دو راه پیش روی انسان

 برای توضیح این آیه لازم است که به یک روایت بسیار مهم از پیامبر اسلام (ص) توجه کنیم. پیامبر خدا در این روایت، یک حقیقت را که در جهان خارج وجود دارد به ما تذکر داده‌اند. آن حضرت می‌فرماید: «انما هو الله و الشیطان و الحق و الباطل و الهدی و الضلاله والرشد و الغی»

 از آیات قرآن و سخنان همه انبیاء و حقایقی که در خارج وجود دارد نیز کاملاً استفاده می‌شود که در این عالم دو راه بیشتر وجود ندارد؛ یا راه خداست، یا راه شیطان؛ یا راه حق است یا راه باطل؛ یا راه نور است یا راه ظلمت؛ یا راه حسنات است یا راه سیئات؛ و راه سومی هم در میان نیست.

در پایان کار این عالم هم دو جا بیشتر وجود ندارد، یا بهشت است یا جهنم؛ و جای سومی در کار نیست، چون خط سوم یا خط حق است یا خط باطل. آنگاه انسانی که در این دنیا زندگی می‌کند هیچ چاره‌ای ندارد مگر اینکه یکی از این دو راه را طی کند و او نمی‌تواند هیچ ‌‌یک از آن‌ها را نپیماید. انسان از هنگام تولد تا هنگامی که از دنیا می‌رود در حال حرکت است و این حرکتش یا غلط است یا درست، و امکان اینکه در یکی از این دو راه نباشد وجود ندارد. او اگر در راه نور و حق باشد که آن راه دیگر را نمی‌رود و اگر در راه غلط برود راه حق را نمی‌پیماید. منافق هم هر‌دو راه را نمی‌رود. نمازی که منافق می‌خواند باطل است، نه اینکه او شخص حقی است که کار باطلی انجام می‌دهد. او اصلاً بهره‌ای از کارش نمی‌برد. در این عالم کسی از پیامبر اسلام (ص) بالاتر نیست، اما با این حال خداوند به او می‌فرماید که نماز شما بر جنازه یک منافق هیچ سودی به حال آن منافق ندارد. همچنین به پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید: اگر برای منافق هفتاد بار استغفار کنی برای او سودی ندارد. وقتی عمل با عظمت پیامبر هیچ نفعی به منافق نمی‌رساند، آیا عمل ناپاک منافق به خودش سود می‌دهد؟ امیرمؤمنان (ع) درباره لشکر معاویه زمانی که قرآن بر سر نیزه کردند فرمود: «کلمة حق یرادُ به الباطل» یعنی گمان نکنید در این زمان که قرآن بر سر نیزه کردند آدم خوبی شدند و در مسیر الهی قرار گرفتند. همین کارشان هم باطل است. نماز منافق اگر نماز درستی بود که خداوند به این صراحت «فویل للمصلین» نمی‌فرمود. پس معلوم می‌شود که نماز آن‌ها خراب است. بنابراین، خط سومی وجود ندارد و ما نمی‌توانیم نه اهل حق باشیم و نه اهل باطل. ما یا بر باطل و یا برحقیم. اگر در مسیر باطل باشیم که همه کارهایمان حتی گریه و نماز و روزه‌مان باطل است و اگر در مسیر حق باشیم همه چیزمان مقبول است و اگر اشتباهی هم در این مسیر مرتکب بشویم و عذر بیاوریم عذرخواهی‌مان را می‌پذیرند.