عالم كيهان
فيزيك نجومى به ما مىآموزد كه آسمان صاف و بىابر، مجموعه پهناورى است مركب از خورشيدهاى بىشمار كه مانند مولكولهاى گازى در جهات بسيار متفاوت شتابان رفت و آمد دارند.
نسر واقع با سرعت ثانيهاى 13 كيلومتر به ما نزديك مىشود، الدبران ثانيهاى 53 كيلومتر از ما دور مىشود، سماك رامح با سرعت ثانيهاى 135 كيلومتر مسير موربى را مىپيمايد، دو ستاره آخرين دب اكبر به يك سو مىروند، در عين اينكه ستارگان ديگر اين صورت فلكى با سرعت غير قابل تصورى به جهت مخالف روانند.
منظومه شمسى ما نيز از اين سرنوشت مستثنى نيست، خورشيد با سرعت ثانيهاى 19 كيلومتر واله و حيران به سوى كناره كهكشان ما روان است و در اين راه بىپايان زمين و سيارات ديگرى كه موكب او را تشكيل مىدهند با خود مىبرد و در همين حين دستگاه منظومه شمسى همراه كهكشان كه يك پارچه مانند چرخ و فلك آتش بازى عظيمى، به دور خود مىچرخند، قوس عظيمى به سرعت ثانيهاى 240 كيلومتر طى مىكند!!
عالمى كه ما در اين لحظه مىبينيم آنچنان نيست كه در واقع وضع كنونى آن باشد، بلكه دورنمايى است از وضع گذشته.
خورشيدى كه هم اكنون مقابل ديدگان ماست، در حالى است كه نسبت به عمر كهكشان يا عالم هشت دقيقه پيش بوده، با توجه به اينكه زمين خيلى جوانتر از خورشيد است و 2 ميليارد و پانصد ميليون سال از عمرش گذشته!!
شعراى يمانى نه سال جوانتر به نظر مىرسد، خوشه پروينى كه تماشا مىكنيم منظره پانصد سال پيش اوست.
در شب صاف بىماه با چشم بىسلاح در صورت مرأة المسلسله قطعه ابر مانندى به بزرگى قرص ماه مىتوان تشخيص داد كه نور ضعيفى مىپراكند، اين توده ابر، مانند ستارگان سحابى است خارج از كهكشانها.
وضعى كه اكنون از آن به نظر ما مىرسد، آنچنان است كه در دو ميليون سال پيش داشته، از آن زمان تاكنون بر ستارگان بىشمار آنچه گذشته در اين باره هيچچيز نمىتوان گفت، كهكشان مرأة المسلسلة آخرين مرز ديد بشر است، اما با كمك تلسكوپ مىتوانيم ميلياردها سال نورى پيش برويم.
انوارى كه اجرام اين عالم دور مىپراكنند به نور فسيل موصوف شدهاند، البته اين انوار بر بيشتر فسيلهايى كه در زمين به دست آمدهاند مقدمند، شگفت آنكه نورى آنچنان ضعيف كه ورقه شفاف نازكى، يا ذره غبارى مانع تابش آن مىشود با سرعت سيصد هزار كيلومتر در ثانيه صد ميليون راه پيموده، ظهور همين انوار كه از بسيار دور به ما مىرسند خلأ نسبى فضا را ثابت مىكند و تصويرى از عظمت دستگاه آفرينش را آشكار مىسازد، در اينجاست كه بايد سر تعظيم و تكريم و سپاس و شكر و مدح و حمد به پيشگاه او برداشت و با همه وجود فرياد زد.
[الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ] .
همه ستايشها، ويژه خدا، مالك و مربّى جهانيان است.
با تقسيم آسمان به چندين بخش و عكسبردارى از هر بخش ممكن خواهد بود كه ستارگان گنبد نيلگون را شماره كرد.
در رصدخانهها اين كار مىشود، در رصدخانه كالج هاروارد كليشهاى كه 35 در 45 سانتىمتر مساحت دارد، بيش از دو هزار كهكشان را نمايان مىسازد اما عده كهكشانهايى كه جهان را تشكيل مىدهند از حدود پانصد ميليون متجاوز است.
در هر كهشكان چند ستاره است؟ قطاعهاى چندى از كهكشان منظومه شمسى را شمردهاند، يك منجم جوان هاروارد، بيش از دو ميليون ستاره جدا از يكديگر را شمرده است و به موجب اين رصدها و آزمايشهاى دقيق شماره ستارههاى كهكشان ما فقط بالغ بر صدها ميليارد مىباشد كه تمام اين امور در زندگى ما دخيل است و در حيات ما سهمى از منافع عالم بالا وجود دارد، آيا جا دارد كه با تمام هويت خود علماً و عملًا فرياد برآريم.
[الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ] .
همه ستايشها، ويژه خدا، مالك و مربّى جهانيان است.
تمام انسانها، اگر بخواهند، به بررسى وضع ظاهر و كلى موجوداتى كه در حيات ما سهيماند اقدام كنند بدون شك عمر همه آنها و قدرت عملىشان كفاف اين برنامه را نمىكند چه رسد به اينكه بخواهند نظام باطن و ظاهر موجودى را موشكافى كنند و نعمت وجود او را به تحقيق آورند!!
جواب سؤالات زير، درباره وضع كلى پارهاى از عناصر كه در زندگى ما دخالت ضرورى يا مستقيم يا بواسطه دارند، هزاران سال عمر و هزاران هزار كتاب لازم دارد.
هوا از چه چيزهايى تشكيل شده است؟
چرا اجسام مىسوزند؟
چگونه هوا براى ما كار مىكند؟
آب به چه شكلهايى يافت مىشود؟
آب از چه چيز تركيب شده؟
چگونه آب براى ما كار انجام مىدهد؟
چگونه آب در هوا وارد مىشود و چگونه از آن خارج مىگردد؟
موجبات وزش باد چيست؟
چگونه رطوبت هوا در وضع جوى تأثير مىكند؟
موجب اختلاف آب و هوا در نقاط مختلف چيست؟
عمر زمين چقدر است؟
چه نيروهايى باعث تخريب زمين مىگردد؟
چه نيروهايى باعث پيدايش كوهها مىشود؟
خاك چگونه تشكيل مىگردد؟
چه فلزات سودمندى از زمين به دست مىآيند؟
چه سوختهايى از زمين بدست مىآوريم؟
كدام مصالح ساختمانى را از زمين به دست مىآوريم؟
حرارت چطور به وجود مىآيد و چگونه اندازه گرفته مىشود؟
چگونه حرارت از جايى به جاى ديگر منتقل مىشود؟
حرارت چگونه اداره مىشود؟
نور چيست؟
اشيا را چگونه مىبينيم؟
چرا اشيا رنگ دارند؟
الكتريسيته ساكن از كجا مىآيد؟
چگونه از مغناطيس استفاده مىكنيم؟
جريان برق چگونه توليد مىشود؟
چگونه جريان برق به ما مىرسد؟
چگونه صوت به وجود مىآيد؟
صداها با هم چه تفاوتهايى دارند و چرا تفاوت دارند؟
چگونه مىتوانيم بشنويم؟
چگونه در خشكى و روى آب مسافرت مىكنيم؟
موجب پيدايش فصول چيست؟
گياهان و جانوران از چه ساخته شدهاند؟
بدن گياهان و جانوران چگونه ساخته شده است؟
جانوران و گياهان چه كارهايى مىتوانند انجام دهند؟
گياهان چگونه براى انسان مفيدند؟
جانوران چگونه براى انسان مفيدند؟
گياهان چگونه تكثير مىشوند؟
جانوران چگونه توليد مثل مىكنند؟
چرا ما به غذا احتياج داريم؟
به چه نوع غذاهايى نيازمنديم؟
چگونه گياهان سبز غذاى ما را مىسازند؟
غذاى ما چگونه هضم مىشود؟
غذاى هضم شده چگونه به تمام اعضاى بدن ما مىرسد؟
انرژى چگونه در بدن توليد مىشود؟
جواب هر يك از اين سؤالات، كتاب يا كتابهاى مفصلى لازم دارد و به قول فخر رازى «1» دانشمند قرن پنجم، تنها براى برشمردن نعمتهاى خدا يك ميليون كتاب هم كفاف نمىكند و اين سخن فقط مربوط به شمارش نعمتهاست كه در قرن پنجم گفته شده، امروزه كه تا حدى علوم مختلفه گسترش پيدا كرده براى شمردن و براى تحقيق در نظام تكوينى موجودات و عناصر شناخته شده چه اندازه زمان و چه مقدار كتاب لازم است؟
وظيفه ما در برابر اين همه عنايت و رحمت چيست و پس از شناخت نعمت و مصرف كردن آن، براى عطاكنندهاش چگونه بايد سپاس گفت: حداقل شكر و سپاس حق، مراعات كامل تقوا و رعايت جانب عبادت و با تمام وجود اين جمله مبارك را فرياد زدن است:
[الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ] .
همه ستايشها، ويژه خدا، مالك و مربّى جهانيان است.
English