساند، نسبت به مؤمن هم اين گونه است كه بزرگ‏منشى و بخشش او پوششى بر معايب است.

بنابراين اميرمؤمنان عليه السلام نشانه‏اى از فضيلت خردمند را چنين بيان مى‏فرمايد:

إِحْتَمِلْ ما يَمُرُّ عَلَيْكَ؛ فَإِنَّ الْاحْتِمالَ سَتْرُ الْعُيُوبِ وَ إِنَّ الْعاقِلَ نِصْفُهُ احْتِمالٌ وَ نَصِفُهُ تَغافُلٌ. «7»

آنچه را بر تو مى‏گذرد تحمّل كن؛ زيرا تحمّل پوشش عيب‏هاست و همانا عاقل نصف او بردبارى و نصف او چشم‏پوشى است.

به تعبير ديگر از حوادث روزگار شكوه و ناله نكن؛ زيرا در بردبارى و آسان‏گيرى ناخوشى‏ها و چشم‏پوشى از نادانى‏ها و كمبودهاى اخلاقى مردم، نشانه‏اى از خردمندى است. از اثرات آن بخشندگى‏ها تحوّل انسان‏هاست.

جماعتى را به نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله آوردند. آن حضرت به اميرمؤمنان عليه السلام دستور داد گردنشان را بزند و سپس امر فرمود: يك نفر از آنان را جدا كند و او را نكشد.

آن مرد پرسيد: چرا مرا از دوستانم جدا كردى در حالى كه جنايت من و دوستانم يكسان است.

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: خداى عزوجلّ وحى فرمود: تو بخشنده قوم خود هستى؛ تو را نكشم.

مرد گفت: پس من نيز گواهى مى‏دهم كه خدايى نيست مگر اللّه و تو رسول خدايى. «8» هر گاه خداوند سبحان مصلحت بنده‏اى را بخواهد، كم‏گويى و كم‏خورى و كم‏خوابى را در دل او قرار مى‏دهد چون هر كه در سخن و خوراك و خواب زياده‏روى كند خطاهاى او بسيار مى‏شود بى‏شرم و بى‏حيا شده سپس پارساييش كم مى‏گردد، بعد دلش مى‏ميرد و به آتش دوزخ مى‏رود.

بر اين اساس امام على عليه السلام به همه دوستداران اهل بيت عليهم السلام سفارش مى‏فرمايد:

اگر علاقمند جان خود و پوشيده ماندن عيب‏هايت هستى، كمتر سخن بگو و بيشتر خاموش باش، تا انديشه‏ات فزونى گيرد و دلت نورانى شود. «9» پس نادان، اسير زبان خويش است و با سخنى نابجا و نپخته نفس خود و جان ديگران را به زحمت مى‏اندازد و به آلودگى‏ها و لغزش‏هاى اخلاقى دامن مى‏زند.

از اين رو حضرت على عليه السلام در اين باره فرموده:

قِلَّةُ الكَلامِ يَسْتُرُ الْعُيُوبَ وَ يُقَلِّلُ الذُّنُوبَ. «10»

كم گويى، عيب‏ها را مى‏پوشاند و گناهان را مى‏كاهد.

خلاصه اين كه: تلافى آنچه به خاطر خاموشى از دست برود، آسانتر از جبران چيزى است كه به موجب فك زدن از بين رفته باشد و نگهدارى آنچه در ظرف است با بستن درِ آن امكان‏پذير است.

پی نوشت ها:

______________________________

(1)- طارق (86): 9.

(2)- نهج البلاغه: حكمت 242.

(3)- كنز العمال: 16/ 129، حديث 44154.

(4)- كنز العمال: 3/ 250، حديث 6392؛ كشف الخفاء: 2/ 252، حديث 2497.

(5)- غرر الحكم: 379، حديث 8566.

(6)- غرر الحكم: 379، حديث 8569.

(7)- غرر الحكم: 284، حديث 6361.

(8)- بحار الأنوار: 68/ 354، باب 87، حديث 16؛ الإختصاص: 253.

(9)- غرر الحكم: 211، حديث 4093.

(10)- غرر الحكم: 211، حديث 4093.