برائت از تكلّف‏

تكلف و بى‏رغبتى در ايمان و عمل از اخلاق شايستگان از عباد خدا و پرهيزكاران نيست، آنان در هر بابى از ابواب عبادت و خير با كمال رغبت و شوق و عشق و محبت عمل مى‏كنند.

عاشق كه بود غلام معشوق             سر مست على الدوام معشوق‏

از خويشتنش خبر نباشد               دايم مست مدام معشوق‏

مستى نكند زآب انگور             مستيش همه زجام معشوق‏

برخاسته از سر دو عالم             پابنده شده به دام معشوق‏

از كام و هواى خويش رسته             كامش همه گشته كام معشوق

خداوند مهربان به پيامبرش فرموده:

به مردم بگو من از شما براى اين همه زحمت و رنجى كه در راه هدايت كشيدم مزدى نمى‏خواهم و من در اين بيست و سه، سال آنچه انجام دادم به هواى خواسته محبوب حق و با كمال ميل و رغبت انجام دادم.

رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله آن چنان عاشق اجراى برنامه‏اى الهى بود كه در برابر هجوم اهل مكه كه از هيچ جنايتى نسبت به اسلام و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله روى گردان نبودند و اين همه ظلم و ستم را براى تعطيل كار پيامبر مى‏كردند، پيغام داد.

لَوْ وُضِعَتِ الشَّمْسُ في يَميني وَالْقَمَرُ في شِمالي ما تَرَكْتُ هذَا الْقَوْلَ حَتّى انْفِذَهُ أوْ اقْتَلَ دُونَهُ .

اگر آفتاب را در دست راستم و ماه را در دست چپم بگذاريد، دست از برنامه‏ام بر نمى‏دارم، تا حاكميت اللّه مستقر گردد، يا جانم در راه هدفم قربان شود.

          اهل نظر كه عالم تحقيق ديده‏اند             عشق تو را به ملك دو عالم خريده‏اند

             صاحبدلان به ملك كسان دل نمى‏دهند             آن‏ها كه از كمال تو رمزى شنيده‏اند

             آهسته رو كه مركب مردان مرد را             در سنگلاخ باديه پى‏ها بريده‏اند

             نوميد هم مباش كه رندان باده نوش             ناگه به يك خروش به منزل رسيده‏اند

             انصارى از بلا چه بنالى صبور باش             دانى كه صابران چه بلاها كشيده‏اند

پيامبر صلى الله عليه و آله مى‏فرمايد:

ما گروه انبيا و امنا و تقوا پيشه‏گان از عمل تصنعى و كار بدون عشق و برنامه بدون محبت و شوق بيزاريم.

مگر مى‏شود كسى اهل معرفت و به دنبال معرفت، مرد عشق و شوق باشد و عمل خيرى را متكلفانه و عبادتى را به تصنع به جاى آورد، مردان راه دوست، مرد عشق و شوقند و مرغ باغ محبت و دوستى، قرآن و روايات وقتى آثار وجودى مردم با معرفت و عاشق و در حقيقت علائم مردم مؤمن را بيان مى‏كند انسان از آن علائم و آثار مى‏فهمد كه درون مردم مؤمن و با معرفت دريايى از عشق و علاقه به حضرت حق و عبادت و اطاعت و آراسته شدن و پيراسته شدن است.