نكتۀ اول: موجودات در صراط الهی

طبق گفتۀ پروردگار، تمام موجودات عالم خلقت بدون تفاوت، در صراط مستقيم الاهی قرار دارند. در عالم تکوين و عالم هستي، در فضايي که اختيار جلوه‌اي ندارد، يک موجود گمراه و بي‌دين پيدا نمي‌شود.

پروردگار در قرآن مي‌فرمايد که همه در صراط مستقيم هستند. البته صراط مستقيم آن‌ها به زبان علمي تکويني است؛ يعني مهار وجودشان به دست رحمت خداست و او آن‌ها را در صراط مستقيم، حرکت مي‌دهد.

خدا هم در اين زمينه يك سخن عاشقانه دارد که همه، هدفشان اين است که به من برسند:

(إِلى‏ رَبِّكَ مُنْتَهاها)

نام مقدسي که در اين آيه از خود آورده، ربّ است. (إِلى‏ رَبِّكَ) يعني به مالک آنان، اما آن مالکي که به مملوکش نگاه تربيتي و رشد دهندگي دارد. مالکي نيست که موجودي را بسازد و ساختۀ خود را رها کند. او هرچه را در اين عالم آفريده، به سوي راه مستقيم قرار داده است و خود او هم به همۀ مخلوقات کمک مي‌دهد که در اين راه حرکت کنند و در پايان جاده هم با معشوق و محبوب همراه شوند.

نقطۀ پايان راه همۀ موجودات اوست؛ آن نقطۀ پايان چيست؟ درک این مسأله، خيلي مشکل است.

بنابراين، همان صراط مستقيمي را که عالم از باب لطف و احسان و عشق براي کل موجودات قرار داده ـ است و نگاهي هم غير از اين به موجودات ندارد ـ با همين نگاه براي ما هم صراط مستقيم قرار داده است؛ اما صراط مستقيم ما تشريعي است. در این‎جا، فضاي اختيار مطرح است. به ما هم اعلام کرده که تمام ابزار درک حق را به شما داده‎ام. تمام امکانات حرکت بعد از درک صراط مستقيم را هم به شما داده‎ام؛ اما اين شما هستيد که دو گروه شديد:

(إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا کَفوراً)

گروهي با همۀ ابزار درک، حق را می‎فهمند و وارد راه مستقيم می‎شوند و گروه دیگر ناسپاس می‎ورزند.

(وَ أَنَّ هذا صِراطي) راه من، همين راهي است که جلوۀ عيني‌اش، قرآن کريم و اهل بيت هستند. اين راه را در سورۀ انعام، «صراطي» مي‌گويد؛ چون در سورۀ انعام در سه آيه هم بحث جاده و هم بحث پيامبر مطرح است. اين که من مي‌گويم جلوۀ عيني اين صراط، قرآن و اهل بيت هستند، با تکيه بر آن آيات مي‌گويم. آن‌هایي که در صراط مستقيم من قرار مي‌گيرند، حرکتشان به جانب من است.

(إِنِّي ذاهِبٌ إِلى‏ رَبِّي سَيَهْدينِ)

در اين آيه هم كلمه ربّ آمده كه حرف ابراهيم است؛ می‎گوید من به طرف پروردگارم حرکت مي‌کنم، او هم دست مرا مي‌گيرد و به مقام قرب او نیز مي‌رسم.

(وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ * أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ)