تهجّد و عبادت نيمه شب‏

نماز شب كه يازده ركعت است و زمان خواندن آن نيمه شب تا نزديك اذان صبح است، از طرف حضرت حق بر انسان واجب نشده ولى اگر انسان به اراده و اختيار و خواست خود همراه با رغبت و شوق انجام مى‏دهد از ارزش و فضيلتى برخوردار است كه جز خدا كسى نمى‏داند.

قرآن مجيد در اين زمينه مى‏فرمايد:

[تَتَجافى‏ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ* فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ‏] .

[ملازم بستر استراحت و خواب نيستند، بلكه‏] پهلوهايشان از خوابگاه‏هايشان دور مى‏شود در حالى كه همواره پروردگارشان را به علت بيم [از عذاب‏] و اميد [به رحمت و پاداش‏] مى‏خوانند و از آنچه آنان را روزى داده‏ايم، انفاق مى‏كنند.* پس هيچ كس نمى‏داند چه چيزهايى كه‏ مايه شادمانى و خوشحالى آنان است به پاداش اعمالى كه همواره انجام مى‏داده‏اند، براى آنان پنهان داشته‏اند.

[وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِياماً] .

و آنان كه شب را براى پروردگارشان با سجده و قيام به صبح مى‏رسانند.

پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله در رابطه با عبادت شبانه و تهجد براى خدا در رواياتى مى‏فرمايد:

«رَكعَتَان يَركَعهُمَا العَبد فِى جَوفِ اللَّيلِ خَيرٌ لَهُ مِنَ الدُّنيَا وَمَا فِيهَا وَلَولَا أنْ أشُقَّ عَلى‏ أُمَّتِى لَفرضتُهُمَا عَلَيْهِمْ» «2».

دو ركعت نماز كه عبد در دل شب به جاى آورد، براى او از دنيا و آنچه در آن است بهتر است، و اگر بر امتم سختى و مشقت نداشت، آن دو ركعت را بر آنان واجب مى‏كردم.

«عَلَيكُم بِقِيَامِ اللَّيلِ فَإنَّهُ دَأبُ الصَّالِحينَ قَبلَكُم وَإنَّ قِيامَ اللَّيلِ قُربَةٌ إلَى اللَّهِ تَعالى‏ وَتَكفيرٌ لِلذُّنُوبِ وَمَطرَدَةٌ لِلدّاءِ عَنِ الجَسَدِ وَمَنهاةٌ عَنِ الإثمِ».

شما را به عبادت و تهجد شبانه سفارش مى‏كنم زيرا عبادت در نيمه شب، روش شايستگان پيش از شماست و عبادت شبانه سبب قرب به خداى متعال و آمرزش گناهان و دور كننده بيمارى از بدن و بازدارنده از گناه است.

در روايت است مردى زمان پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله هنگامى كه مردم به‏ خواب مى‏رفتند، به عبادت پروردگار بر مى‏خواست، نماز مى‏خواند و قرآن تلاوت مى‏كرد و مى‏گفت: پروردگارا مرا از آتش دوزخ امان بده.

كار او را به پيامبر صلى الله عليه و آله خبر دادند، حضرت فرمود چون به تهجد برخاست مرا خبر كنيد، پس از خبر شدن به پشت ديوار خانه‏اش آمد و ناله او را شنيد، چون به صبح رسيد به او فرمود: فلانى چرا از خدا درخواست بهشت نكردى؟ گفت يا رسول اللَّه من شايسته آن مقام نيستم، و عملم به آنجا نمى‏رسد، چيزى نگذشت كه جبرئيل نازل شد و به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت به فلانى خبر بده كه خدا او را از آتش امان داد و به بهشت وارد كرد.

از امام صادق عليه السلام در رابطه با عبادت شبانه روايت شده است:

«إنَّ مِن رَوْحِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ ثَلَاثَةً: التَّهَجُّدَ باللَّيلِ، وإفطَارَ الصَّائِمِ، وَلِقَاءَ الإخوَانِ» .

از رحمت خدا سه چيز است: عبادت شبانه، افطار دادن به روزه دار، و ديدار با برادران دينى.

مردى به محضر امام صادق عليه السلام آمد و نسبت به حاجتى به حضرت شكايت كرد و در شكايتش پافشارى نمود تا جايى كه نزديك بود از گرسنگى شكايت كند، امام صادق عليه السلام به او فرمود: نماز شب مى‏خوانى؟

گفت: آرى؛ حضرت رو به اصحابش كرد و فرمود: دروغ مى‏گويد، كسى كه گمان مى‏كند نماز شب مى‏خواند و در روز گرسنه مى‏ماند، خداى بزرگ معيشت روز را به سبب نماز شب ضامن شده است‏ .