ارتباط عدل با عالم خلقت‏

عدل؛ يعنى حكومت مجموعة مقرراتى كه هماهنگ با وجود مخلوق و در محدودة مخلوقيت آن و در محدودة ارتباط آن به عنوان يك جزء عالم خلقت با كلّ اين عالم هست؛ چنان كه اگر سيطره و حكومت اين مقررات از حريم خلقت شى‏ء و شيئيتش از آن گرفته شود، آن شيء جزءاي سرگردان خواهد شد و به طرف متلاشى شدن به حركت درخواهد آمد، و اگر اين حكومت از ارتباط اين شى‏ء با عالم گرفته شود، آن شيء نسبت به عالم، موجودي بيگانه‏ مى‏شود؛ يعنى نمى‏توان بر آن، نه بار مثبت و نه بار منفى را ملاحظه كرد تا بشود آن را به عنوان يك جزء مربوط به عالم آفرينش مورد بحث قرار داد. روى هم رفته، جهان؛ يعنى خانة عدل، و آفرينش؛ يعنى خانة عدالت، و اجزاى خانة خلقت؛ يعنى محكومين به مقررات عدالت، و ارتباط شى‏ء با جهان؛ يعنى سيطرة مقررات قانونى بر آن شى‏ء با ارتباطى كه با جهان آفرينش دارد ، و اين مسألۀ ابتناي عالم بر عدل، نه براى اهل دين، و نه براى افراد بيرون از دين؛ نه براى انسان شرقى و نه براى انسان غربى؛ نه براى  فرد وابسته به حريم ربوبيت، و نه براى فرد بريده از حريم ربوبيت، قابل انكار نيست.

  از مسألة جهان و نسبتش با عدل كه فارغ شديم، سخن را متوجّه بنى‏آدم مى‏كنيم.