همراهى دين و حيا با عقل

روايتى در اصول كافى آمده كه تأويل پذير است و تأويل آن در شرح اصول كافى صدرالمتألهينشيرازى بيان شده است. از امام ششم، عليه‌السلام، نقل شده است که فرمود:

وقتى حضرت آدم آفريده شد، پروردگار عالم به جبرئيل فرمود: به آدم بگو يكى از اين سه را انتخاب كند. آن سه، دين و حيا و عقل است. جبرئيل به محضر آدم آمد و گفت: خدا سه چيز به من داده است تا يكى از آن‌ها را انتخاب كنی! آدم به امين وحى گفت: من عقل را مى خواهم! جبرئيل به عقل گفت: در خدمت آدم باش! و به دين و حيا گفت: شما برگرديد! اما دين و حيا گفتند: ما برنمى گرديم، زيرا خدا به ما دستور داده است که هر جا عقل بود، با او باشيم. بدین ترتیب، هر دو نزد عقل ماندند.

يعنى هر كس از عقل بهره ببرد، دين و حيا هم در خدمت او قرار مى گيرند و او داراى فرهنگ نورانى و تربيت و ادب مى شود و به دانشمند و شاعر و حكيمی بزرگ تبديل مى‌شود. اگر انسان‌های مريض، عقل را به كار بگيرند مى توانند انسان‌هایی سالم (به معنی واقعی کلمه) شوند.