اوصاف و اعمال شياطين انسى و جنى در قرآن (1)

منابع مقاله:

کتاب : تفسير و شرح صحيفه سجاديه جلد هشتم

نوشته: حضرت استاد حسین انصاریان

قرآن مجيد وضع ابليس و ساير شياطين انسى و جنى را از نظر اوصاف و اعمال، در سى و سه مرحله بيان مى‏فرمايد:

اطاعت نكردن امر حق‏

1- خوددارى كردن از اطاعت امر حق و بازايستادن از عبادت كه با حالت «إبا» نشان داد.

وَ اذ قُلْنا لِلمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا الّا ابْلِيسَ ابى‏ وَ استَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الكافِرينَ» «1»

و [ياد كن‏] هنگامى كه به فرشتگان گفتيم: به آدم سجده كنيد، [پس‏] سجده كردند مگر ابليس كه سر پيچيد و تكبّر ورزيد و از كافران شد.

هدف حضرت حق از فرمان سجده به ملائكه، نشان دادن عظمت و مقام و شرافت آدم بود.

فرشتگان مى‏بايست در برابر كسى كه داراى مقام خلافت از خداست سر تعظيم فرود مى‏آوردند.

آدم داراى مقام علّم الاسمائى و نيابت از حق، و منبع همه گونه استعداد و تكامل و كمال و از همه مهمتر ريشه انبيا و اوليا و حكيمان و عارفان و عباد شايسته الهى بود.

علّت بى‏توجّهى ابليس از اطاعت حق، غرور و تكبّر و تعصّب بى جا بود كه بر فضاى انديشه‏اش غلبه كرد، و پنداشت از آدم بالاتر و والاتر است و نمى‏بايد دستور سجده متوجه او مى‏شد!!

حالت إباى از فرمان حق، در هر كه ظهور كند و اين حالت تا آخر عمر با او باشد، هم اخلاق ابليس شده و در دنيا و آخرت از حزب او محسوب خواهد شد.

تشويق به گناهكارى‏

2- واداشتن ديگران به گناه و معصيت، در حدّى كه در برنامه زشتى‏ها و گناهان چون ديگ جوشان به خروش و شورش آيند.

قرآن مجيد از اين موضوع تعبير به «ازّ» فرموده است:

الَم تَرَ انَّا ارْسَلنَا الشَّياطينَ عَلَى الْكافِرينَ تَؤُزُّهُم ازّاً» «2»

آيا ندانسته‏اى كه ما شيطان‏ها را بر كافران فرستاديم تا آنان را به شدت به سوى گناهان و شهوات برانگيزند.

«ازّ» به معناى غليان و جوشش ديگ و زير و رو شدن مواد در آن به وقت حرارت زياد است‏ «3»، و در آيه شريفه كنايه از اين كه شياطين بر هواپرستان چنان مسلّط مى‏شوند كه به هر صورتى بخواهند آنان را به حركت درآورده و زير و رو مى‏كنند.

سلطه شيطان بر انسان، سلطه اجبارى نيست، انسان قدرت دارد شيطان را در همه زمينه‏ها از خود دفع كند و طوفان هجومش را با تقوا و عبادت بشكند.

اين لذّت گرايان و هوس رانان هستند كه زمينه تسلّط شيطان را بر جان و مال خود فراهم مى‏كنند، و چشم و گوش بسته تسليم اين دشمن خانمانسوز مى‏گردند.

پيروى از هوا و هوس‏

3- زمينه سازى براى پيروى از هواها و هوس‏هاى حيوانى و گم كردن راه خدا است.

قُل انَدْعُوا مِن دُونِ اللّهِ ما لايَنْفَعُنا وَ لايَضُرُّنا وَ نُرَدُّ عَلى‏ اعْقابِنا بَعْدَ اذْ هَدانَا اللَّهُ كَالَّذِى استَهْوَتْهُ الشَّياطينُ فِى الأَرْضِ حَيْرانَ لَهُ اصحابٌ يَدْعُونَهُ الَى الْهُدَى ائْتِنا قُلْ انَّ هُدَى اللّهِ هُوَ الهُدَى‏ وَ امِرنا لِنُسلِمَ لِرَبِّ العالَمينَ» «4»

بگو: آيا به جاى خدا معبودى را بپرستيم كه نه سودى به ما رساند و نه زيانى؟ و پس از آن كه خدا ما را هدايت كرد [به سبب شرك و بت پرستى‏] به فرهنگ و فضاى جاهليت بازمان گردانند، مانند كسى كه شياطين عقلش را ربوده‏اند و در زمين سرگردان [و بى‏هدف و گمراه‏] است، در حالى كه براى او يارانى است كه وى را به سوى هدايت دعوت مى‏كنند كه به جانب ما بيا [ولى او به سبب سرگردانى و حيرت زدگى نمى‏پذيرد.] بگو: يقيناً هدايت خدا همان هدايت [واقعى‏] است، و ما مأموريم كه تسليم پروردگار جهانيان باشيم.

ايجاد لغزش و انحراف‏

4- ايجاد لغزش و انحراف از راه صواب و حق، و وادار كردن به خطا و سيئه و معصيت كه به تعبير قرآن مجيد «ازلّ» و «استزلّ» است.

فَازَلَّهُمَا الشَّيطانُ عَنْها فَاخْرَجَهُما مِمَّا كانا فيهِ وَ قُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُم لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُم فِى الأرْضِ مُستَقَرٌّ و مَتاعٌ الى حينٍ» «5»

پس شيطان، هر دو را از [طريق‏] آن درخت لغزانيد و آنان را از آنچه در آن‏ بودند [چه مقام و مرتبه معنوى، و چه منزلت و جايگاه ظاهرى‏] بيرون كرد.

و ما گفتيم: [اى آدم و حوا و اى ابليس!] در حالى كه دشمن يكديگريد [و تا ابد، بين شما آدميان و ابليسيان صلح و صفايى نخواهد بود، از اين جايگاه‏] فرود آييد و براى شما در زمين، قرارگاهى [براى زندگى‏] و تا مدتى معين، وسيله بهره‏ورى اندكى خواهد بود.

بيرون كردن انسان از بهشت‏

5- زمينه سازى براى خارج شدن انسان از رحمت الهى و بهشت در روز قيامت.

يا بَنى‏ آدَمَ لايَفتِنَنَّكُمُ الشَّيطانُ كَما اخرَجَ ابَوَيْكُم مِنَ الجَنَّةِ» «6»

اى فرزندان آدم! شيطان، شما را نفريبد چنانكه پدر و مادرتان را [با فريبكاريش‏] از بهشت بيرون كرد.

امر به فحشا و منكر

6- امر به فحشا و منكر در تمام زمينه‏هاى اعتقادى، اخلاقى، عملى.

يا ايُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاتَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيطان وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّيطانِ فَانَّهُ يَأمُرُ بِالفَحْشاءِ وَ المُنكَرِ وَ لَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيكُمْ وَ رَحْمَتُهُ مازَكى‏ مِنكُم مِنْ احَدٍ ابَداً وَلكِنَّ اللّهَ يُزَكِّى مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ سَميعٌ عَليمٌ» «7»

اى مؤمنان! از گام‏هاى شيطان پيروى نكنيد؛ و هر كه از گام‏هاى شيطان پيروى كند [هلاك مى‏شود]؛ زيرا شيطان به كار بسيار زشت و عمل ناپسند فرمان مى‏دهد؛ و اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود، هرگز احدى از شما [از عقايد باطل و اعمال و اخلاق ناپسند] پاك نمى‏شد، ولى خدا هر كه را بخواهد پاك مى‏كند؛ و خدا شنوا و داناست.

اگر شيطان را به معنى وسيع كلمه يعنى هر موجود موذى و تبهكار و ويرانگر تفسير كنيم، گستردگى اين هشدار در تمام ابعاد زندگى روشن مى‏شود. هرگز اين انسان پاكدامن و با ايمان را يك مرتبه نمى‏شود در آغوش فساد پرتاب كرد، بلكه گام به گام اين راه را مى‏سپرد:

گام اول: معاشرت و دوستى با آلودگان‏

گام دوم: شركت در مجالس آنان.

گام سوم: فكر گناه.

گام چهارم: ارتكاب مصاديق مشكوك و شبهات.

گام پنجم: انجام گناهان صغيره.

و بالاخره در گام‏هاى بعد گرفتار بدترين كباير مى‏شود، درست مانند كسى كه زمام خويش را به دست جنايتكارى سپرده، او را گام به گام به سوى پرتگاه مى‏برند تا سقوط كند و نابود گردد. «8»

ايجاد سرگرمى‏هاى لهو

7- ايجاد سرگرمى‏هائى كه انسان را از حضرت حق دور كند، و وى را از عبادات و طاعات باز دارد، به وسيله آرزوها به خصوص آرزوهاى فريبنده كه قرآن به «يمنّى» تعبير مى‏كند.

يَعِدُهُم وَ يُمَنِّيهِم وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيطانُ الّا غُرُوراً» «9»

شيطان به آنان وعده [دروغ‏] مى‏دهد، و در آرزوها [ى سراب‏وار] مى‏اندازد، و جز وعده فريبنده به آنان نمى‏دهد.

راستى، اين آرزوهاى طولانى و دراز و بى پايه كه براى رسيدن به همه آن، زمانى در اختيار نيست، چه بلاها كه بر سر جوامع انسانى نياورده، و چه خسارت‏هاى جبران ناپذيرى كه به حيات انسان نزده است.

اگر همه انسان‏ها به پيروى از انبيا و اوليا و امامان معصوم، به دنبال خير دنيا و آخرت بودند، از اين مشكلاتى كه همه انسان‏ها با آن دست به گريبان هستند، خبرى نبود.

(رضاقلى خان شيرازى، هما)

چيرگى بر عقل‏

8- زمينه سازى براى چيره شدن به عقل و مشاعر و احساسات و همه ظاهر و باطن انسان، براى دور كردنش از حق و انداختن به راه باطل است.

اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَانْساهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ اولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ الا انَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِروُنَ» «10»

شيطان بر آنان چيره و مسلط شده و ياد خدا را از خاطرشان برده است، آنان‏ حزب شيطانند، آگاه باش كه حزب شيطان يقيناً همان زيان‏كارانند!

رواج قمار و شراب‏

9- ايجاد دشمنى سخت و شديد در بين مردم به وسيله رواج قمار و شراب، و بازداشتن انسان از ذكر حق و نماز و به تعبير قرآن ايجاد «بغضاء» است.

انَّما يُريدُ الشَّيْطانُ انْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضَاءَ فِى الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُم عَنْ ذِكْرِ اللّهِ و عَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ انْتُمْ مُنْتَهُونَ» «11»

مسلماً شيطان مى‏خواهد با شراب و قمار، ميان شما دشمنى و كينه [سخت‏] اندازد، و از ياد خدا و نماز بازتان دارد؛ آيا شما [از اين امور با همه زيان‏ها وخطراتى كه دارد] خوددارى خواهيد كرد؟

حضرت رضا عليه السلام در نامه‏اى به مأمون نوشتند:

ايمان، اداى امانت و اجتناب از تمام گناهان كبيره است. ايمان، معرفت به قلب، اقرار به زبان و عمل به اركان است.

مقصود از اجتناب كباير، قتل نفسى است كه خداوند حرام كرده، و زنا، سرقت، شرب خمر، عقوق والدين، فرار از جبهه، خوردن مال يتيم به ستم، خوردن گوشت ميته و خون و گوشت خوك و آنچه براى غير خدا ذبح شده بدون ضرورت. و خوردن ربا، و مال حرام و قمار، و كم گذاشتن در ترازو، و تهمت به پاكدامن، و زنا، و لواط، و نااميدى از رحمت خدا، و ايمنى از مكر حق، و دلسردى از عنايت الهى، و كمك به ستمگران، و ميل به ظالمان، و قسم دروغ، و حبس حقوق مردم، و دروغ در گفتار، و اسراف، و تبذير، و خيانت، و سبك شمردن حج، و جنگ با اولياى الهى، و سرگرمى با لهو و لهب، و پافشارى برگناه است. «12»

قالَ ابُوعَبْدِ اللّهِ عليه السلام: يا يُونُسُ ابْلِغْ عَطِيَّةَ عَنّى انَّهُ مَنْ شَرِبَ جُرْعَةً مِنْ خَمْرٍ لَعَنَهُ اللّهُ وَ مَلائِكَتُهُ وَ رُسُلُهُ وَ المُؤْمِنُونَ، وَ انْ شَرِبَها حَتّى يَسْكَرَ مِنْها نُزِعَ رُوحُ الْايمانِ مِنْ جَسَدِهِ وَ رُكِّبَتْ فيهِ رُوحٌ سَخيفَةٌ خَبيثَةٌ مَلْعُونَةٌ. «13»

حضرت صادق عليه السلام به يونس بن ظبيان فرمود از گفته من به عطيّه بگو:

هركس جرعه‏اى از شراب بخورد، خدا و ملائكه و انبيا و تمام مردم مؤمن او را لعنت مى‏كنند، و اگر تا حالت مست كردن بنوشد، روح ايمان از وجودش كنده مى‏شود و بجاى آن روح پست و آلوده و لعنت شده قرار مى‏گيرد.

حضرت هادى عليه السلام در توضيح آيه‏اى كه در آن به حرمت قمار اشاره شده مى‏فرمايد:

كُلُّ ما قُومِرَ بِهِ فَهُوَ الْمَيْسَرُ، وَ كُلُّ مَيْسَرٍ حَرامٌ. «14»

آنچه كه به آن برد و باخت شود تحت عنوان قمار است، و هر نوع قمارى حرام است.

حرام در قرآن و روايات به آن عملى گفته مى‏شود كه حضرت حق به آن وعده عذاب داده است.

ايجاد ترس در قلوب مردم‏

10- ايجاد ترس و وحشت در قلوب مردم نسبت به آنچه كه در رابطه با خدا و مسئله هدايت و حلال و حرام الهى است و به تعبير قرآن كريم «تخويف» است.

انَّما ذلِكُمُ الشَّيْطانُ يُخَوِّفُ اوْلِياءَهُ فَلا تَخافُوهُمْ وَ خافُونِ انْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ» «15»

در حقيقت اين شيطان است كه دوستانش را [با شايعه پراكنى و گفتار وحشت زا، از رفتن به جهاد] مى‏ترساند؛ پس اگر مؤمن هستيد از آنان نترسيد و از من بترسيد.

تفسير نمونه در ذيل اين آيه مى‏گويد:

«اگر در قلبى ترس از غير خدا پيدا شود، نشانه عدم تكامل ايمان و نفوذ وسوسه‏هاى شيطانى است؛ زيرا مى‏دانيم در عالم بى كران هستى تنها پناهگاه خداست، و مؤثّر بالذّات فقط اوست، و ديگران در برابر قدرت او قدرتى ندارند.

اصولًا اگر مؤمنان ولى خود را كه خداست با ولى مشركان و منافقان كه شيطان است مقايسه كنند، مى‏دانند كه آنها در برابر حق هيچ هستند و به همين دليل نبايد كمترين وحشتى داشته باشند.

نتيجه اين سخن اين است كه هر كجا ايمان نفوذ كرد، شهامت و شجاعت نيز به همراه آن نفوذ خواهد كرد.

كشاندن انسان به بند گمراهى‏

11- سياست گام به گام براى كشاندن انسان به بند ضلالت و گمراهى و به تعبير قرآن مجيد «خطوات» است.

يا ايُّهَا الَّذينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِى السِّلْمِ كافَّةً وَ لاتَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ انَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ» «16»

اى اهل ايمان! همگى در عرصه تسليم و فرمان‏برى [از خدا] در آييد، و از گام‏هاى شيطان پيروى نكنيد كه او نسبت به شما دشمنى آشكار است.

خوار كننده انسان‏

12- با تمام قدرت و قوت، خوار كننده انسان در دنيا و آخرت است، و به بيان قرآن مجيد «خذول» است.

وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلِانْسانِ خَذُولًا» «17»

و شيطان همواره انسان را [پس از گمراه كردنش تنها و غريب در وادى هلاكت‏] وامى‏گذارد.

دعوت كننده انسان به عذاب الهى‏

13- شيطان با انواع حيله‏ها و مكرها، و ايجاد زمينه‏هاى خدعه و فريب دعوت كننده انسان به عذاب الهى و آتش دوزخ است.

وِاذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما انْزَلَ اللّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آبائَنا اوَلَوْ كانَ الشَّيْطانُ يَدْعُوهُمْ الى عَذابِ السَّعيرِ» «18»

و چون به آنان گويند: از آنچه خدا نازل كرده است، پيروى كنيد، مى‏گويند:

[پيروى نمى‏كنيم‏] بلكه ما از آنچه پدرانمان را بر آن يافته‏ايم، پيروى‏ مى‏كنيم. آيا [كوركورانه از گذشتگان پيروى مى‏كنند] و هرچند كه شيطان آنان را با اين پيروى به عذاب فروزان دعوت كند؟!

رجيم بودن شيطان‏

14- شيطان موجودى است كه به خاطر كبر و حسد و كفر و عصبيّت از پيشگاه رحمت حضرت رب العزّه رانده شد، و چون انسان را باعث رانده شدن خود مى‏داند، درصدد است تا بتواند بندگان را با درافكندنشان به چاه گناه و معصيت از درگاه لطف حضرت حق براند و به تعبير قرآن «رجيم» است.

قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَانَّكَ رَجيمٌ* وَ انَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ الى يَوْمِ الدِّينِ» «19»

[خدا] گفت: از اين [جايگاه والا كه مقام مقربان است‏] بيرون رو كه رانده شده‏اى* و بى‏ترديد تا روز قيامت لعنت بر تو خواهد بود.

زينت دادن مسائل مادى‏

15- شيطان با قدرت و وسوسه گرى عجيبى كه دارد، امور باطل، و به خصوص مسائل مادى را آن چنان در برابر انسان زينت مى‏دهد تا انسان از طريق هر معصيتى به آنها دچار شود و بين او وحضرت حق فاصله افتد.

وَعاداً وَ ثَمُودَ قَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنْ مَساكِنِهِمْ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ اعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبيلِ وَكانُوا مُسْتَبْصِرِينَ» «20»

و [قوم‏] عاد و ثمود را [نيز نابود كرديم‏]، و از خانه‏هاى [خراب شده و خالى‏] آنان [سرنوشت شومشان‏] براى شما نمايان است، و شيطان‏ عمل‏هاى [زشت‏] آنان را برايشان آراست، در نتيجه آنان را از راه [خدا] باز داشت در حالى كه [براى تشخيص حق از باطل‏] بصيرت داشتند.

انسان بايد در تمام جهات زندگى به معيارهاى الهى براى شناخت حق از باطل توجّه داشته باشد، و سروكارش را هرگز با عالم ربانى و خضرِ راه قطع نكند، تا دچار خوب ديدن بد و بد ديدن خوب نشود.

دوستى و همنشينى با شيطان‏

16- دوستى و همنشينى، بدترين و زشت‏ترين و آلوده‏ترين همنشين با انسان كه به تعبير قرآن مجيد، «سوء قرين» شيطان است.

وَ الَّذينَ يُنفِقُونَ امْوالَهُمْ رِئاءَ النّاسِ وَ لايُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَ لابِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ مَنْ يَكُنِ الشَّيْطانُ لَهُ قَرِيناً فَساءَ قَرِيناً» «21»

و آنان كه اموالشان را از روى ريا و خودنمايى به مردم انفاق مى‏كنند، و به خدا و روز قيامت ايمان ندارند [شيطان، همدم آنان است‏]. و هر كس شيطانْ همدم او باشد بى‏ترديد بد همدمى است.

تسويل شيطان‏

17- هنگامى كه هواها و هوس‏ها بر باطن و ظاهر انسان چيره شوند، ميدان جلوه دادن بدترين اعمال و زشت‏ترين جنايات، به طورى كه انسان آنها را برنامه هائى پاك و مقدس تصوّر كند براى شيطان باز مى‏شود. و او با تمام قدرت و قوت دست به اين كار مى‏زند، كارى كه قرآن مجيد از آن به عنوان «تسويل شيطان» ياد مى‏كند:

انَّ الَّذينَ ارْتَدُّوا عَلى ادْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِما تَبَيَّنَ لَهُمْ الْهُدى‏ الشَّيْطانُ سَوَّلَ‏ لَهُمْ وَ امْلى لَهُمْ» «22»

بى‏ترديد كسانى كه پس از روشن شدن هدايت براى آنان [به همان عقايد باطل و كردار ناپسندشان‏] برگشتند [و دست از قرآن و پيامبر برداشتند] شيطان زشتى‏هايشان را در نظرشان آراست و آنان را در آرزوهاى دور و دراز انداخت.

هميشه تمايل مفرط نسبت به يك برنامه به خصوص وقتى توأم با مفاسد اخلاقى باشد، پرده‏اى سنگين و حجابى سخت روى قدرت تشخيص مى‏اندازد، و واقعيت‏هاى هستى را طورى ديگرى در نظر انسان جلوه مى‏دهد.

بازداشتن از راه حق‏

18- شيطان با برنامه ريزى مختلف، و حيله‏هاى گوناگون، و ظرافت مخصوص سعى مى‏كند انسان را به هر قيمتى كه شده از راه حضرت حق و پيمودن صراط مستقيم باز دارد كه به تعبير قرآن كريم «صدّ عن سبيل اللَّه» گردد.

وَجَدْتُها وَقَوْمَها يَسْجُدُونَ لِلشَّمسِ مِنْ دُونِ اللّهِ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ اعْمالَهُمْ فَصَدَّ هُمْ عَنِ السَّبيلِ فَهُمْ لايَهْتَدُونَ» «23»

او و قومش را يافتم كه به جاى خدا براى خورشيد سجده مى‏كنند و شيطان، اعمال [زشتشان‏] را براى آنان آراسته و در نتيجه آنان را از راه [حق‏] بازداشته است به اين سبب هدايت نمى‏يابند.

پی نوشت ها:

______________________________

(1)- بقره (2): 34.

(2)- مريم (19): 83.

(3)- ترجمه مفردات الفاظ قرآن: 1/ 16: ذيل آيه 83 سوره مريم.

(4)- انعام (6): 71.

(5)- بقره (2): 36.

(6)- اعراف (7): 27.

(7)- نور (24): 21.

(8)- تفسير نمونه: 14/ 412؛ ذيل آيه 21 سوره نور.

(9)- نساء (4): 120.

(10)- مجادله (58): 19.

(11)- مائده (5): 91.

(12)- تحف العقول: 422؛ بحار الأنوار: 10/ 365، باب 20، ادامه حديث 2.

(13)- وسائل الشيعة: 25/ 297، باب 9، حديث 31949؛ الكافى: 6/ 399، حديث 16.

(14)- وسائل الشيعة: 17/ 325، باب 104، حديث 22675؛ تفسير العياشى: 1/ 105، ذيل آيه 219 سوره بقره.

(15)- آل عمران (3): 175.

(16)- بقره (2): 208.

(17)- فرقان (25): 29.

(18)- لقمان (31): 21.

(91)- حجر (15): 34- 35.

(02)- عنكبوت (29): 38.

(21)- نساء (4): 38.

(22)- محمّد (47): 25.

(23)- نمل (27): 24.

ادامه دارد . . .