ديدگاۀ اميرمؤمنان عليه السلام در مورد توبه‏

اميرمؤمنان عليه السلام در نهج‌البلاغه عقيده دارند[4]، توبه داراى شش عامل و يا شش شرط است كه اگر يكى از آن شرايط نباشد، ساختمان توبه ناتمام است و همچنان براى ورود و حكومت دشمن، روزنه باز وجود دارد. اگر انسانى به آلودگى خود؛ يعنى خطرى كه متلاشى‏كنندۀ‌ او است، پى ببرد، و در برابر اين آلودگى كه مربوط به روان، نظم، تربيت و حفظ مملكتي از سقوط در منجلاب است، او بخواهد از راهى كه منتهي به اين آلودگي شده، بازگردد، بازگشتش بايد مقرون و همراه با شرايطى باشد و او بايد همۀ آن شرايط را به جا آورد تا توبه‌اش تحقّق پيدا كند. او بايد در مسير توبۀ واقعي، با دقت كامل و شجاعت تمام، راه را بر شياطين جنى و انسي ببندد. البته، شياطين انسى ويژه‌ترند؛ چون شياطين انسى با شياطين جنى فرق دارند؛ شياطين جني كه نسبت به ما غايب هستند، تنها قدرتى كه دارند و آن را به كار مى‏اندازند، وسوسه كردن است؛ اما شياطين انسى، انسان را آتش مى‏زنند؛ شياطين انسى هم وسوسه مى‏كنند و هم دست انسان را گرفته و او را در آتش گناه فرو مى‏برند. شياطين انسى جاده را باز كرده و تا انسان را نابود نكنند، او را رها نمى‏نمايند.