قرآن و مسئله يقين

 وَكَذلِكَ نُرِى إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ   . و اين گونه فرمانروايى و مالكيّت و ربوبيّت خود را بر آسمان‏ها و زمين به ابراهيم نشان مى‏دهيم تا از يقين‏كنندگان شود . حضرت ابراهيم  عليه‏السلام دريافت كه ربى در عالم و مالك و كارگردانى در هستى به جز حضرت او نيست . او يافت كه نظام جهان متّكى به اراده اوست و كلمه كُنْ كه فعل وجود مقدس آن جناب است در اين عرصه هستى حاكم است ، در چنين  دريافتى به هيچ وجه شك و ترديد راه ندارد و از اين راه انسان مراتب يقين را طى كرده تا به مقام تسليم و رضا و فنا فى اللّه و بقاء باللّه مى‏رسد اين آيه نمايانگر يقين ابراهيم  عليه‏السلام به حضرت اوست .
وَبِالاْخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ   . و به آخرت ايشان يقين دارند . يعنى در برپايى ، آن جاى كه براساس عدل الهى و نظام متقن حركت در اجزاى هستى است ، كمترين شك و ريبى ندارند .  وَفِى الْأَرْضِ آياتٌ لِلْمُوقِنينَ   . در زمين براى اهل يقين نشانه‏هايى [ بر توحيد ، ربوبيت و قدرت خدا ] ست . آرى ، انديشمندان و متفكّران به هنگامى كه در آثار الهى در پهنه زمين ، در خشكى‏ها و درياها فكر مى‏كنند و به اين نتيجه مى‏رسند كه بدون خالقى عادل ، عالمى حكيم ، امكان پيدايش و فعاليت ذرّه‏اى وجود ندارد . انديشمندان از تفكّر در صُنْع الهى چنين نتيجه مى‏گيرند كه زمين انبار موادى براى موجودات زنده است ، موادى كه قدرت ، انسانها و ماشين‏هاى حساب ، از شمارش آن عاجز است ؛ چه رسد به تحقيق در تمام شؤون هر ذرّه‏اى از ذرّات اين مواد بى‏حساب .مسئله جوّ زمين كه درباره آن هزاران كتاب نگاشته شده است ، معادن زمين كه درباره آن ميليونها جزوه و كتاب منتشر شده است ، خشكى‏ها ، تپه‏ها ، كوهها ، چشمه‏ها ، رودخانه‏ها ، صحراها ، جزيره‏ها ، درياچه‏ها ، درياها ، اقيانوسها و عجايبى كه در اقيانوسها وجود دارد و ... همه اين آثار ، حركت دهنده انسان به
سوى يقين‏اند و به سوى مراتب يقين تا جايى كه از انسان‏ها افرادى بزرگ و بى‏نهايت بزرگ چون انبيا و ائمه  عليهم‏السلام و صلحا و عارفان و اوليا به وجود آيند .