ربا از ديدگاه اسلام‏

قانون‏گذار اسلام كه به طبع آزمند و افزون طلبى بشر آگاه است و مى‏داند در اين قبيل مواد، كم آن منتهى به زياده‏روى و بتدريج منجر به فساد مى‏گردد، راه پيشروى و دستبرد به حصار قانونى را كاملًا بسته است و مثلًا از خوردن يك جرعه نوشابه مسكر و يا كسب يك درهم ربا جلوگيرى كرده است و علاوه بر اين كه در مورد قرض سودجوئى را به طور كلى تحريم نموده، از نظر محافظت حريم قانون در خريد و فروش نيز در همه اشياء كه به وزن و يا كيل سنجش مى‏شود در صورتى كه عوضين معامله از يك جنس بوده باشد كم و بيش بودن عوض مقابل را ممنوع نموده است. و گناه يك درهم رباخوارى را اگرچه فرضا در مقابل ميليون‏ها وام و سال‏ها مهلت باشد بيشتر از گناه آن سيه‏كار پليد كه در خانه كعبه با مادر خود مرتكب فحشاء گردد به حساب آورده، در حديثى از رسول اكرم است:

«الربا سبعون جزءاً فايسرها مثل ان ينكح الرجل امه فى بيت‏الحرام:»

گناه رباخوارى هفتاد بخش است كه آسانتر و سبك‏ترش مانند آن است كه مرد در خانه كعبه با مادر خود جمع شود.

«و من اكل الربا ملأ الله بطنه من نار جهنم بقدر ما اكل و ان اكتسب منه ما لا لم يقبل منه شيئاً من عمله و لم يزل فى لعنة الله و الملائكة ما كان عنده منه قيراط:»

كسى كه ربا بخورد به همان اندازه كه خورده است، خداوند شكمش را از آتش دوزخ پر خواهد كرد و چنانچه مالى از طريق ربا به دست آورد هيچ يك از اعمال حسنه او را قبول نمى‏كند، و تا زمانى كه قيراطى از آن مال نزد اوست و به صاحبش مسترد نساخته گرفتار لعنت خدا و فرشتگان خواهد بود.

و لحن قرآن چنان كه در آيه مورد تفسير خوانديد، در مورد ربا بسيار تند و هراس‏انگيز است و در هيچ يك از معاصى كبيره جز در خصوص شرك به خداوند جهان نظير آن وارد نشده است.

بررسى آيات ربا در پايان سوره بقره و برخى از سوره‏ها اين مطالب را به روشنى مى‏رساند.

1- رباخوارى با ايمان به خدا و رسول او و روز جزا منافات دارد و جمله‏ى‏ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ‏ در آيه‏ى 278 سوره‏ى بقره و أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ‏ در آيه‏ى 130 سوره‏ى آل‏عمران به آن تصريح مى‏نمايد.

2- با آلودگى به گناه ربا اميد به آسايش در دنيا و رستگارى در آخرت بى‏مورد است، و رباخواران در زمره‏ى منكران و كافران گرفتار آتش قهر الهى خواهند بود.

3- حالت رباخواران شبيه به حالت شخص مصروع است كه در آن حال هرگز به مفاسد ناشى از عمل خود توجه ندارد و در خراب‏كارى هم چنان پيش‏ مى‏رود و به حكم آن كه سجاياى نفس در جوهر آن ثابت مى‏ماند و بصورت متناسب با آن سجايا در مى‏آيد، طبعاً در جهان ديگر نيز با قيافه مصروعانه و رسوا بپاى برمى‏خيزد.

4- آزمندى و سودپرستى فكر صحيح را از مغز عليل آنان ربوده و به غلط مى‏پندارند، ربا هم مانند خريد و فروش است كه علاوه بر سرمايه، سودى هم عايد فروشنده مى‏گردد، در صورتى كه چنين نيست و خريد و فروش نوعا دور محور عرضه و تقاضا مى‏چرخد و كالا و بهاى آن در مقابل همديگر قرار گرفته و به مصلحت و رضاى طرفين انجام مى‏پذيرد برعكس ربا كه وسيله استثمار و استعباد بوده و مالى بدون عوض و به محض تحميل برطرف مقابل به دست مى‏آيد، و به ملاحظه‏ى اين تفاوت جوهرى و مباينت واقعى، خداوند بيع را حلال و ربا را حرام كرده است.

5- رباخوارى ظلم فاحش بوده و آثار شوم آن در هر دو جهان دامنگير ستمكار خواهد شد و درست در نقطه‏ى مقابل صدقات قرار گرفته است كه در آن مالى بدون عوض به مستمندان بذل مى‏شود و اينجا مالى بلا عوض از نيازمندان دريافت مى‏گردد، و روى همين اصل خداوند به ربا وعيد به نابودى و به صدقات وعده افزايش داده است.

6- رباخوار منفور خداوند و كافر به نعمت او و دور از رحمت حق تعالى است، چون در نعمت مال سوء استفاده كرده و برخلاف دستور و در غير مورد مشروع آن به مصرف رسانده است و هم عاطفه رأفت و رحم بر نيازمندان را از دل خود زدوده و به سزاى آن از درگاه حق رانده خواهد شد.

7- خدا و رسولش رسماً به رباخوار اعلان جنگ داده‏اند، و عاقبت كار جنگ‏آوران با خدا و رسول جز شكست و خذلان ابدى و عذاب دائمى نخواهد بود.