روايات و يتيم
نوشته : حضرت آیت الله حسین انصاریان
امام صادق عليه السلام فرمود:
مَن أرادَ أن يُدخِلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِى رَحمَتِهِ ويُسكِنَهُ جَنَّتَهُ، فَلْيُحْسِنْ خُلُقَهُ، وَليُعطِ النصفَةَ مِن نَفسِهِ، وَلْيَرحَمِ اليَتِيمَ، وَلْيُعِنِ الضَّعِيفَ، وَلْيَتَواضَعْ للَّهِ الَّذِى خَلَقهُ «1»
. كسى كه مىخواهد خدا او را در رحمتش درآورد، و در بهشت جايش دهد، بايد اخلاقش را نيكو گرداند، و از جانب خود به همگان انصاف دهد، و به يتيم مهر ورزد، و ناتوان را يارى رساند، و براى خدايى كه او را آفريده فروتنى كند.
آمرزش والدين با اعمال نيك فرزندان
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: عيسى بن مريم عليه السلام به قبرى عبور كرد كه صاحبش در عذاب بود، سپس سال بعد به آن قبر عبور كرد در حالى كه صاحبش دچار عذاب نبود، به پروردگار گفت: سال اوّل از اين قبر عبور كردم صاحبش در عذاب بود، و سال بعد در عذاب نبود. خدا به او وحى فرمود: اى روح اللَّه! از او فرزندى شايسته به سنّ رشد رسيد كه جادهاى را اصلاح كرد، و يتيمى را پناه داد، پس به خاطر عمل فرزندش او را آمرزيدم «2».
پاداش يتيمنوازى
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود:
مَن كفّلَ يَتِيماً وكَفّلَ نَفَقَتَهُ كُنتُ أنا وهُو فِى الجَنّةِ كَهاتينِ؛ وقَرَنَ بَينَ أصبَعَيه المُسَبّحَةَ والوُسطى «3»
كسى كه عهدهدار يتيمى شود و هزينهى او را نيز به عهده گيرد، من و او مانند اين دو در بهشتيم و بين دو انگشت مسبّحه و وسط خود را پيوند داد (تا نزديك بودن چنين انسانى را در بهشت با خود نشان دهد).
اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:
مَا مِن مُؤمِنٍ وَلَا مُؤمِنَةٍ يَضَعُ يَدَهُ عَلَى رَأْسِ يَتيمٍ مُتَرحِّماً لَهُ إلّاكَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلّ شَعرَةٍ مَرَّتْ يَدُهُ عَلَيها حَسنةً «4»
. مرد و زن مؤمنى نيست كه از روى مهرورزى دستش را بر سر يتيم بگذارد مگر اين كه خدا به هر مويى كه دستش بر آن بگذرد حسنهاى براى او مىنويسد.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود:
إنّ اليتيمَ إذا بَكى اهتَزَّ لَه العَرشُ فَيقولُ الربّ تَبارَكَ وتَعالى: مَن هَذَا الَّذى أبكى عبدِى الَّذى سَلَبَتهُ أبوَيهِ فِى صِغَرِه؟ فَوَ عِزَّتِى وَجَلَالِى لَايَسْكُتُه أحدٌ إلّاأوجبتُ لَه الجنّة «5»
. بىترديد هنگامى كه يتيم گريه كند، عرش به خاطر او به لرزه آيد، پس پروردگار متعال مىفرمايد: چه كسى اين بندهى مرا كه در كودكى پدر و مادرش را از او گرفتم به گريه انداخت؟ به عزت و جلالم سوگند احدى او را ساكت نمىكند مگر اين كه بهشت را بر او واجب مىكنم.
اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:
أحسِنُوا فِى عَقبِ غَيرِكُم، تُحْفَظُوا فِى عَقبِكُم «6»
به فرزندان باقى مانده از ديگران نيكى كنيد تا به فرزندانى كه از شما باقى مىماند نيكى كنند.
حضرت امام رضا عليه السلام فرمود:
مَن أَكَلَ مِن مَالِ اليَتيمِ دِرهَماً واحِداً ظُلماً مِن غَيرِ حَقٍّ يُخَلِّدُه اللَّهُ فِى النّار «7»
. كسى كه از مال يتيم از روى ستم و به ناحق يك درهم بخورد، خدا او را در آتش جاودانه كند.
ترحم به ناتوان و يارى دادن او
از زيباترين خصلتهايى كه حضرت باقر عليه السلام همهى مردم را به آن دعوت فرموده، مهرورزى به ناتوان و يارى دادن به او در مشكلات، و قيام به امور زندگى اوست تا جايى كه او را از قيام به امور زندگىاش بىنياز كند.
پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم فرمود:
ألَا وَمَن فَرَّجَ عَن مُؤمِنٍ كُربةً مِن كُرَبِ الدُّنيَا، فَرَّجَ اللَّهُ عَنهُ اثْنَيْنِ وَسَبعِينَ كُربَةً مِن كُرَبِ الآخِرَةِ وَاثْنَيْنِ وسبعينَ كُربةً مِن كُرَبِ الدُّنيَا أهوَنُها المَغْصُ «8»
آگاه باشيد، كسى كه از مؤمنى گرفتارى و اندوهى از گرفتارىهاى دنيايى را برطرف كند، خدا هفتاد و دو گرفتارى از گرفتارىهاى آخرت و هفتاد و دو گرفتارى از گرفتارىهاى دنيا را كه آسانترينش بيمارى قولنج است از او برطرف كند.
امام صادق عليه السلام فرمود: خدا به داود عليه السلام وحى كرد:
إنّ العبدَ مِن عِبادِى لَيأتِينِى بِالحَسنةِ فأُدخِلُه الجَنّةَ. قال: يا ربِّ! وَما تِلكَ الحَسنةُ؟ قَال: يُفَرِّجُ عَنِ المُؤمِنِ كُربَتَه وَلَوْ بِتَمرَةٍ. فَقال داودُ: حَقٌّ لِمَن عَرَفَك أن لَا يَقْطَعَ رجاءَهُ مِنك «9»
بندهاى از بندگانم يك نيكى به پيشگاه من مىآورد، پس من او را وارد بهشت مىكنم. داود گفت: پروردگارا آن يك نيكى چيست؟ خدا فرمود: گرفتارى و اندوهى را از مؤمنى گرچه به وسيلهى يك دانه خرماى خشك باشد برطرف نمايد. داود گفت: براى كسى كه تو را شناخته سزاوار است كه اميدش را از تو قطع نكند.
امام صادق عليه السلام فرمود:
أربعَةٌ يَنظُرُ اللَّهُ عزّ وجلّ إليهم يومَ القِيامةِ: مَن أقَالَ نَادِماً، أو أغاثَ لَهفَانَ، أو أعتَقَ نَسَمَةً، أو زَوَّجَ عَزَباً «10»
چهار نفرند كه خداى عزّ و جلّ روز قيامت به آنان نظر رحمت مىاندازد:
كسى كه از پشيمانى گذشت كند، يا اندوهگينى را يارى دهد، يا انسانى را از بند بردگى آزاد نمايد، يا وسيلهى ازدواج بىهمسرى را فراهم آورد.
اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:
مِن كفّاراتِ الذُّنوبِ العِظَامِ اغاثَةُ المَلهُوفِ وَالتَّنفِيسُ عَنِ المَكروبِ «11»
از كفارههاى گناهان بزرگ يارى اندوهگين و برطرف كردن گرفتارى گرفتار است.
امام صادق عليه السلام فرمود:
مَن نَفَّسَ عَن مُؤمِنٍ كُربَةً نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كَرَبَ الآخِرَةِ، وَخَرَجَ مِن قَبرِهِ وَهُو ثَلِجُ الفُؤادِ، وَمَن أطعَمَهُ مِن جُوعٍ أطعَمَهُ اللَّهُ مِن ثَمارِ الجَنَّةِ ومَن سَقَاهُ شَربَةً سَقَاهُ اللَّهُ مِنَ الرَّحيقِ المَخْتُومِ «12»
كسى كه از مؤمنى يك گرفتارى برطرف كند، خدا گرفتارىهاى آخرت او را برطرف مىكند و از قبرش با دل خنك وارد آخرت مىگردد، وكسى كه مؤمنى را طعام دهد خدا او را از ميوههاى بهشت مىخوراند، و كسى كه مؤمنى را با شربتى آب سيراب نمايد خدا او را از رحيق مختوم سيراب مىكند.
نيكى به پدر و مادر
اين جانب در كتاب نظام خانواده در اسلام كه تاكنون كه سال 1382 است، بيست و يك بار به چهار زبان فارسى، اردو، انگليسى و عربى چاپ شده است به تفصيل به حقوق پدر و مادر و احسان به آن بزرگواران اشاره كردهام، به اين خاطر در اين بخش به ذكر چند روايت اكتفا مىكنم.
منصور بن حازم مىگويد: به امام صادق عليه السلام گفتم: برترين عمل در ميان اعمال كدام است؟ فرمود:
الصَّلاةُ لِوَقتِهَا وَبِرُّ الوَالِدَينِ وَالجِهادُ فِى سَبيلِ اللَّه «13»
نماز در وقت ويژه به خودش و نيكى به پدر و مادر و جهاد در راه خدا.
ابراهيم بن شعيب مىگويد: به حضرت صادق عليه السلام گفتم:
إنَّ أبى قَد كَبِرَ جِدّاً وَضَعُفَ فَنحنُ نَحمِلُهُ إذا أرادَ الحَاجَةَ فَقالَ: إنِ اسْتَطَعْتَ أن تَلِىَ ذَلك مِنهُ فَافعَل وَلَقِّمْهُ بِيَدِكَ فَإنَّهُ جُنَّةٌ لَك غَداً «14»
پدرم جداً كهنسال شده و دچار ناتوانى گشته و هرگاه نيازى داشته باشد ما اهل خانه او را به دوش مىكشيم، حضرت فرمود: اگر بتوانى تنها خودت او را به دوش بكشى آن را انجام ده، و هنگام غذا خوردن لقمه بر دهانش بگذار؛ زيرا اين گونه خدمت براى فرداى قيامت تو نگاهدارى از بلاهاست.
جابر جعفى مىگويد: شنيدم مردى به حضرت صادق عليه السلام عرضه مىدارد:
پدر و مادرى دارم كه هر دو مخالف با شما و فرهنگ شما هستند، حضرت فرمود:
بَرَّهُما كَمَا تَبَرُّ المُسلِمِينَ مِمَّن يَتَوَلَّانَا «15»
به آنان همان گونه كه به شيعيان ما نيكى مىكنى نيكى كن.
امام صادق عليه السلام از پدرانش از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم روايت فرموده:
النَظرُ إلى العالِم عِبادَةٌ، وَالنظرُ إلى الإمامِ المُقسطِ عِبادَةٌ، والنظرُ إلى الوَالِدَينِ بِرَأفَةٍ وَرَحمةٍ عِبادةٌ، وَالنَّظر إلى الأخ تودّه فِى اللَّه عزّ وجلّ عِبادةٌ «16»
نظر به عالم ربانى عبادت است، و نظر به رهبر عدالتورز عبادت است، و نظر به رأفت و رحمت به پدر و مادر عبادت است، و نظر به برادر دينى كه او را براى خداى عزّ و جلّ دوست دارى عبادت است.
امام صادق عليه السلام فرمود:
عُقُوقُ الوالدَينِ مِنَ الكَبائِرِ لَأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وجلَّ جَعَلَ العاقَّ عَصِيّاً شَقِيّاً «17»
. گناه عاق پدر و مادر شدن از گناهان كبيره است، زيرا خداى عزّ و جلّ عاق را عاصى و بدبخت قرار داده است.
پی نوشت ها:
______________________________
(1)- امالى صدوق: 389، المجلس الحادى و الستون، حديث 15؛ بحار الانوار: 72/ 18، باب 33، حديث 6.
(2)- كافى: 6/ 3، باب فضل الولد، حديث 12؛ بحار الانوار: 72/ 2، باب 31، حديث 2.
(3)- قرب الاسناد: 45؛ بحار الانوار: 72/ 3، باب 31، حديث 4.
(4)- ثواب الاعمال: 199؛ بحار الانوار: 72/ 4، باب 31، حديث 9.
(5)- ثواب الاعمال: 200؛ بحار الانوار: 72/ 5، باب 31، حديث 12.
(6)- نهج البلاغه: 833، حكمت 264.
(8)- فقه الرضا: 332، باب 85؛ بحار الانوار: 72/ 5، باب 31، حديث 13.
(9)- من لا يحضره الفقيه: 4/ 15، باب ذكر جمل من مناهى النبى (ص)؛ بحار الانوار: 72/ 18، باب 33، حديث 8.
(9)- كافى: 2/ 189، باب ادخال السرور على المؤمنين، حديث 5 (با كمى اختلاف)؛ معانى الاخبار: 374، حديث 1.
(10)- خصال: 1/ 224، حديث 55؛ بحار الانوار: 72/ 19، باب 33، حديث 13.
(11)- نهج البلاغه: 752، حكمت 24؛ بحار الانوار: 72/ 21، باب 33، حديث 21.
(12)- كافى: 2/ 199، باب تفريح الكرب المؤمن، حديث 3؛ ثواب الاعمال: 149؛ بحار الانوار: 71/ 321، باب 20، حديث 87.
(13)- كافى: 2/ 158، باب البر بالوالدين، حديث 4؛ بحار الانوار: 66/ 392، باب 38، حديث 71.
(14)- كافى: 2/ 162، باب البر بالوالدين، حديث 13؛ وسائل الشيعه: 21/ 505، باب 106، حديث 27707.
(15)- كافى: 2/ 162، باب البر بالوالدين، حديث 14؛ بحار الانوار: 71/ 56، باب 2، حديث 14.
(16)- امالى طوسى: 454، المجلس السادس عشر، حديث 1015؛ بحار الانوار: 71/ 73، باب 2، حديث 60.
(17)- علل الشرايع: 2/ 479، حديث 2؛ بحار الانوار: 71/ 74، باب 2، حديث 66.
مطالب فوق برگرفته شده از
کتاب : زيبائى هاى اخلاق
English