نهضت فرهنگى پيامبر صلّى الله عليه و آله و سلّم با چراغ هدايت‏ قرآن

امير‌مؤمنان عليه السلام در خطبة صد و پنجاه و هشتم نهج‌البلاغه به توصيف جامعي از قرآن كريم پرداخته است: «فَجَاءَهُم»: پيغمبر صلّى الله عليه و آله و سلّم آمد، «بِتَصْدِيقِ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ، وَ النُّورِ الْمُقْتَدَى بِهِ.»: با چراغى كه خدا به او عنايت كرده بود، «ذَلِكَ الْقُرْآنُ» : كه آن چراغ مجموعۀ فرهنگ حق بود كه به نام قرآن ناميده شد، «فَاسْتَنْطِقُوهُ، وَ لَنْ يَنْطِقَ» : من كه على هستم، از همه شما مى‏خواهم قرآن را باز كنيد و بخوانيد؛ آن را بفهميد و بپرسيد. «وَ لَكِنْ أُخْبِرُكُمْ عَنْهُ»: و لكن من شما را از (منافع) آن با خبر مي‌كنم، و بعد حضرت چهار منفعت قرآن را ذكر مي‌كند، «أَلَا إِنَّ فِيهِ عِلْمَ مَا يَأْتِي»: با اتصال به قرآن، شما از نظر دانش و برداشت حقايق، به أبديت وصل مى‏شويد، «وَ الْحَدِيثَ عَنِ الْمَاضِي»: اگر به قرآن وصل شويد، مي‌توانيد از طريق قرآن، به مبدأ آفرينش اتصال پيدا كنيد، «وَ دَوَاءَ دَائِكُمْ»، مي‌توانيد در ساية عمل به كتاب خدا، تمام نقص‌ها، گرفتاري‌ها، ناامنى‏ها و اضطرابات را از زندگى جمع كنيد، «وَ نَظْمَ مَا بَيْنَكُم»: و اين بى‏نظمى، تشتت، گروه گروه شدن و  اختلافات را به وسيله حقايق قرآن از ميان خود برداريد. اين چهرة پيغمبر صلّى الله عليه و آله و سلّم و كتاب فرهنگى‌اش در سخنان علي عليه السلام مى‏باشد. چنين انسانى در ساية چنين شخصيتى و چنين كتابى انسان‌هاى بزرگى را تربيت كرد كه راستى و عدل در زندگي‌شان بود و بيدار، بينا، اهل‌بينش، اهل‌دانش، متفكّر، غيور، شجاع، متعهّـد، مسئول و سازنده مي‌زيستند؛ طوري‌كه تمام دقايق زندگي‌شان را حساب كرده بودند و تمام آن دقايق، بر روى حساب بود. به خدا اگر حسابگري‌هاى دقيق برنامه‏هاى اسلامى را بخواهيم بررسى كنيم، درمى‏يابيم كه عجب فرهنگ غنى‌اي در اختيار ما هست و معلوم نيست كه چرا ما با داشتن اين فرهنگ غنى، اين قدر بيچاره‏ايم؟! همين‌طور كه ما براى آبادى دنيا قواعد شگفتي داريم، براى آبادى آخرت هم برنامه‌هاي شگفتي داريم؛ اين برنامه‏ها خيلى لطيف است؛ چنان‌كه كوچك‌ترين انحرافى را قبول نمى‏كند و امضا هم نمى‌نمايد.