خواص ميوه‏ها

منابع مقاله:

کتاب : تفسير و شرح صحيفه سجاديه جلد هشتم

نوشته: حضرت استاد حسین انصاریان

قرآن مجيد در آيات مربوط به آب به مسئله ميوه‏جات تحت عنوان ثمرات، اشارات فراوانى دارد. كه در گذشته به قسمتى از آن آيات توجه كرديد.

تحقيقات دانشمندان بزرگ، درباره خواص ميوه‏ها

دكتر محمد صادق رجحان استاد دانشگاه تهران، در كتاب شفاى خود در بخش ميوه درمانى، در رابطه با خواص ميوه‏ها كه از آثار صنع حق و آيات حضرت ربّ العزّه است، مى‏نويسد:

از نظر باغبانى به اندامى كه از تغييرات و نمو بخشى از گل به دست مى‏آيد ميوه گفته مى‏شود.

ميوه ممكن است خوراكى بوده و يا مصرف داروئى داشته باشد. ميوه غالباً پس از عمل لقاح از نمو قسمت هائى از گل به وجود مى‏آيد، ولى در بعضى موارد نيز بدون آن كه عمل لقاح رخ دهد ميوه توليد مى‏شود كه اين كيفيت را پارتنوكارپى مى‏نامند.

در اين حالت گاهى ميوه بى دانه حاصل مى‏شود مانند نارنگى بى دانه، بعضى اوقات بدون عمل لقاح باز هم ميوه دانه دار به وجود مى‏آيد كه در اين مورد مسلماً پارتنوكارپى همراه با كره زائى «پارتنوژنز» است.

بشره ميوه حاصل موجودات ذره بينى نظير مخمرها، قارچ‏هاى مختلف، ميكرب‏ها، عوامل تخمير و فاسد كننده مى‏باشد، و گاهى براى خوشرنگ كردن ميوه موادى از قبيل، اتيلن و استيلن به كار مى‏برند، بنابراين لازم است بشره ميوه را به خوبى شسته و سپس مصرف نمايند.

از طرف ديگر هنگام چيدن بعضى از ميوه‏ها مانند انجير و خربزه درختى، شيرابه‏اى خارج مى‏شود كه حاوى آنزيم پروتئاز مى‏باشد و براى پوست دست مضر است، لذا براى چيدن اين قبيل ميوه‏ها از دستكش استفاده شود.

نقش طبّى ميوه‏ها

ميوه‏ها از نظر پزشكى در بدن انسان اعمال مهمى را انجام مى‏دهند:

1- ميوه‏ها قسمت اعظم آب بدن را به ويژه در فصل تابستان تأمين مى‏كند.

2- ميوه‏ها اشتها را تحريك مى‏نمايند.

3- ميوه‏ها انواع مختلف ويتامين را به بدن مى‏رسانند.

4- ميوه‏ها مدرّ هستند، يعنى به علت دارا بودن آب زياد و املاح معدنى، مخصوصاً نمك‏هاى پتاسيم تا حدى دفع ادرار را مى‏افزايند و از اين طريق مقدارى از سموم بدن خارج شده، احساس فرح و نشاط در شخص به وجود مى‏آيد.

5- ميوه‏ها به علت دارا بودن اسيدهاى مختلف ومخصوصاً تركيبات پكتيكى و سلولز معمولًا، مليّن هستند، و بعضى ديگر به علت دارا بودن مقدارى «تانن» قابض مى‏باشند.

6- ميوه‏ها مواد معدنى مورد نياز بدن را تأمين مى‏كنند، يعنى توسط ميوه‏ها مقدار قابل توجهى، كلسيم- فسفر- سديم- پتاسيم- منيزيم- آهن- يد و غيره كه همگى براى انسان لازمند وارد بدن مى‏شود.

7- ميوه‏ها حالت اسيدى كه از تغذيه گوشت زياد، و ديگر مواد پروتئينى حاصل مى‏گردد كم نموده و محيط داخلى بدن را متعادل مى‏كنند.

8- بعضى از ميوه‏ها به خاطر تركيبات شيميايى ويژه خود براى شفاى عده‏اى از امراض مفيد بوده و گاهى اعجاز مى‏كنند.

نقش غذايى ميوه‏ها

انسان با خوردن ميوه مقدارى از كمبود غذايى خود را تأمين مى‏كند؛ زيرا تركيبات غذايى كه براى بدن لازمند، كم يا بيش در ساختمان ميوه‏ها به كار رفته‏اند، اين مواد عبارتند از:

1- آب‏

2- مواد معدنى‏

3- قندها و مواد مشابه آنها مانند تركيبات پكتيكى‏

4- چربى ها

5- پروتئين ها

6- اسيدهاى آمينه‏

7- ويتامين ها

8- تانن‏

9- اسيدهاى آلى‏

10- رنگ دانه ميوه‏

11- تركيبات معطر «اسانس‏ها»

آب، يكى از مهم‏ترين موادى است كه حيات انسان را تأمين مى‏كند و قسمت اعظم وزن بدن را تشكيل مى‏دهد، به طورى كه اگر وزن شخصى صد كيلوگرم باشد، حدود 65 كيلو گرم از وزن بدنش آب است.

براى تأمين اين مقدار آب، يك انسان بايد در شرايط معمولى روزانه حدود 12 ليوان «تقريباً هر يك ساعت يك ليوان» آب تناول نمايد.

اما چون آب سالم مايعى بى رنگ، بى بو، بى مزه مى‏باشد معلوم است كه نوشيدن اين مقدار آب به تنهايى لذت بخش نيست، بلكه شكنجه است، بنابراين خوشبختانه در تركيب تمام مواد غذايى حتى آنها كه به ظاهر خشكند مقدارى آب به كار رفته، تا در تأمين آب بدن سهيم باشند.

آفرينش ميوه‏هاى گوناگون با مزه بسيار مطبوع و رنگ و طعم‏هاى متنوع كه براى روزى بشر تعبيه شده احتمالًا بدان جهت است كه اين ماده حياتى يعنى آب به مقدار 12 ليوان، همراه با مواد مفيد ديگر نه با زحمت، بلكه با كمال لذّت و رغبت وارد بدن شده، سلامتى انسان را تأمين نمايد، بنابراين مخصوصاً در فصل تابستان و يا در هنگام ورزش و كار زياد كه با عمل تعريق مقدارى از آب بدن دفع شده و كمبود آن به صورت عطش جلوه گر مى‏شود بايد علاوه بر آب، از ميوه‏ها استفاده شود؛ زيرا همراه باعرق مقدارى هم ويتامين و مواد معدنى از بدن خارج مى‏شود كه براى جبران آنها بهتر از هر چيز ميوه مناسب است.

اهميت آب براى بدن ما

آب اعمال مهم زير را در بدن ما انجام مى‏دهد:

1- تمام اعمال حياتى بدن انسان بر روى زمينه آب امكان‏پذير مى‏شود.

2- آب موجود در غذا از يك طرف، و آب موجود در بزاق از طرف ديگر مهم‏ترين عاملى هستند كه عمل بلع غذا را ممكن مى‏سازند؛ زيرا در غير اين صورت به هيچ وجه بلعيدن غذا مقدور نخواهد بود.

3- آب موجود در معده و روده از يك طرف غذا را به صورت مايع رقيقى در مى‏آورد تا آماده هضم شود و از طرف ديگر آب، شيره هاضمه را با خود به معده مى‏آورد تا غذا را هضم و قابل جذب كند.

4- آب در ساختمان سلول‏هاى بدن انسان به كار مى‏رود و مهم‏ترين عامل ساختمان سلول است، تقريباً 45 درصد از آب بدن در عضلات و 20 درصد آن در پوست مجتمع مى‏شود.

5- آب، خون را به صورت مايعى روان و جارى مى‏كند تا مواد غذايى به تمام نقاط بدن برسد.

6- آب در فضاى بين سلول‏ها واسطه‏اى است كه غذا و فضولات سلولى را حمل و نقل مى‏كند.

7- آب درجه حرارت بدن را حدود 37 درجه سانتى گراد ثابت نگه مى‏دارد، و مانند آب رادياتور اتومبيل از گرم شدن يا سرد شدن ماشين بدن جلوگيرى مى‏كند.

8- آب با جريان ملايم خود دائماً سلول‏ها را شستشو داده، مقدارى از سموم‏ بدن را گرفته از طريق ادرار، عرق و مدفوع به خارج منتقل مى‏كند.

9- آب در تمام فعل و انفعالات فيزيك و شيميايى بدن شركت مى‏نمايد.

به عبارت ديگر همان طور كه يك خانم خانه دار، براى تهيه نوع غذا بالاخره به نحوى از آب استفاده مى‏كند، سلول‏هاى بدن ما نيز درتمام اعمال خود به نحوى آب به كار مى‏برند.

مواد معدنى يا املاح معدنى‏

وَ اللّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ» «1»

و خدا شما را از خاك [مرده‏]، سپس از نطفه آفريد.

تمام عناصرى كه در ساختمان بدن انسان به كار رفته منشأش خاك است.

مواد معدنى يا املاح معدنى دسته‏اى از مواد غذايى هستند كه به مقدار كم، وجودشان براى بدن انسان بسيار لازم است.

تركيبات معدنى اگر چه از طريق همه نوع ماده غذايى به بدن انسان مى‏رسند، ولى ميوه‏ها نيز يكى از منابع مهم آنها مى‏باشند.

به طور متوسط 5 درصد از وزن بدن هر شخصى را تركيبات معدنى تشكيل مى‏دهد، 65 درصد وزن بدن آب است، و 30 درصد بقيه از مواد آلى «پروتئين‏ها- قندها- و چربى‏ها» تركيب يافته است.

آنچه از تركيبات معدنى كه در اين جا مورد بحث قرار مى‏گيرد عبارت است از كلسيم، فسفر، منيزيم، كلر، سديم، پتاسيم، آهن كه مقدارشان نسبتاً دربدن فراوان مى‏باشد، و آنچه به نام عناصر كمياب فعلًا در ساختمان بدن انسان تشخيص داده شده است شامل يد، مس، روى، منگنز، كبالت، گوگرد، فلوئور، سلنيوم، كروميوم، موليبدنوم، كادميوم و غيره مى‏باشد.

اين مواد همگى در خاك قرار داشته از راه گياهان به بدن حيوانات منتقل مى‏شوند، و سپس انسان باخوردن گياهان و حيوانات، از مواد معدنى آنها استفاده مى‏كند.

هُوَ الَّذى خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ» «2»

اوست كه شما را از خاك آفريد.

امروزه درباره تركيبات معدنى درعلم شيمى مفصل بحث مى‏شود، و عده‏اى از بى خبران تصوّر مى‏كنند كه اين علم از افتخارات ملل غربى و اروپايى مى‏باشد، در حالى كه در تاريخچه علم شيمى آمده است:

مهد شيمى در اسكندريه بود كه از راه سوريه به خاك عرب منتقل گرديد، و به وسيله اعراب از طريق اسپانيا در اروپا رسوخ يافت.

جابر بن حيان شيمى دان معروف اسلامى كه خود شاگرد امام جعفر صادق عليه السلام پيشواى شيعيان بود از مشاهير اين علم است.

همچنين محمّد زكرياى رازى پزشك و شيمى دان بزرگ ايرانى (251 تا 313 هجرى قمرى) كه موفق به كشف الكل و مواد ديگرى در علم شيمى گرديد يكى از ستارگان معروف علم شيمى به شمار مى‏رود.

ابن سينا فيلسوف ايرانى، رساله معروفى دارد كه ضمن آن مواد معدنى را به چهار دسته: سنگ‏ها وخاك‏ها، تركيبات سوختنى و گوگرد، املاح و فلزات طبقه بندى نموده است.

دانشمند ديگر ايرانى به نام ابوريحان بيرونى مجموعه‏اى به زبان عرب روى فلزات قيمتى نوشته است كه در آن از معلومات معدن‏شناسى عصر خود ذكر مى‏نمايد.

به يقين كتب شيمى عرب كه در قرن نهم نوشته شده است، در تاريخ شيمى نقش بزرگى به عهده دارد؛ زيرا براى نخستين بار اوّلين روش‏هاى جستجوى شيميايى را بيان مى‏دارد.

پی نوشت ها:

______________________________

(1)- فاطر (35): 11.

(2)- غافر (40): 67.