امتحانات الهى‏

امام صادق عليه السلام در اين قسمت روايت به دو موضوع قابل توجه اشاره مى‏كنند و آن اين كه تمام مردم در اين حيات دنيا بين دو مرحله از جانب خداوند به عنوان ابتلا و آزمايش قرار دارند:

1- در نعمت‏اند، تا از پى آن شكر حق را آشكار كنند.

2- در شدت و رنجند، تا قدرت مقاومت و صبرشان ظاهر گردد.

انسان در ظرف خلقت و حياتش، از نيروها و استعدادها و قواى مرموزى برخوردار است كه وجود اين نيروها اولًا معلول محبت خدا به انسان و ثانياً براى رشد و تكامل انسان است.

اين نيروها در وجود انسان همانند دانه‏ها و حبه‏هاى نباتى است كه در ظرفى قرار داده و در جايى گذاشته‏اند، اگر باغبان به سراغ اين حبه‏ها و دانه‏ها برود و آن‏ها را در زمين مستعد بكارد، آن حبه‏ها و دانه‏ها با تمام قدرت شروع به فعاليت كرده و با عوامل مخالف به مبارزه برخاسته و در اين راه از هيچ كوشش و مقاومت و مجاهدتى كوتاهى نمى‏كنند تا به ثمر بنشينند و تمام منافع خود را آشكار كرده‏ و رشد و كمال خود را نشان دهند.

اما اگر اين دانه‏ها در سرزمين مستعد قرار نگيرد و اين حبه‏ها كاشته نشود، پس از مدتى مى‏پوسد و جز آن كه آن‏ها را به عنوان دانه‏ها و حبه‏هاى فاسد كنار بريزند چاره‏اى نيست.

نيروها و استعدادهاى عالى انسانى حتماً و بدون شك در برخوردهاى انسان به حوادث و آلام و مصائب و شدت‏ها و مجاهدت‏ها و كوشش‏ها و زحمت‏ها و نعمت‏ها و نقمت‏ها، شكوفا مى‏گردد و پس از اين شكوفايى به نتايج بسيار مثبت دنيايى و آخرتى مى‏رسد.

و چون راهى براى شكوفايى قواى روحى و عقلى و دفاعى و نفسى بشر جز با حوادث و رنج‏ها و به فرموده قرآن ابتلا نيست، خداوند مهربان در قرآن مجيد ابتلا و امتحان را جهت انسان ضرورى و حياتى اعلام فرموده و احدى را از اين فضاى پرقيمت و پرسود استثنا ننموده است.

[أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ* وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ‏] .

آيا مردم گمان كرده‏اند، همين كه بگويند: ايمان آورديم، رها مى‏شوند و آنان [به وسيله جان، مال، اولاد و حوادث‏] مورد آزمايش قرار نمى‏گيرند؟* در حالى كه يقيناً كسانى را كه پيش از آنان بودند، آزمايش كرده‏ايم [پس اينان هم بى‏ترديد آزمايش مى‏شوند] و بى‏ترديد خدا كسانى را كه [در ادعاى ايمان‏] راست گفته‏اند مى‏شناسد و قطعاً دروغگويان را نيز مى‏شناسد.