ارزش عمر و راه هزینه آن - جلسه نهم – (متن کامل + عناوین)

 شكر نعمت عمر

عمر، بزرگترين نعمت خداوند

كـرج، مسجد جامع رجايى شهر دهه سوم محرم 1384

 الحمدلله رب العالمين و صلّى الله على جميع الانبياء والمرسلين و صلّ على محمد و آله الطاهرين.

بحث در رابطه با عمر بود . در اين زمينه ، در روايات ، دعاها و آيات سه مسأله مطرح است ؛ مسأله اول اين است كه عمر ، زمان و فرصتى كه وجود مبارك حضرت حق ، از باب رحمت در اختيار انسان گذاشته است ، از اعظم نعمت‏هاى اوست و شكر اين نعمت نيز واجب شرعى ، اخلاقى و عقلى است .

مسأله شكر در فرهنگ اسلام ، طبق صريح آيات قرآن ، مسأله عملى است ، يعنى شكر ، حركات مثبت ظاهرى است كه اين حركات براساس طرح و نقشه پروردگار عالم ، انبيا و ائمه طاهرين بايد صورت بگيرد . آيات مربوط به شكر زياد است ، كه يكى از آن آيات اين آيه شريفه است :

«اعْمَلُوا ءَالَ دَاوُدَ شُكْرًا»[1]

در آيه كلمه « عمل » مطرح شده است و به عمل فرمان مى‏دهد . خطاب آيه خطاب عامّ است؛ يعنى به فرد فرد مخاطبانِ قرآن گفته شده است .

خدا به انسان مى‏فرمايد : « اعملوا » امر است و امر دلالت بر وجوب دارد. امر كننده در « اعملوا » وجود مبارك خود حضرت حق است . كلمه « شكراً » در آيه ، مفعول لاجله است ؛ شكر را عمل كنيد .

شكرگزارى با اعمال مثبت

خدا به چه عملى فرمان مى‏دهد ؟ تمام فرمان پروردگار ، فرمان به عمل‏هاى ارزشى و مثبت است ؛ يعنى عمل‏هايى كه در دنيا به نفع انسان و به نفع جامعه ، دنيا ، برزخ و آخرت ما است.

خداوند متعال همه زمينه‏ها را براى انجام عمل‏هاى مثبت و ارزشى در اختيار همه قرار داده است و به غير از اعمال مثبت ، امر نمى‏كند و از غير اين اعمال نيز متنفّر است .

ده آيه را داريم كه پروردگار عالم در آن ، ده فرقه را بيان مى‏كند و براى هر فرقه‏اى جمله « لا يحبّ » را دارد ؛

«إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ»[2]

«إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ»[3]

«لاَ يُحِبُّ الظَّــلِمِينَ»[4][5]

از هر چه عمل پست ، زيان آور ، مشكل ساز ، سوزنده دل‏ها و دلهره آور متنفر است .

انجام عمل مثبت در حد توان

كسى از پامنبرى‏هاى اصفهان به من گفت : پاركى در اصفهان ، در كنار زاينده رود است ، آنجا برويم و ساعتى پياده روى كنيم . گفتم : اسلام كه به ورزش علاقه دارد ، حفظ سلامت بدن را واجب و ضرر زدن به بدن را حرام مى‏داند و حتى به انسان اجازه نمى‏دهد كه يك مو از بدن را بكند ، چون آزار رساندن به بدن حرام است . پر خوابى ، كم خوابى ، پرخورى و كم خورى ، هميشه در غصه بودن ، اگر براى بدن  آزار داشته باشند ، حرام است . اسلام مى‏خواهد كه مردم به تمام برنامه‏هاى مثبت وصل باشند ، كه يكى از آنها ورزش است .

روزها به پارك مى‏رفتيم و مى‏آمديم . روزى ديدم در كنار زاينده رود پيرمردى هشتاد ساله نشسته است و دو سنگ و يك كيسه نان خشك نيز در كنار او است . نان‏ها را تكه تكه در مى‏آورد و روى سنگ مى‏گذارد و با سنگى ديگر روى آن مى‏كوبد كه بخشى را خيلى ريز و بخشى را مقدارى درشت‏تر مى‏كرد . من آمدم و در كنارش نشستم . سلام كردم و او نيز جواب داد . مرا نمى‏شناخت .

به او گفتم : پدر ! چه كار مى‏كنى ؟ گفت : دو كار ؛ ده سال است كه از ساعت پنج صبح با اين كيسه نان به اينجا مى‏آيم ، اين نان خشك‏ها را خرد مى‏كنم ، نان‏هاى ريزتر را براى ماهى‏هاى در آب مى‏ريزم و درشت‏تر را به پرنده‏ها مى‏دهم .

گفتم : چرا اين كار را مى‏كنى ؟ گفت : من حقوق بازنشستگى مى‏گيرم ، دو دختر داشتم كه شوهر دادم و دو پسر كه ازدواج كردند و رفتند و به من نيز احتياجى ندارند . سى و پنج سال كارمند رسمى آموزش و پرورش زمان شاه بودم . كلاس ابتدايى را درس مى‏دادم . حدود ده هزار بچه را با نماز ، روزه و قرآن آشنا كردم كه يك نفر نيز براى من كافى بود ، چون پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آلهمى‏فرمايد :

على جان ! اگر يك نفر به وسيله تو ـ با زبان ، قلم ، پول و يا خدمت و محبت تو ـ هدايت شود ، براى تو از آنچه كه آفتاب بر آن مى‏تابد و از آن غروب مى‏كند بهتر است .[6]

گفت : اكنون حال حرف زدن براى من نمانده است . از اين ده هزار محصل ، خيلى‏ها مدير كل و استاندار هستند . گاهى مرا مى‏بينند و مى‏گويند : احتياجى ندارى ؟ مى‏گويم : نه . من هشتاد سال است كه بر سر سفره خداى كريم هستم ، چه احتياجى دارم ؟

گفت : بعد از اين خدمت ، پول كه نداشتم تا خدمتى بكنم ، اما مى‏خواستم پولى  داشته باشم تا كار خيرى كنم ، اما ندارم . لذا وقتى نان مى‏گيريم و مقدارى زياد مى‏آيد ، كنار مى‏گذارم ، به همه سفارش كرده‏ام كه نان‏هايى كه زياد مى‏آوريد ، به من بدهيد . آنها را نيز جمع مى‏كنم ، ده سال است كه ساعت پنج صبح به اينجا مى‏آيم . پرنده‏ها و ماهى‏ها همه جمع مى‏شوند ، يعنى ديگر مرا مى‏شناسند ، به آنها غذا مى‏دهم . به پروردگار گفته‏ام : من كه پولى ندارم تا به انسان‏ها كمك كنم ، اما به سراغ حيوانات مى‏روم ، اين كار من است .

بعد پرسيد : تو چه كاره هستى ؟ گفتم : روحانى . گفت : در اصفهان چه كار مى‏كنى ؟ گفتم : اينجا آمدم كه ده روز منبر بروم و روضه بخوانم . بعد او را بوسيديم و رفتم . اين‏ها كار ارزشى است .

شكرگزارى با خدمت به خلق و مخلوقات

استخوان‏هاى آبگوشت خانه خود را برداريم و جلوى سگ‏هاى گرسنه بياندازيم ، اين را خدا دوست دارد . خدا به استخوان كار ندارد ، به آن سگ نيز كارى ندارد ، به اين عمل ارزشى عنايت دارد .

به مستحق پولى بده ، سلامى كنى ، احوالى از او بپرسى . كسى كه در خيابان دارد مى‏رود ، چهره‏اش گرفته است ، بايستى و سلام كنى و مشكل او را حل كنى . ممكن است عصبانى باشد و بگويد : به تو چه ؟ بگوييم : چون من ممكن است از دستم بر آيد كه غصّه تو را برطرف كنم .

يا شما مردان ! طورى به خانه برويد كه وقتى در مى‏زنيد و در را باز مى‏كنند ، وارد خانه مى‏شويد ، خانواده شما را ببينند ، لذت ببرند ، نمى‏خواهد چيزى در دست شما باشد ، البته اگر باشد ، چه بهتر ، اما با حالى وارد خانه شويد كه وقتى همسر و فرزند ، شما را ببينند ، لذت ببرند . اين را خدا خوشش مى‏آيد . براى شما عبادت است و ثواب صدقه در راه خدا را دارد .[7]

  شما خانم‏ها ! وقتى شوهر شما در مى‏زند و وارد مى‏شود ، هر شب قبل از آمدن همسر ، لباس خود را عوض كنيد ، خود را آرايش كنيد تا وقتى شوهر شما وارد مى‏شود ، خوشحال شود . با اين كار ، خدا گناهان شما را مى‏بخشد .

اين حرف‏هايى است كه دين ما زده است . اسراف نيست . نه اين كه هر شب قيافه بگيرى كه : ديگر از ما گذشته است و ما ديگر عروس و داماد داريم، اين‏ها همه حالات شيطانى ، خلاف خدا و دين ماست .

انزجار خدا از فتنه‏گرى

خداى متعال از ارتباطات مثبت بسيار شاد مى‏شود و هيچ حلالى را در اين دنيا، منفورتر از طلاق نمى‏داند . با اين كه حكم طلاق را خودش داده است ، ولى از جدايى ، به شدت متنفر است و منفورتر از طلاق ، آن مرد يا زنى است كه زمينه طلاق را آماده مى‏كند و آن كسى كه بين زن و شوهر جدايى مى‏اندازد كه منجر به طلاق شود .[8]

خداوند متعال در قرآن مى‏فرمايد :

گناه كسى كه بين دو نفر فتنه مى‏اندازد ، از كشتن بى‏گناه سنگين‏تر است . اين متن قرآن است :

«وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ»[9]

بناى دين ما بر محبت استوار است . خداوند جدايى ، تلخى ، غصّه در موارد مادى و ظاهرى و برخوردهاى غلط را دوست ندارد . اگر خدا در قرآن مى‏فرمايد « اعملوا » به هر عمل ارزشى امرِ واجب مى‏كند ، گرچه خُرد كردن نان براى پرنده و ماهى يا انداختن استخوان جلوى سگ باشد .

عمل ، با ارزش است ، نه نگاه به سگ دارد ، نه به اين ذرّه نان خشكى كه  مى‏خواهند در كيسه زباله بريزند و بسوزانند . از لحاظ مادى مگر چقدر مى‏ارزد ؟ هيچ .

تمام حركات مثبت را به خاطر تحقق شكر من انجام بدهيد ، اين « به خاطر » همان معناى مفعول لاجله بودن كلمه « شكراً » است ؛ يعنى كار اتفاق افتاده به خاطر خدا . همين آيه به نظر من كافى است . اما آيات زيادى پيرامون شكر در قرآن كريم وجود دارد.

اغتنام فرصت جوانى براى شكرگزارى

برادران و خواهران ! مخصوصا شما جوان‏ها كه خيلى مورد علاقه من هستيد . شما عباد خدا و مورد احترام ما هستيد . چون در روايات ما وارد شده است كه عبادت شما ده برابر عبادت ما ارزش دارد . ما ديگر پير شده‏ايم ، ما را جايى راه نمى‏دهند . جايى نداريم كه برويم . ما به سنى رسيده‏ايم كه درهاى مادى به سرعت به روى ما بسته مى‏شود و شايد تمام درهاى آخرتى به روى ما باز شود . شما مى‏توانيد گناه كنى ، ولى تو به جاى گناه ، دست به دامن دين زدى و رو به خدا ايستادى و مى‏گوييد:

«اهْدِنَا الصِّرَ طَ الْمُسْتَقِيمَ»[10]

تو پيشانى خود را روى خاك مى‏گذارى و مى‏گويى : « سبحان ربى الاعلى و بحمده » تمام وجود تو ارزش است .

اين كلمه در كنار نعمت‏ها :

«جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصَـرَ وَ الْأَفْـٔدَةَ»[11]

من به شما گوش دادم . از آن كسانى كه به خاطر سنّ بالا كر شده‏اند بپرسيد كه نعمت گوش چقدر مى‏ارزد . من به شما چشم دادم ، از آن كسانى كه با عينك نمره  بالا نيز نمى‏توانند ببينند ، بپرسيد : چشم يعنى چه ؟ من به شما نيروى درك دادم .

اين گوش و چشم و نيروى درك در شما جوان‏ها در اوج است . چرا اين‏ها را به شما دادم ؟

«لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»

براى اين كه اين نعمت‏ها را شكرگزارى كنيد . شكر چيست ؟

«اعْمَلُواْ ءَالَ دَاوُدَ شُكْرًا»[12]

همه حركات مثبت ، شكر است . اين نعمت‏ها را در برنامه‏هاى مثبت هزينه كردن ، شكر است . گوش و چشم و درك خود را براى فهم حقايق هزينه كردن ، شكر است . اين مقدمه بحث شكر بود .

برترى ارزش عمر بر ساير نعمت‏ها

در ميان جميع نعمت‏هايى كه به ما مرحمت شده است ، مادر و ظرف همه نعمت‏ها ، عمر است . عمر نبود كه اين همه نعمت نداشتيم ، اما چون هستيم ، تمام عالم را براى ما نعمت است :

«وَسَخَّرَ لَكُمُ الَّيْلَ وَ النَّهَارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّرَ تُ بِأَمْرِهِ»[13]

يعنى همه اين نعمت‏ها را به طور رايگان در استخدام تو گرفتم . اگر كره زمين ، روز نداشت ، ما مى‏خواستيم روز و شب ، نور خورشيد و ماه را بخريم ، اصلاً نمى‏شد .

آنچه كه در اين عالم هست ، براى شما رام و مسخّر كردم و در اختيار شما قرار دادم ، ولى همه اين‏ها در ظرف عمر طلوع مى‏كند و الاّ اگر عمر و زمان در اختيار ما نبود ، طلوع نعمت معنا نداشت .

  رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله روى منبر به مردم رو كرد و پرسيد : بالاترين نعمت خدا چيست ؟ هر كسى اجازه گرفت ، بلند شد و نعمتى را ذكر كرد و حضرت فرمود : اين نعمت خوبى است ، اما جواب سؤال من نيست . همه حرف‏هاى خود را زدند ، آخرين نفر ، وجود مبارك اميرالمؤمنين عليه‏السلام از جا بلند شد ، عرض كرد : بالاترين نعمتى كه خدا به ما داده است ، نعمتِ « بودن » است . اين عمر ، نعمت خيلى بزرگى است .[14]

اگر خاك بوديم ، هر چه حيوان هست ، از روى ما رد مى‏شد ، اما خداوند مشتى از خاك را جمع كرد و از طريق نطفه و رحم مادر ما را از حالت خاك بودن درآورد ، اين بدن ، روح ، عقل ، گوش ، چشم ، هوش و اين موجوديت را به ما داد . بعد از اين وجود ، نعمت‏هايى داده است كه ما با هزينه كردن صحيح آنها مى‏توانيم عرش را پاانداز خود كرده ، ملائكه را مستخدم خود كنيم .

بازگشت به اصل خويش

چقدر مولوى زيبا گفته است:

روزها فكر من اين است و همه شب سخنم

 كه چرا غافل از احوال دل خويشتنم

از كجا آمده‏ام ، آمدنم بهر چه بود

 به كجا مى‏روم آخر ؟ ننمايى وطنم

مرغ باغ ملكوتم ، نيم از عالم خاك

 چند روزى قفسى ساخته‏اند از بدنم[15]

و حافظ مى‏سرايد:

من ملك بودم و فردوس برين جايم بود

 آدم آورد در اين دير خراب آبادم[16]

ما در وجود آدم و حوا عليهماالسلام به صورت بالقوه بوديم . اولين جايى كه به ما دادند :

«يَـــٔادَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ»[17]

صورت ، سيرت و طبع ما در اصل بهشتى است ، پس حركات ما نيز بايد بهشتى باشد . با آن حركات است كه طبع ، صورت و سيرت بهشتى بودن را مى‏توانيم نگهداريم ؛

«وَ الْعَمَلُ الصَّــلِحُ يَرْفَعُهُ»[18]

نعمت عمر چه جايگاهى دارد ؟ جزء اعظم نعمت‏هاست . اين نعمت، شكر مى‏خواهد .

عبادت خدا و خدمت به خلق خدا

شكر اين نعمت اين است كه مجموع عمر ما ، در عبادت الله و خدمت به خلق الله هزينه بشود .

شما ممكن است بگوييد : ما صبح كه سر كار مى‏رويم و بعد از ظهر از دست مردم اسكناس مى‏گيريم ، اين جزء عبادت است ، يا خدمت ؟ جواب اين سؤال را با اين روايت بدهم :

شخصى با چهره غصّه دارى نزد پيغمبر عظيم الشأن اسلام صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد . گفت : يا رسول الله ! براى كار در اين دنيا ، صبح زود بيرون مى‏روم ، آخر شب برمى‏گردم تا پولى درآورم ، ديگر فرصتى براى عبادت و انجام مستحبات ندارم ، آيا ما واقعا در قيامت اهل نجات هستيم ، يا نه ؟ ما كه يكپارچه رنگ دنيا را گرفته‏ايم .

اين دريافت‏هاى اشتباه زياد بوده است كه پيغمبر و ائمه عليهم‏السلام آن را تصحيح مى‏كردند . پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود : صبح از خانه بيرون مى‏روى ، براى چه مى‏روى ؟ گفت : كسب و كار ، تا خرج خود و خانواده‏ام را بدهم . پيغمبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آلهفرمودند :  عبادت هفتاد جزء است ، شصت و نه جزء آن همين به دنبال پول حلال رفتن است .[19] چون تو مى‏روى تا خود و خانواده‏ات را اداره كنى . خود اين خدمت ؛ خدمت به بدن خود و خانواده‏ات، عبادت است . بعد ، مگر پول‏هاى اضافه را براى چه مى‏خواهى ؟ اگر بشود ، مكه بروى ، به اقوام مستحق و مردم آبرومند كمك كنى . فرمود : چرا با اين حال نزد من آمدى ؟ تو كه تماما آخرتى هستى ، چرا به اشتباه مى‏گويى كه ما دنيايى شده‏ايم . تو كه با تمام وجود در عبادت و خدمت هستى . اين فعاليت تو كه دنيايى نيست .

ارزش كمّى كار مثبت

شايد از اين روايت تعجب كنيد و به اسلام ميلياردها آفرين بگوييد . رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مى‏فرمايد : كشاورز و باغدارى كه چاه كنده است ، خاك آن را بيرون ريخته ، سطل آب را نيز گذاشته ، نهال در دست دارد ، مى‏خواهد آن را بكارد ، كسى بيايد و به او بگويد : چكار مى‏كنى ؟ ده دقيقه ديگر قيامت برپا مى‏شود ، خورشيد ، ستارگان ، آسمان‏ها و همه به هم مى‏ريزد ، تمام زندگان مى‏ميرند و راست بگويد . پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مى‏فرمايد : راست مى‏گويد كه ده دقيقه ديگر قيامت است . اگر اين كشاورز نهال را دور بياندازد و بگويد : ما كه ده دقيقه ديگر مى‏ميريم ، چرا نهال بكاريم ؟ در قيامت او را به اندازه آن نهال محاكمه مى‏كنند ، كه به آبادى زمين لطمه زده‏اى . به چه دليل اين نهال را رها كردى ؟ تو كار مثبت خود را انجام بده .

اگر مردم وارد عبادت و خدمت شوند ، خيلى از اين كارهاى مثبت را با رغبت تمام انجام مى‏دهند . پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آلهمى‏فرمايد : كشاورزى كه مى‏كارد ، تا سال ديگر ، هر چه پرنده ، پروانه و مورچه در اين زمين ، دانه‏اى ، برگى بچيند و بردارد و ببرد ، خدا به تعداد تمام اين دانه‏ها و برگ‏ها در نامه عمل مالك و كشاورز ثواب مى‏نويسد . اين گونه عمر را هزينه كنيد . شكر عمر به اين است كه عمر در عبادت  و خدمت به معناى كامل، هزينه شود . پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمودند : اولين دادگاه قيامت در رابطه با عمر است .[20]

خوش به حال شما كه قدر عمر خود را مى‏دانيد :

«أَفَمَن كَانَ مُؤْمِنًا كَمَن كَانَ فَاسِقًا لاَّ يَسْتَوُنَ»[21]

خدا مى‏فرمايد : مؤمن و فاسق مساوى نيستند . آن كسانى كه عمر خود را به لجن گناه مى‏كشند ، منفور خدا هستند . مگر اين كه برگردند .

والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

پى نوشت‏ها

[1] ـ سبا 34 : 13. «اى خاندان داود ! به خاطر سپاس گزارى [ به فرمان‏ها حق ] عمل كنيد.»

[2] ـ نحل 16 : 23. «قطعاً او مستكبران را دوست ندارد .»

[3] ـ لقمان 31 : 18؛ «همانا خدا هيچ خودپسند فخرفروش را دوست ندارد .»

[4] ـ آل عمران 3 : 57؛ «و خدا ستمكاران را [ كه به دين كافر شدند ، يا از دين فقط به اسم آن قناعت كردند ] دوست ندارد .»

[5] ـ آيات ديگر در اين زمينه:

بقره 2 : 190؛ «و در راه خدا با كسانى كه با شما مى‏جنگند بجنگيد ، و [ هنگام جنگ از حدود الهى ] تجاوز نكنيد ، كه خدا تجاوزكاران را دوست ندارد .»

آل عمران (3) : 32؛ «بگو : از خدا و پيامبر اطاعت كنيد . پس اگر روى گردانيدند [ بدانند كه ] يقيناً خدا كافران را دوست ندارد .»

نساء (4) : 107؛ «و از كسانى كه به خود خيانت مى‏كنند دفاع مكن ؛ زيرا خدا هر كس را كه خيانت پيشه و گناه‏كار است دوست ندارد .»

مائده (5) : 64؛ «و يهود گفتند : دست [ قدرت  ]خدا [ نسبت به تصرّف در امور آفرينش ، تشريع قوانين و عطا كردنِ روزى  ]بسته است . دست‏هاشان بسته باد و به كيفر گفتار باطلشان بر آنان لعنت باد ؛ بلكه هر دو دست خدا همواره گشوده و باز است [ به هر چيز و به هر كس ] هر گونه بخواهد ، روزى مى‏دهد . و مسلماً آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده است ، بر سركشى و كفر بسيارى از آنان مى‏افزايد . و ما ميان [ يهود ، نصارى و گروه‏هاى ديگر  ]آنان تا روز قيامت كينه و دشمنى انداختيم . هر زمان آتشى را براى جنگ [ با اهل ايمان  ]افروختند خدا آن را خاموش كرد ، و همواره در زمين براى فساد مى‏كوشند ، و خدا مفسدان را دوست ندارد .»

انعام (6) : 141؛ «و اوست كه باغ‏هايى [ كه درختانش برافراشته ] بر داربست و باغ‏هايى [ كه درختانش ] بدون داربست [ است ] ، و درخت خرما ، و كشتزار با محصولات گوناگون ، و زيتون ، و انار شبيه به هم و بى‏شباهت به هم را پديد آورد . از ميوه‏هاى آنها هنگامى كه ميوه داد بخوريد ، و حقِّ [ الهىِ ] آن را روز دروكردنش [ كه به تهيدستان اختصاص داده شده  ]بپردازيد ، و از اسراف [ در خوردن وخرج كردن ]بپرهيزيد ، كه قطعاً خدا اسراف كنندگان را دوست ندارد .»

انفال (8) : 58؛ «و اگر از خيانت و پيمان‏شكنى گروهى [كه با آنان هم‏پيمانى ]بيم دارى ، پس به آنان خبر ده كه [ پيمان  ]به صورتى مساوى [ و طرفينى  ]گسسته است ؛ زيرا خدا خائنان را دوست ندارد .»

قصص (28) : 76؛ «همانا قارون از قوم موسى بود كه بر آنان تعدى و تجاوز كرد ، و از گنجينه‏هاى مال و ثروت آن اندازه به او داديم كه حمل كليدهايش بر گروهى نيرومند گران و دشوار مى‏آمد . [ ياد كن ] هنگامى كه قومش به او گفتند : [ متكبرانه و مغرورانه  ]شادى مكن ، قطعاً خدا شادمانان [ متكبر و مغرور ] را دوست ندارد .»

[6] ـ كافى: 5/36، باب الدعاء الى الاسلام قبل القتال، حديث 2؛ «قَالَ أَمِيرُ الْمُؤمِنِينَ عليه‏السلام لَمَّا وَجَّهَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله إِلَى الْيَمَنِ قَالَ يَا عَلِيُّ لاَ تُقَاتِلْ أَحَداً حَتَّى تَدْعُوَهُ إِلَى الاْءِسْلاَمِ وَ ايْمُ اللَّهِ لَأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ  عز و جلعَلَى يَدَيْكَ رَجُلاً خَيْرٌ لَكَ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ وَ غَرَبَتْ وَ لَكَ وَلاَؤهُ.»

[7] ـ وسائل الشيعة: 20/172، باب 89، حديث 25342؛ «وَرَّامُ بْنُ أَبِي فِرَاسٍ فِي كِتَابِهِ قَالَ قَالَ عليه‏السلامالاِمْرَأَةُ الصَّالِحَةُ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ رَجُلٍ غَيْرِ صَالِحٍ وَ أَيُّمَا امْرَأَةٍ خَدَمَتْ زَوْجَهَا سَبْعَةَ أَيَّامٍ أَغْلَقَ اللَّهُ عَنْهَا سَبْعَةَ أَبْوَابِ النَّارِ وَ فَتَحَ لَهَا ثَمَانِيَةَ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ تَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَتْ.»

وسائل الشيعة: 20/172، باب 89، حديث 25343؛ «قَالَ عليه‏السلام مَا مِنِ امْرَأَةٍ تَسْقِي زَوْجَهَا شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ إِلاَّ كَانَ خَيْراً لَهَا مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ صِيَامِ نَهَارِهَا وَ قِيَامِ لَيْلِهَا وَ يَبْنِي اللَّهُ لَهَا بِكُلِّ شَرْبَةٍ تَسْقِي زَوْجَهَا مَدِينَةً فِي الْجَنَّةِ وَ غَفَرَ لَهَا سِتِّينَ خَطِيئَةً.»

وسائل الشيعة: 20/176، باب 91، حديث 25354؛ «النَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قَالَ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ أَنْ تَنَامَ حَتَّى تَعْرِضَ نَفْسَهَا عَلَى زَوْجِهَا تَخْلَعَ ثِيَابَهَا وَ تَدْخُلَ مَعَهُ فِي لِحَافِهِ فَتُلْزِقَ جِلْدَهَا بِجِلْدِهِ فَإِذَا فَعَلَتْ ذَلِكَ فَقَدْ عَرَضَتْ.»

[8] ـ كافى: 5/512، حديث 6؛ «أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه‏السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أَوْصَانِي جَبْرَئِيلُ عليه‏السلام بِالْمَرْأَةِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ لاَ يَنْبَغِي طَلاَقُهَا إِلاَّ مِنْ فَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ.»

وسائل الشيعة: 22/8، باب 1، حديث 27878؛ «أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه‏السلام قَالَ مَا مِنْ شَيْءٍ مِمَّا أَحَلَّهُ اللَّهُ أَبْغَضَ إِلَيْهِ مِنَ الطَّلاَقِ وَ إِنَّ اللَّهَ  عز و جل يُبْغِضُ الْمِطْلاَقَ الذَّوَّاقَ.»

امام‏صادق  عليه‏السلام فرمود: از چيزهايى كه خداوند  عز و جلحلال فرموده هيچ چيز نزد او منفورتر از طلاق نيست . خداوند مردى را كه زن زياد طلاق مى‏دهد و پيوسته تغيير همسر مى‏دهد دشمن دارد.

كافى: 6/54، باب كَرَاهِيَةِ طَلاَقِ الزَّوْجَةِ الْمُوَافِقَةِ، حديث 1؛ «أَبِي جَعْفَرٍ عليه‏السلام قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آلهبِرَجُلٍ فَقَالَ مَا فَعَلْتَ امْرَأَتَكَ قَالَ طَلَّقْتُهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ قَالَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّ الرَّجُلَ تَزَوَّجَ فَمَرَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَقَالَ تَزَوَّجْتَ قَالَ نَعَمْ ثُمَّ قَالَ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ مَا فَعَلْتَ امْرَأَتَكَ قَالَ طَلَّقْتُهَا قَالَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ قَالَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ تَزَوَّجَ فَمَرَّ بِهِ النَّبِيُّصلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَقَالَ تَزَوَّجْتَ فَقَالَ نَعَمْ ثُمَّ قَالَ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ مَا فَعَلْتَ امْرَأَتَكَ قَالَ طَلَّقْتُهَا قَالَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ قَالَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله إِنَّ اللَّهَ  عز و جل يُبْغِضُ أَوْ يَلْعَنُ كُلَّ ذَوَّاقٍ مِنَ الرِّجَالِ وَ كُلَّ ذَوَّاقَةٍ مِنَ النِّسَاءِ.»

[9] ـ بقره 2 : 191؛ «و فتنه [ كه شرك ، بت‏پرستى ، بيرون كردن مردم از خانه و كاشانه و وطنشان باشد ] از قتل وكشتار بدتر است .»

[10] ـ فاتحه 1 : 6؛ «ما را به راهِ راست راهنمايى كن .»

[11] ـ نحل 16 : 78؛ «و براى شما گوش و چشم و قلب قرار داد تا سپاس گزارى كنيد .»

[12] ـ سبا 34 : 13؛ «اى خاندان داود ! به خاطر سپاس گزارى [ به فرمان‏ها حق ] عمل كنيد.»

[13] ـ نحل 16 : 12؛ «و شب و روز و خورشيد و ماه را نيز رام و مسخّر شما قرار داد ، وستارگان هم به فرمانش رام و مسخّر شده‏اند.»

[14] ـ كافى: 8/148، حديث 127؛ «أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه‏السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مَنْ أَصْبَحَ وَ أَمْسَى وَ عِنْدَهُ ثَلاَثٌ فَقَدْ تَمَّتْ عَلَيْهِ النِّعْمَةُ فِي الدُّنْيَا مَنْ أَصْبَحَ وَ أَمْسَى مُعَافًى فِي بَدَنِهِ آمِناً فِي سَرْبِهِ عِنْدَهُ قُوتُ يَوْمِهِ فَإِنْ كَانَتْ عِنْدَهُ الرَّابِعَةُ فَقَدْ تَمَّتْ عَلَيْهِ النِّعْمَةُ فِي الدُّنْيَا وَ الآْخِرَةِ وَ هُوَ الاْءِسْلاَمُ.»

[15] ـ مولوى.

[16] ـ حافظ شيرازى.

[17] ـ بقره 2 : 35؛ «و گفتيم: اى آدم! تو و همسرت در اين بهشت سكونت گيريد.»

[18] ـ فاطر 20 : 10؛ «و عمل شايسته آن را بالا مى‏برد.»

[19] ـ بحار الأنوار: 7/100، باب 1، حديث 25؛ «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله الْعِبَادَةُ سَبْعُونَ جُزْءاً وَ أَفْضَلُهَا جُزْءاً طَلَبُ الْحَلاَلِ.»

بحار الأنوار: 100/17، باب 1، حديث 79؛ «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله طَلَبُ الْكَسْبِ فَرِيضَةٌ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ.»

كافى: 5/88، باب مَنْ كَدَّ عَلَى عِيَالِه، حديث 3؛ «أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه‏السلام قَالَ إِذَا كَانَ الرَّجُلُ مُعْسِراً فَيَعْمَلُ بِقَدْرِ مَا يَقُوتُ بِهِ نَفْسَهُ وَ أَهْلَهُ وَ لاَ يَطْلُبُ حَرَاماً فَهُوَ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ.»

[20] ـ خصال: 1/253، حديث 125؛ بحار الأنوار: 7/258، باب 11، حديث 1؛ «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله لاَ تَزُولُ قَدَمَا عَبْدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُسْأَلَ عَنْ أَرْبَعٍ عَنْ عُمُرِهِ فِيمَا أَفْنَاهُ وَ شَبابهِ فِيمَا أَبْلاَه وَ عَنْ مَالِهِ مِنْ أَيْنَ كَسَبَهُ وَ فِيمَا أَنْفَقَهُ وَ عَنْ حُبِّنَا أَهْلَ الْبَيْتِ.»

[21] ـ سجده 32 : 18؛ «با اين حال آيا كسانى كه مؤمن‏اند مانند كسانى هستند كه فاسق‏اند ؟ [ نه هرگز اين دو گروه  ]مساوى و يكسان نيستند .»