از عاشورا تا ظهور؛ پیوند امام حسین و امام مهدی

پدیدآورنده: محمدرضا فؤادیان

مقدمه

قرن‌ها از ندای غریبانه و استغاثه امام حسین علیه السلام می‌گذرد؛ اما پژواک آن همچنان در لحظه‌لحظه تاریخ به گوش جان می‌رسد. این فریاد نه‌تنها خاموش و کم‌فروغ نشده، بلکه روزبه‌روز رساتر و پرصلابت‌تر، بر خروش و جوشش آزادگان جهان افزوده است.

گویی امام حسین علیه السلام در گذر سال‌ها و قرن‌ها چشم‌انتظار مانده است تا امام عصر (عج) ندایش را پاسخ دهد، پرچم بر زمین‌مانده‌اش را بر دوش گیرد، بر زخم‌های دیرین مرهم نهد و آرمان‌های بلندش را تحقق بخشد. روز ظهور، روز پاسخ‌گویی حضرت مهدی علیه السلام به استغاثه مظلومانه امام حسین علیه السلام است. در این افق گسترده، کسی به‌اندازه فرزند او برای رسیدن به آن روز، گذر جانکاه لحظه‌ها و سال‌های انتظار را به تماشا ننشسته است.

به‌راستی راز این پیوند چیست؟ چرا یاد امام حسین علیه السلام همواره با نام حضرت مهدی علیه السلام همراه است؟ چرا هر جا سخن از حسین علیه السلام به میان می‌آید، یاد حضرت مهدی علیه السلام نیز زنده می‌شود؟ چه نسبتی میان عاشورا و روز ظهور برقرار است و چرا یاد حسین علیه السلام در آغاز سخن مهدی علیه السلام جای دارد؟

این نوشتار می‌کوشد جلوه‌هایی از پیوند این دو امام بزرگوار را از زاویه‌های گوناگون، در چهار بخش «قرآن»، «روایات»، «ادعیه و زیارات» و «تشرفات» و نیز در خاتمه‌ای درباره رجعت بررسی و به‌اجمال فهرست کند. امید است این مباحث، دستمایه‌ای برای پژوهشگران و مبلغان و مقدمه‌ای برای بررسی ژرف‌تر ابعاد حیات و ارتباط این دو امام همام علیه السلام باشد. بااین‌همه، تحلیل کامل این پیوستگی‌ها و پیامدهای آن مجال گسترده‌تری می‌طلبد و راه‌یافتن به اسرارشان، دل‌هایی رازدان و جان‌هایی آگاه می‌خواهد.

پیوند امام حسین(ع) و امام مهدی(عج) در قرآن

امام حسین علیه السلام از نگاه امام مهدی (عج)

سعد بن عبدالله قمی روایت می‌کند که به امام عصر ـ ارواحنا له الفداء ـ عرض کرد: «ای فرزند رسول خدا! تاویل آیه «کهیعص» چیست؟ فرمود: «هذه الحروف من انباء الغیب، اطلع الله علیها عبده زکریا، ثم قصها علی محمد صلی الله علیه و آله و ذلک ان زکریا سال ربه ان یعلمه اسماء الخمسة فاهبط علیه جبرئیل فعلمه ایاها...؛[1]

این حروف از اخبار غیبی است که خداوند زکریا را از آن مطلع کرده و بعد از آن داستان آن را به حضرت محمد صلی الله علیه و آله باز گفته است...».

ماجرا از این قرار بود که زکریا از خداوند خواست نام‌های پنج‌تن پاک را به او بیاموزد. خداوند نیز جبرئیل را فرستاد تا آن نام‌ها را به وی تعلیم دهد.

هرگاه زکریا نام محمد، علی، فاطمه و حسن (علیهم السلام) را بر زبان می‌آورد، اندوهش فرو می‌نشست و گرفتاری‌اش برطرف می‌شد؛ اما با یاد نام حسین علیه السلام، بغض گلویش را می‌فشرد و اشک بر چشمانش جاری می‌شد.

روزی گفت: بارالها! چرا وقتی آن چهار نفر را یاد می کنم، آرامش می یابم و اندوهم بر طرف می‌شود؛ اما وقتی حسین را یاد می کنم، اشکم جاری می‌شود و ناله ام بلند می‌شود؟

خدای تعالی او را از این داستان آگاه کرد و فرمود: «کهیعص»! «کاف» اسم کربلا و «هاء» رمز هلاک عترت طاهره است، و «یاء» نام یزید ظالم بر حسین علیه السلام و «عین» اشاره به عطش و «صاد» نشان صبر او است.

زکریا با شنیدن این سخن اندوهگین شد. سه روز از عبادتگاهش بیرون نرفت و به کسی اجازه حضور نداد. او پیوسته می‌گریست و چنین نوحه می‌کرد:

بارالها! از مصیبتی که برای فرزند بهترین خلایق خود، تقدیر کرده ای دردمندم.

خدایا! آیا این مصیبت را بر آستانه او نازل می کنی؟ آیا جامه این مصیبت را بر تن علی و فاطمه می پوشانی!؟ آیا این فاجعه را بر ساحت آنان فرود می آوری؟

بعد از آن گفت: بارالها! فرزندی به من عطا کن تا در پیری چشمم به او روشن شود و او را وارث و وصی من قرار ده؛ آنگاه مرا دردمند او گردان؛ همچنان که حبیبت محمد را دردمند فرزندش گرداندی.

خداوند یحیی را به زکریا بخشید و او را نیز به اندوه فرزند گرفتار کرد. مدت بارداری یحیی شش ماه بود؛ چنان‌که درباره امام حسین علیه السلام نیز مدت حمل شش ماه ذکر شده است. شرح این ماجرا نیز طولانی است.

امام مهدی (عج)، از نگاه امام حسین علیه السلام

امام باقر علیه السلام روایت می‌کند که حارث اعور به امام حسین علیه السلام عرض کرد: «یابن رسول الله! جعلت فداک: اخبرنی عن قول الله فی کتابه «والشمس و ضحیها» قال: و یحک یا حارث، ذلک محمد رسول الله صلی الله علیه و آله، قلت: جعلت فداک: قوله: «والقمر اذا تلیها»، قال: ذلک امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب یتلو محمدا، قال: قلت: «و النهار اذا جلیها»، قال: ذلک القائم من آل محمد، یملا الارض قسطا و عدلا؛[2] ای زاده رسول خدا! فدایت شوم. مرا از معنای آیه شریفه والشمس و ضحیها [سوگند به خورشید و گسترش نور آن] مطلع ساز. حضرت فرمود: مراد از خورشید، رسول الله صلی الله علیه و آله می‌باشد.

پرسید: فدایت شوم! منظور از آیه شریفه «والقمر اذا تلیها» [سوگند به ماه چون پس از آن آید. ] چیست؟

فرمود: منظور از ماه، امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام است که بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله می‌باشد.

گفت: مقصود از آیه شریفه «والنهار اذا جلیها» [و سوگند به روز و چون آن را روشن سازد ] چیست؟

فرمود: مقصود از روز، قائم آل محمد (عج) است که زمین را پر از قسط و عدل کند».

امام مهدی (عج) و امام حسین علیه السلام

خداوند متعال می‌فرماید: «و لا تقتلوا النفس التی حرم الله الا بالحق و من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیه سلطانا، فلا یسرف فی القتل انه کان منصورا[3]؛ کسی را که خداوند خونش را حرام شمرده، به قتل نرسانید، مگر به حق و آن کسی که مظلوم کشته شده، برای ولیش سلطه (حق قصاص) قرار دادیم؛ اما در قتل اسراف نکند، چرا که او مورد حمایت است».

سلام بن مستنیر نقل می‌کند که امام باقر علیه السلام در تفسیر آیه «و من قتل مظلوما» فرمود: «او حسین بن علی علیه السلام است که مظلوم کشته شد و ما اولیای او هستیم. و قائم ما چون قیام کند، در طلب انتقام خون امام حسین علیه السلام بر آید؛ پس می کشد تا جایی که گفته می‌شود اسراف در قتل کرده است. مقتول، حسین علیه السلام و ولی او قائم (عج) است. و اسراف در قتل این است که غیر قاتل او کشته شود. او منصور است؛ زیرا از دنیا نمی گذرد تا این که یاری شود به مردی از خاندان پیامبر خدا که زمین را پر از قسط و عدل کند، همچنان که پس از جور و ظلم شده باشد».[4]

قندوزی حنفی نیز نقل می‌کند: «از امام علی الرضا فرزند موسی الکاظم (رضی الله عنهما) رسیده که آن حضرت فرمود: آیه «و من قتل مظلوما»[5] درباره حسین و مهدی علیهم السلام نازل شده است».

پیوند دو امام در روایات

امام مهدی(عج)، نهمین فرزند امام حسین(ع)

در ۳۰۸ روایت نقل شده است که امام مهدی (عج) نهمین فرزند امام حسین علیه السلام است و در بسیاری از احادیث نقل‌شده از رسول اکرم صلی الله علیه و آله درباره حضرت ولی‌عصر (عج)، آن حضرت با تعبیرهایی همچون «از تبار پسرم حسین» و «از نسل این پسرم»، «نهمین فرزند پسرم حسین» معرفی شده است.[6]

شمار روایات نقل‌شده از پیامبر صلی الله علیه و آله در این زمینه نیز ۱۸۵ حدیث دانسته شده است.[7]

در ادامه، چند روایت از امام حسین علیه السلام نقل می‌شود:

۱. مردی از قبیله همدان روایت می‌کند: «سمعت الحسین بن علی بن ابی طالب علیهما السلام یقول: قائم هذه الامة هو التاسع من ولدی و هو صاحب الغیبة و هو الذی یقسم میراثه و هو حی؛[8] از امام حسین بن علی علیه السلام شنیدم که می فرمود: قائم این امت نهمین از فرزندان من است و او صاحب غیبت است، و او کسی است که میراثش را در حیاتش تقسیم می کنند».

۲. امام حسین علیه السلام می‌فرماید: «کان رسول الله یقول فیما بشرنی به، یا حسین! انت السید ابن السید، ابوالسادة تسعة من ولدک ائمة ابرار امناء معصومون و التاسع مهدیهم قائمهم. انت الامام بن الامام، ابوالائمة تسعة من صلبک ائمة ابرار و التاسع مهدیهم یملا الدنیا قسطا و عدلا، یقوم فی آخر الزمان کما قمت فی اوله؛[9] رسول خدا صلی الله علیه و آله در بشارتی به من فرمود: ای حسین! تو سید پسر و پدر ساداتی، و «نه» فرزند از تو، امامان ابرار و امین و معصوم اند، و نهمین آنان مهدی قائم (عج) است. تو امام پسر امام و پدر ائمه هستی و نه فرزند از پشت تو ائمه ابراراند و نهمین آنان، مهدی است که دنیا را در آخر الزمان، پر از عدل و قسط می‌کند...»....

نسب حضرت مهدی (عج) از زبان امام حسین علیه السلام

سالار شهیدان، حضرت مهدی علیه السلام را از فرزندان حضرت فاطمه علیها السلام معرفی کرده و فرموده است:

از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمودند: «المهدی من ولد فاطمة؛[10] مهدی از فرزندان فاطمه است».

در روایت دیگری، امام حسین علیه السلام می‌فرماید: «پیامبر صلی الله علیه و آله به فاطمه زهرا علیها السلام فرمود: «ابشری یا فاطمة! المهدی منک؛ ای فاطمه! بشارت بر تو باد، که مهدی (عج) از فرزندان توست».[11]

القاب امام مهدی (عج) از زبان امام حسین علیه السلام

امام زمان علیه السلام القابی دارند که برخی از آن‌ها با عاشورا پیوند مستقیم دارد. شماری از این لقب‌ها نیز در سخنان جد بزرگوارشان، امام حسین علیه السلام، آمده است.

عیسی خشاب نقل می‌کند که از امام حسین علیه السلام پرسیدند: آیا شما صاحب این امر هستید؟

حضرت فرمود: «لا و لکن صاحب الامر الطرید الشرید الموتور بابیه، المکنی بعمه، یضع السیف علی عاتقه ثمانیة اشهر؛[12] نه من نیستم، بلکه صاحب این امر کسی است که از میان مردم کناره گیری می‌کند و خون پدرش بر زمین می ماند و کنیه او کنیه عمویش خواهد بود. آن گاه شمشیر بر می دارد و هشت ماه تمام شمشیر بر زمین نمی گذارد».

«طرید» و «شرید»، که معنایی نزدیک دارند، از القاب حضرت ولی‌عصر (عج) به شمار می‌روند. این دو عبارت در زبان امامان معصوم علیهم السلام نیز به کار رفته، و معنای آن کنار زده و رانده شده است. حاجی نوری (ره) در معنای «شرید» می‌گوید: «رانده شده از مردمی که آن حضرت را نشناختند و قدر وجود نعمت او را ندانستند و در مقام شکر گزاری و مقام حقش بر نیامدند؛ بلکه پس از این که از دست یافتن بر او ناامید شدند، به قتل و قمع ذریه طاهره ایشان پرداختند و به کمک زبان و قلم، سعی بر بیرون راندن نام و یاد او، از قلوب و اذهان مردم کردند».[13]

علامه مجلسی (ره) در شرح این حدیث می‌نویسد: «الموتور بابیه»؛ یعنی، کسی که پدرش را کشته اند و طلب خونش را نکرده اند. مراد از «والد»، امام حسن عسگری علیه السلام، یا امام حسین علیه السلام و یا جنس والد است که شامل همه ائمه علیهم السلام می‌شود، و «مکنی بعمه» شاید کنیه برخی از عموهای حضرت، ابوالقاسم باشد، یا این که امام زمان (عج) کنیه اش ابوجعفر، ابی الحسن و یا ابی محمد باشد. بعید نیست علت تصریح نکردن به اسم حضرت و آوردن کنیه، به جهت خوف از عموی حضرت باشد. و قول وسط، ظاهرتر است».[14]

توصیف امام حسین علیه السلام از زبان امام مهدی علیه السلام

حضرت مهدی (عج) امام حسین علیه السلام را چنین توصیف فرموده است: «کنت للرسول ولدا و للقرآن سندا و للامة عضدا و فی الطاعة مجتهدا حافظا للعهد و المیثاق ناکبا عن سبل الفساق تتاوة تاوه المجهود طویل الرکوع و السجود زاهدا فی الدنیا زهد الراحل عنها ناظرا بعین المستوحشین منها؛[15] تو ای حسین! برای «رسول خدا» فرزند و برای «قرآن» سند و برای «امت»، بازویی بودی. در طاعت خدا تلاشگر و نسبت به عهد و پیمان، حافظ و مراقب بودی. از راه فاسقان سر بر می تافتی. آه می کشیدی؛ آه آدمی که به رنج و زحمت افتاده است. رکوع و سجود تو طولانی بود. زاهد و پارسای دنیا بودی؛ زهد و اعراض کسی که از دنیا رخت بر کشیده است و با دیده وحشت زده بدان نگاه می کردی».

در این عبارت، امام مهدی علیه السلام جد بزرگوار خود را با ده ویژگی توصیف می‌کند:

امام حسین علیه السلام فرزند رسول خداست؛

او پشتوانه قرآن است و آنچه در قرآن در قالب الفاظ آمده، در وجود پاک امام حسین علیه السلام جلوه‌گر می‌شود؛

امامت مایه توانمندی اسلام است و امام حسین علیه السلام بازوی نیرومند امت و دین اسلام در همه دوران‌هاست؛

آن حضرت در اطاعت پروردگار سخت‌کوش بود و عبادت‌هایش، از جمله نمازها و دعای عرفه، شگفتی‌برانگیز است؛

او پاسدار عهد و پیمان بود و در پیمان با خداوند و بندگان او استواری و وفاداری داشت؛

از راه و روش فاسقان دوری می‌کرد و اهل سهل‌انگاری و سازش‌کاری در این راه نبود؛

آه او برخاسته از دردی ژرف بود؛ همچون کسی که غمی سنگین و زخمی التیام‌نیافته بر سینه دارد؛

رکوع‌ها و سجده‌های طولانی داشت که نمونه‌هایی از آن در تاریخ ثبت شده است؛

سیدالشهدا علیه السلام نسبت به دنیا زاهد و بی‌اعتنا بود و کردار این خاندان معنای زهد را آشکار می‌کند؛

او به دنیا همچون انسانی بیمناک می‌نگریست؛ درحالی‌که دیگران شیفته آن بودند.[16]

قائم و عاشورا

«قائم» از القاب ویژه حضرت حجت (عج) در بسیاری از روایات شیعه است و نویسنده آن را مخصوص آن حضرت می‌داند.

ابوحمزه ثمالی نقل می‌کند که به امام باقر علیه السلام عرض کرد: ای فرزند پیامبر! آیا شما همه قائم نیستید و حق را به پا نمی دارید؟ پس چرا تنها ولی عصر را قائم می خوانند؟ فرمود: «لما قتل جدی الحسین ضجت الملائکه بالبکاء و النحیب و قالوا الهنا اتصفح عمن قتل صفوتک و ابن صفوتک و خیرتک من خلقک؟... فاوحی الله الیهم قروا ملائکتی فوعزتی و جلالی لانتقمن منهم و لو بعد حین...ثم کشف لهم عن الائمة من ولد الحسین فسرت الملائکة بذلک وراوا احدهم قائما یصلی، فقال سبحانه: بهذا القائم انتقم منهم؛ چون جدم حسین علیه السلام کشته شد، فرشتگان صدا به گریه و ناله بلند نموده و عرض کردند: پروردگارا! آیا قاتلان بهترین بندگانت، و زاده اشرف برگزیدگانت را به حال خود وا می گذاری؟ خداوند به آنها وحی فرستاد: ای فرشتگان من! آرام گیرید. به عزت و جلالم سوگند، از آنان انتقام خواهم گرفت؛ هر چند بعد از گذشت زمان ها باشد. آن گاه پروردگار عالم پرده از جلو دیدگان آنان کنار زد و امامان از فرزندان امام حسین علیه السلام را یکی پس از دیگری به آنها نشان داد. فرشتگان از این منظره، مسرور و شادمان گردیدند و دیدند که یکی از آن بزرگواران، ایستاده مشغول نماز است. خداوند فرمود: با این قائم (شخص ایستاده) از آنان (قاتلان حسین علیه السلام) انتقام خواهم گرفت».[17]

محمد بن حمران روایت می‌کند که امام صادق علیه السلام فرمود: چون جریان شهادت امام حسین علیه السلام واقع شد، فرشتگان به درگاه الهی نالیدند و خروش بر آورده، به خداوند عرض کردند: بار خدایا! آیا با حسین که انتخاب شده تو و فرزند پیامبر تو اینچنین رفتار شود؟ خداوند شبح و سایه قائم را در برابر آنان در حالت ایستاده مجسم کرد و فرمود: با این (قائم) از ستم کنندگان به حسین انتقام خواهم گرفت.[18]

غیبت حضرت مهدی علیه السلام، از نگاه امام حسین علیه السلام

امام حسین علیه السلام درباره غیبت امام زمان علیه السلام می‌فرماید: «لصاحب هذا الامر غیبتان، احدهما تطول حتی یقول بعضهم: مات و بعضهم قتل و بعضهم ذهب و لا یطلع علی موضعه احد من ولی و لا غیره الاالمولی الذی یلی امره؛[19] برای صاحب این امر دو غیبت است که یکی از آنها آن قدر به طول می انجامد که گروهی می گویند: [مهدی ] مرده و برخی گویند: کشته شده و بعضی گویند: رفته است. احدی از دوستان و غیره، از اقامتگاه او آگاه نمی‌شود، جز خدمت گذاری که متصدی امور اوست».

همچنین می‌فرماید: «... له غیبة یرتد فیها اقوام و یثبت علی الدین فیها آخرون، فیؤذون و یقال لهم: متی هذا الوعدان کنتم صادقین. اما ان الصابر فی غیبته علی الاذی و التکذیب بمنزلة المجاهد بالسیف بین یدی رسول الله صلی الله علیه و آله؛[20] برای او غیبتی است که گروه هایی در آن از دین بر می گردند و گروه هایی دیگر بر آیین خود استوار می مانند و در این راه آزارها می بینند. به آنان گفته می‌شود: این وعده کی واقع خواهد شد اگر راستگو هستید؟ آنان که بر این آزارها و تکذیب ها صبر کنند، همانند کسی اند که شمشیر به دست گرفته و در پیشاپیش رسول اکرم صلی الله علیه و آله جهاد می‌کند.

بشارت ظهور از زبان امام حسین علیه السلام

امامان معصوم علیهم السلام بارها به ظهور حضرت مهدی (عج) بشارت داده‌اند. سالار شهیدان نیز در این زمینه می‌فرماید: «منا اثنی عشر مهدیا، اولهم امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و آخرهم التاسع من ولدی و هو الامام القائم بالحق یحیی الله به الارض بعد موتها و یظهر به دین الحق علی الدین کله و لو کره المشرکون...؛ دوازده مهدی از ما هست که نخستین آنان علی بن ابی طالب و آخرین آنان نهمین فرزند من است که او امام قائم به حق است، خداوند زمین مرده را به وسیله او زنده می‌کند و دین حق را بر تمام ادیان پیروز می گرداند...».[21]

عبدالله بن عمر نقل می‌کند: «سمعت الحسین بن علی علیه السلام یقول: لو لم یبق من الدنیا الایوم واحد لطول الله عزوجل ذلک الیوم حتی یخرج رجل من ولدی فیملاها عدلا و قسطا کما ملئت جورا و ظلما، کذلک سمعت رسول الله یقول؛[22] از حسین بن علی علیه السلام شنیدم که می فرمود: اگر از عمر دنیا جز یک روز باقی نمانده باشد، خداوند آن روز را به قدری طولانی فرماید تا آنکه مردی از فرزندان من خروج نماید و زمین را پر از عدل و داد نماید، همچنانکه پر از ظلم و جور شده باشد، من از رسول خدا صلی الله علیه و آله این چنین شنیدم».

علایم ظهور از زبان امام حسین علیه السلام

امام حسین علیه السلام درباره نشانه‌های ظهور فرزندش، حضرت مهدی (عج)، می‌فرماید: «للمهدی خمس علامات: السفیانی، و الیمانی، و الصیحة من السماء، و الخسف بالبیداء و قتل النفس الزکیة؛[23] برای مهدی ما پنج علامت است: خروج سفیانی، خروج یمانی، بانگ آسمانی، خسف سرزمین بیداء (فرو رفتن لشگر سفیانی در سرزمین بیدا)، قتل نفس زکیه».[24]

در روایتی دیگر، ویران‌شدن دیوار مسجد کوفه از سوی خانه عبدالله بن مسعود[25] و پدیدارشدن نشانه‌ای در آسمان، مانند آتش[26]، از نشانه‌های ظهور شمرده شده است.

دلدادگی حضرت مهدی (عج) به امام حسین علیه السلام

یاری امام حسین علیه السلام و شمشیرزدن در رکاب او، توفیقی بزرگ بود که نصیب گروهی از یاران خاص آن حضرت شد. فراهم‌کردن مقدمات ظهور امام عصر (عج) و توفیق حضور در رکاب او نیز موهبتی الهی برای شماری از بندگان است. برای نشان‌دادن جایگاه این خدمت، همین بس که در زیارت ناحیه مقدسه[27]، امام زمان (عج) اشتیاق خود را به یاری جد بزرگوارش چنین بیان می‌کند:

«و لئن اخرتنی الدهور و عاقنی عن نصرک المقدور لاندبنک صباحا و مساء و لابکین لک [علیک] بدل الدموع دما؛ اگر روزگار مرا به تاخیر انداخت و مقدرات از یاری و نصرت تو در روز عاشورا باز داشت، هر آینه من صبح و شام بر تو ندبه می کنم و به جای قطرات اشک، بر تو خون می گریم».

از این منظر، یاری امام مهدی (عج) عبادتی بزرگ و در حقیقت خدمتی به همه پیامبران، اوصیا و امامان معصوم علیهم السلام است؛ زیرا او آخرین حجت الهی است و بنا بر این نگاه، ثمره تلاش پیامبران به دست آن حضرت آشکار می‌شود. نویسنده بر آن است که اگر نهضت جهانی او از طرح آفرینش کنار گذاشته شود، هدف نهایی بعثت پیامبران و تشریع ادیان به سرانجام نخواهد رسید.[28]

خدمت به امام عصر علیه السلام، آرزوی امام صادق علیه السلام نیز بوده است. خلاد بن قصار نقل می‌کند که از آن حضرت پرسیدند: آیا قائم متولد شده است؟ حضرت فرمود:

«لا ولو ادرکته لخدمته ایام حیاتی؛ نه متولد نشده ولی اگر من او را درک می کردم، همه عمر را با خدمت گزاری او سپری می کردم».[29]

وقتی امام معصوم علیه السلام درباره حضرت بقیةالله (عج) چنین سخن می‌گوید، ارزش یاری آن حضرت و جایگاه والای کسانی که در مسیر انتظار خدمت می‌کنند، روشن‌تر می‌شود.

عاشورا روز ظهور

درباره زمان ظهور و قیام حضرت مهدی (عج) روایت‌های متفاوتی نقل شده که در آن‌ها نوروز، عاشورا، شنبه و جمعه به‌عنوان زمان این رخداد معرفی شده‌اند.

ازآنجاکه نوروز بر اساس تقویم خورشیدی و عاشورا بر پایه تقویم قمری تعیین می‌شود، هم‌زمانی این دو مناسبت ممکن است؛ همان‌گونه که هر دو می‌توانند با جمعه یا شنبه مقارن شوند.

برای جمع میان روایت‌های مربوط به روزهای هفته، این احتمال مطرح شده است که در صورت اعتبار سند آن‌ها، روایات جمعه به آغاز «ظهور» و روایات شنبه به مرحله «استقرار و تثبیت قیام و نابودی مخالفان» اشاره داشته باشند. بااین‌حال، سند روایت‌های مربوط به شنبه نیازمند تأمل دانسته شده و درباره روایت‌های جمعه چنین اشکالی مطرح نشده است.[30]

نکته اصلی در این بحث، پیوندی است که روایات میان قیام حضرت ولی‌عصر (عج) و روز شهادت سیدالشهدا علیه السلام برقرار می‌کنند.

امام باقر علیه السلام فرموده است: «کانی بالقائم یوم عاشورا یوم السبت قائما بین الرکن و المقام و بین یدیه جبرئیل ینادی: البیعة لله فیملاها عدلاکما ملئت ظلما و جورا؛[31] گویا حضرت قائم (عج) را می بینم که روز عاشورا، روز شنبه بین رکن و مقام ایستاده و جبرئیل پیش روی او ندا می‌کند: بیعت برای خدا است. پس زمین را پر از عدل می‌کند؛ همان گونه که پر از ظلم و جور شده بود».

امام صادق علیه السلام نیز می‌فرماید: «ان القائم صلوات الله علیه ینادی باسمه لیلة ثلاث و عشرین و یقوم یوم عاشورا یوم قتل فیه الحسین بن علی علیه السلام؛[32] قائم - درود خدا بر او باد در شب بیست و سوم ماه رمضان، به نام [شریفش] ندا می‌شود، و درروز عاشورا، روزی که حسین بن علی علیه السلام، در آن کشته شد، قیام خواهد کرد».

یاد امام حسین(ع) در نخستین سخنان حضرت مهدی(عج)

در شماری از روایات، سخنانی برای آغاز ظهور امام زمان علیه السلام نقل شده است. از جمله، شیخ علی یزدی حائری (ره) روایت می‌کند: «زمانی که قائم آل محمد ظهور کند، ما بین رکن و مقام می ایستد و پنج ندا می دهد:

۱. «الا یا اهل العالم انا الامام القائم؛ آگاه باشید ای جهانیان که منم امام قائم»؛

۲. «الا یا اهل العالم انا الصمصام المنتقم؛ آگاه باشید ای اهل عالم که منم شمشیر انتقام گیرنده»؛

۳. «الا یا اهل العالم ان جدی الحسین قتلوه عطشانا؛ بیدار باشید ای اهل عالم که جد من حسین را تشنه کام کشتند»؛

۴. «الا یا اهل العالم ان جدی الحسین طرحوه عریانا؛ بیدار باشید ای اهل عالم که جد من حسین را عریان روی خاک افکندند»؛

۵. «الا یا اهل العالم ان جدی الحسین سحقوه عدوانا؛ آگاه باشید ای جهانیان که جد من حسین را از روی کینه توزی پایمال کردند».

امام زمان (عج) ابتدا خود را چنین به جهانیان معرفی می‌کند: که قائم و شمشیر انتقام منم؛ قیام نمودم تا انتقام خون جدم حسین علیه السلام - که او را تشنه لب شهید کرده، بدن مطهرش را عریان روی خاک افکندند و پایمال کردند - بگیرم.

نویسنده بر این نکته تأکید می‌کند که یاد امام حسین علیه السلام، در معرفی آغازین حضرت مهدی (عج) به جهانیان جای دارد؛ یاد مصیبتی که در دل حق‌جویان زنده است و به باور او، با ظهور فرزند آن حضرت تسلی می‌یابد.

حضرت مهدی (عج) تکمیل کننده سفر امام حسین علیه السلام

یکی از پیوندهای قابل‌تأمل میان این دو امام و قیام آن‌ها، شهر کوفه است. امام حسین علیه السلام از مکه به‌سوی کوفه حرکت کرد و شاید در صورت رسیدن به آن شهر، همچون پدر بزرگوارش آن را مرکز حکومت قرار می‌داد؛ اما سپاه یزید راه را بر او بست و آن حضرت روز دوم محرم در کربلا فرود آمد.

زمانی که خورشید تابناک مکه، ظهور کند، کوفه را به عنوان مقر حکومت خود بر خواهد گزید. امام محمد باقر علیه السلام می‌فرماید: «مهدی قیام می‌کند و به سوی کوفه می رود و منزلش را آنجا قرار می دهد».[33]

همچنین می‌فرماید: «هنگامی که قائم ما قیام کند وبه کوفه برود، هیچ مؤمنی نخواهد بود، مگر آن که در آن شهر، در کنار مهدی سکونت می گزیند، یا به آن شهر می رود».[34]

ابوبکر حضرمی می‌گوید: به امام محمد باقر یا امام صادق علیهم السلام گفتم: کدام سرزمین پس از حرم خدا و حرم پیامبرش با فضیلت تر است؟ فرمود: «ای ابابکر! سرزمین کوفه که جایگاه پاکی است و در آن مسجد سهله قرار دارد و مسجدی که همه پیامبران در آن نماز خوانده اند. آنجا عدالت الهی پدیدار می گردد و قائم به عدل و قیام کنندگان پس از او از همان جا خواهند بود. آنجا، جایگاه پیامبران و جانشینان صالح آنان است».[35]

امام صادق علیه السلام درباره مسجد سهله فرمود: «آن خانه صاحب ما (مهدی موعود) است؛ زمانی که با خاندانش در آنجا سکونت گزیند».[36]

از مجموعه این روایات چنین برمی‌آید که کوفه پایگاه اصلی فعالیت‌ها و مرکز فرمانروایی امام زمان (عج) خواهد بود؛ همان شهری که زمانی مقر حکومت امیرمؤمنان علیه السلام بود و امام حسین علیه السلام نیز به‌سوی آن می‌رفت.

خون خواهی حضرت مهدی (عج) از قاتلان امام حسین علیه السلام

سالار شهیدان خطاب به فرزندش، امام سجاد علیه السلام، فرمود: «سوگند به خدا که خون من از جوشش باز نمی ایستد تا این که خداوند، مهدی را برانگیزد. او به انتقام خون من، از منافقان فاسق و کافر، هفتاد هزار نفر را می کشد».[37]

هروی روایت می‌کند که از امام رضا علیه السلام پرسید: ای فرزند رسول خدا! نظرتان درباره این سخن امام صادق علیه السلام که می‌فرماید: «هرگاه قائم ما قیام کند، بازماندگان قاتلان امام حسین علیه السلام به کیفر کردار پدرانشان کشته می شوند» چیست؟ حضرت رضا علیه السلام فرمود: «این سخن صحیح است».

راوی پرسید: پس آیه قرآن «و لاتزر وازرة وزر اخری» چه معنایی دارد؟ فرمود «آنچه خداوند می‌فرماید صحیح است؛ ولی بازماندگان قاتلان امام حسین علیه السلام، به کردار پدرانشان خوشحال اند و به آن افتخار می کنند و هر کس از چیزی خشنود باشد، مانند آن است که آن کار را انجام داده است. اگر مردی در مشرق کشته شود و مرد دیگری در مغرب به کشته شدن او خشنود باشد، نزد خداوند شریک گناه قاتل است. و این که قائم، فرزندان قاتلان امام حسین را هنگام ظهورش نابود می سازد، برای این است که آنان از کردار پدرانشان خشنودند».[38]

یاری امام حسین علیه السلام، یاری امام مهدی (عج)

یکی دیگر از جلوه های روشن ارتباط بین این دو اختر تابناک آسمان ولایت و امامت یاری نمودن امام حسین علیه السلام است که در حقیقت این یاری، نصرت امام عصر (عج) می‌باشد. امام حسین علیه السلام در این زمینه در شب عاشورا به اصحاب خود فرمود:

«... و قد قال جدی رسول الله صلی الله علیه و آله: ولدی حسین یقتل بطف کربلا، غریبا وحیدا عطشانا فریدا. فمن نصره فقد نصرنی و نصر ولده الحجة [ علیه السلام]...؛

همانا جدم رسول خدا [ صلی الله علیه و آله] فرمودند: فرزند من حسین [ علیه السلام] در زمین کربلا، غریب و تنها، عطشان و بی کس، کشته می‌شود، کسی که او را یاری کند مرا یاری نموده و فرزندش مهدی [ علیه السلام] را یاری نموده است...».[39]

فرشتگان یاور امام حسین علیه السلام، یاوران مهدی (عج)

یکی از ویژگی های قیام یوسف زهراء، برخورداری از نصرت الهی به وسیله فرشتگان است. شیخ صدوق (ره) در روایت ریان بن شبیب، از حضرت امام رضا علیه السلام نقل می‌کند:

«و لقد نزل الی الارض من الملائکة اربعة آلاف لنصره فوجدوه قد قتل فهم عند قبره شعث غبر الی ان یقوم القائم فیکونون من انصاره و شعارهم یا لثارات الحسین؛[40]

به تحقیق چهار هزار فرشته برای نصرت و یاری حسین [ علیه السلام] به زمین فرود آمدند. آنان هنگامی که نازل شدند، دیدند حسین [ علیه السلام] کشته شده است، از این رو، ژولیده و غبارآلود در نزد قبر آن حضرت، اقامت کردند و همچنان هستند تا این که قائم، قیام کند و آنان از یاوران و سپاه آن حضرت خواهند بود و شعارشان یا لثارات الحسین است».

چه پیوند ژرفی میان این دو پیشوای آسمان ولایت دیده می‌شود؛ گویی نام و یاد هر یک، یاد دیگری را نیز زنده می‌کند. در این نگاه، یاد حسین علیه السلام از مهدی (عج) جدا نیست و یاد مهدی (عج) نیز با حسین علیه السلام همراه است.

حضرت مهدی (عج) ویرانگر مساجد چهار گانه

امام عصر (عج) از میان‌برنده آثار شرک و نفاق معرفی شده است. از همین رو، منتظران در صبح‌های جمعه عبارت «این‌هادم ابنیة الشرک و النفاق» را زمزمه می‌کنند و در انتظار برچیده‌شدن بساط ظلم و نفاق‌اند. بر اساس روایات نقل‌شده در ادامه، آن حضرت مسجدهایی را که به شکرانه شهادت امام حسین علیه السلام ساخته شده‌اند، ویران می‌کند.

امام باقر علیه السلام درباره این مسجدها می‌فرماید: «در کوفه به دلیل شادی از کشتن، حسین علیه السلام، چهار مسجد ساخته شد: مسجد اشعث، جریر، سماک و شبث بن ربعی»[41] ابو بصیر می‌گوید: امام محمد باقر علیه السلام فرمود: «هنگامی که قائم ما قیام کند، چهار مسجد را در کوفه ویران می سازد...».[42]

هرچند گفته شده این مسجدها اکنون وجود ندارند، این احتمال مطرح شده است که در آینده گروه‌هایی از سر دشمنی با اهل‌بیت علیه السلام آن‌ها را دوباره بنا کنند.[43]

پیوند دو امام در ادعیه و زیارات

بررسی دعاها و زیارت‌های مربوط به سیدالشهدا علیه السلام و امام عصر (عج)، جلوه‌های دیگری از پیوند این دو بزرگوار را نشان می‌دهد. هر دو در ماه شعبان متولد شده‌اند و در اعمال روز میلاد هر یک، یاد دیگری نیز حضور دارد. در فرازهایی از دعاها و زیارت‌ها نیز نام یکی، یاد دیگری را در دل زنده می‌سازد. در ادامه، نمونه‌هایی از این پیوند می‌آید:

یاد حضرت مهدی (عج)، در میلاد امام حسین علیه السلام

شیعیان در روز میلاد سالار شهیدان، سوم شعبان، یاد فرزندان آن حضرت را نیز گرامی می‌دارند. در توقیع مبارک حضرت امام حسن عسکری علیه السلام برای قاسم بن علاء همدانی آمده است: در روز تولد امام حسین علیه السلام این دعا را بخوان: «اللهم انی اسئلک بحق المولود فی هذا الیوم الموعود بشهادته قبل استهلاله و ولادته بکته السماء و من فیها و الارض و من علیها... المعوض من قتله ان الائمة من نسله و الشفاء فی تربته و الفوز معه فی اوبته و الاوصیاء من عترته بعد قائمهم و غیبته؛[44] خداوندا! من تو را به مقام مولود این روز می خوانم. او پیش از آن که به دنیا چشم بگشاید و قبل از آن که تولد یابد، وعده و خبر شهادتش داده شد. آسمان و هر کس در آن بود و زمین و هر کس بر روی آن بود، بر او گریه کرد.... او که در عوض شهادت او، ائمه از نسل او شدند و شفا در تربت او قرار داده شد، فوز و رستگاری با او، در روز رجوع و بازگشت او و بازگشت اوصیاء از خاندان او، بعد از قائم آنان و سپری شدن غیبت او می‌باشد».

در لوحی نیز که به نام حضرت فاطمه علیها السلام شناخته می‌شود[45]، ارتباط محکم و راستینی بین امام حسین علیه السلام و حضرت حجت (عج) وجود دارد. این لوح به مناسبت تولد امام حسین علیه السلام توسط جبرئیل امین به رسم چشم روشنی از طرف خداوند متعال به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله هدیه شد. رسول اکرم صلی الله علیه و آله آن را مطالعه می کنند و می فرمایند: «سزاوار نیست که این چشم روشنی به شخصی غیر از فاطمه زهرا علیها السلام سپرده شود.

در این لوح، هم زمان فرستادن آن ــ هم‌زمان با تولد امام حسین علیه السلام ــ و هم مضمونش، که به حضرت مهدی علیه السلام اشاره دارد، شایان توجه است.

در بخش مربوط به امام حسین علیه السلام چنین آمده است: «... جعلت کلمتی التامة معه و حجتی البالغة عنده...؛ کلمه تامه و حجت بالغه خود (امام زمان) را با حسین و نزد او قرار دادم».[46]

یاد حسین علیه السلام، در میلاد امام زمان (عج)

شب میلاد حضرت مهدی (عج)، از شب‌های باشکوه سال است که در روایت‌ها پس از شب قدر، برترین شب سال شمرده شده و برای آن احیا و شب‌زنده‌داری سفارش شده است.

در این شب، عاشقان حضرت مهدی (عج) با یاد امام حسین علیه السلام و خواندن زیارت آن حضرت، پیوند خود را با سالار شهیدان تازه می‌کنند؛ زیرا برای شب نیمه شعبان نیز زیارت ویژه امام حسین علیه السلام توصیه شده است.

شیخ عباس قمی (ره) در «مفاتیح الجنان» می‌نویسد: با فضیلت ترین اعمال شب نیمه شعبان - که باعث آمرزش گناهان است - زیارت امام حسین علیه السلام می‌باشد. هر که می خواهد، روح ۱۲۴ هزار پیامبر با او مصافحه کند، امام حسین علیه السلام را زیارت کند. اقل زیارت آن حضرت آن است که به بالای بامی رود و به سمت راست و چپ نگاه کند، سپس سر به جانب آسمان بلند کند و حضرت را با این کلمات زیارت کند: «السلام علیک یا اباعبدالله، السلام علیک و رحمة الله و برکاته»[47]

او در بخش «زیارات» نیز می‌نویسد: احادیث بسیاری در فضیلت زیارت امام حسین علیه السلام در نیمه شعبان وارد شده است. و بس است در این باب آنچه که به چندین سند معتبر از حضرت امام زین العابدین علیه السلام و امام جعفر صادق علیه السلام وارد شده که: هر که بخواهد با او ۱۲۴ هزار پیامبر، مصافحه کنند، زیارت کند قبر ابی عبدالله الحسین علیه السلام را در نیمه شعبان. به درستی که ملائکه و ارواح پیامبران، رخصت می طلبند و به زیارت آن حضرت می آیند. پس خوشا به حال آن که مصافحه کند با ایشان، و ایشان مصافحه کنند با او. پنج پیامبر اولوالعزم (نوح، ابراهیم، موسی، عیسی علیهم السلام و محمد صلی الله علیه و آله) نیز با ایشان اند.

شب قدر و یاد امام حسین علیه السلام

شب قدر در این نوشتار، شب امام زمان علیه السلام معرفی شده است؛ شبی که فرشتگان و روح بر آن حضرت فرود می‌آیند و مقدرات یک سال را بر او عرضه می‌کنند. این معنا در تفسیر سوره قدر از پیشوایان معصوم علیهم السلام نقل شده است.[48]

در شبی که در این نگاه به حجت بن الحسن العسکری علیه السلام تعلق دارد، یاد جد بزرگوارش نیز زنده می‌شود؛ زیرا زیارت امام حسین علیه السلام از اعمال مستحب شب قدر شمرده شده است. شیخ عباس قمی (ره) می‌نویسد: «بدان که احادیث در فضیلت زیارت امام حسین علیه السلام در ماه مبارک رمضان - خصوصا شب اول و نیمه و آخر آن و به خصوص شب قدر - بسیار است. از حضرت امام محمد تقی علیه السلام منقول است که هر که زیارت کند، امام حسین علیه السلام را در شب بیست و سوم ماه رمضان - و آن شبی است که امید است شب قدر باشد و در آن شب هر امر محکمی جدا و مقدر می‌شود - مصافحه کند با او روح ۱۲۴ هزار ملک و پیغمبر که همه رخصت می طلبند از خداوند در زیارت آن حضرت در این شب.

از حضرت صادق علیه السلام مروی است: چون شب قدر می‌شود، منادی از آسمان هفتم از بطن عرش ندا می‌کند که حق تعالی هر کسی را که به زیارت قبر حسین علیه السلام آمده، آمرزید.

و در روایت دیگر است که هر که شب قدر نزد قبر آن حضرت باشد و دو رکعت نماز بگزارد، نزد آن حضرت یا آنچه که میسر شود و از حق تعالی بهشت و پناه از آتش را بخواهد؛ خداوند به او بهشت و پناه از آتش را عطا فرماید. و ابن قولویه از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده که هر که زیارت کند قبر امام حسین علیه السلام را در ماه رمضان و در راه زیارت بمیرد، حسابی نخواهد داشت و به او بگویند که بدون خوف و بیم داخل بهشت شو».[49]

دعای ندبه و یاد امام حسین علیه السلام

دعای «ندبه» از دعاهای مهم در میان شیعیان است که عاشقان حضرت ولی عصر (عج) هر صبح جمعه دور هم گرد آمده و با خواندن آن، با حضرتش تجدید عهد و پیمان می کنند این دعا سندی صحیح دارد و بخش عمده و چشمگیر آن، التجاء به مهدی موعود و تاسف از غیبت و دردمندی از فراق آن بزرگوار است و بخش هایی از این دعاء، مربوط به جد بزرگوار امام زمان (عج) سالار شهیدان است؛ مانند: «این الحسن؟ این الحسین؟ این ابناء الحسین؛ حسن علیه السلام کجا است؟ حسین علیه السلام چه شد؟ فرزندان حسین کجایند و چه شدند؟».

در بخش دیگری از این دعا آمده است: «این الطالب بدم المقتول بکربلا؟؛ کجاست آن طالب خون شهید کربلا؟» که از حساسیت فوق العاده ای برخوردار است.

خوانندگان دعای ندبه، در انتظار امامی هستند که خون به‌ناحق‌ریخته امام حسین علیه السلام را مطالبه کند و به باور نویسنده، این دادخواهی مایه شادمانی قلب پیامبر صلی الله علیه و آله خواهد شد.

ازاین‌رو، ندبه صبح جمعه هم یادآور فراق امام زمان (عج) است و هم یاد سیدالشهدا علیه السلام را زنده می‌کند؛ یادکردی که می‌تواند بر صفا و صدق این دعا بیفزاید.

زیارت عاشورا و یاد مهدی (عج)

زیارت عاشورا، که به نقل منابع شیعه امام باقر علیه السلام به پیروان خود تعلیم داده، دارای مضامین بلند و پرمعنایی است.

در فرازی از این زیارت آمده است: «ان یرزقنی طلب ثارک مع امام منصور من اهل بیت محمد صلی الله علیه و آله؛ همانا از خداوند می خواهم خون خواهی تو را در کنار امام یاری شده از خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله روزیم گرداند».

در این فراز، زائر از خداوند توفیق همراهی با امامی پیروز از خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله را در خون‌خواهی امام حسین علیه السلام می‌خواهد. بنا بر تفسیر نویسنده، مراد از «امام منصور» حضرت ولی‌عصر (عج) است؛ زیرا آن حضرت در مطالبه خون جد بزرگوارش یاری می‌شود.

امام باقر علیه السلام در تفسیر آیه «و من قتل مظلوما» فرمودند: «سمی المهدی المنصور کما سمی احمد محمدا و کما سمی عیسی المسیح؛ مهدی [عج]، منصور نامیده شد، همان طوری که احمد، به محمد [ص] و عیسی به مسیح [ع] نامیده شد».[50]

محمد بن مسلم نقل می‌کند که از امام باقر علیه السلام شنید: «قائم ما منصور به رعب و مؤید به نصر است..».[51]

روز عاشورا و یاد حضرت مهدی (عج)

روز عاشورا جلوه دیگری از پیوند این دو فرزند حضرت زهرا علیها السلام است. در این روز، یاد قیام امام حسین علیه السلام با توجه به امام عصر (عج) و امید به یاری او همراه می‌شود.

صالح بن عقبه از پدرش روایت می‌کند که امام باقر علیه السلام فرمود: «هر کس حسین بن علی علیهم السلام را در روز دهم محرم زیارت کند تا آن که نزد قبر آن حضرت گریان شود، خداوند - تبارک و تعالی - ثواب دو هزار حج و دو هزار عمره و دو هزار جهاد به او عطا کند که ثواب آن‌ها، مثل ثواب کسی است که درخدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله و ائمه طاهرین علیه السلام حج و عمره و جهاد کرده باشد.

راوی می‌گوید: عرض کردم: فدایت شوم، کسی که در شهرهای دور باشد و ممکن نباشد که در مثل این روز به سوی قبر آن حضرت رود، آیا برای او ثوابی است؟

امام علیه السلام فرمود: هرگاه چنین باشد به سوی صحرا یا بربلندی بام خانه خود رود و به سوی حضرت اشاره کند و سلام دهد و در نفرین بر قاتلان وی جدیت نماید و بعد از آن دو رکعت نماز بخواند. این کار را در اوایل روز انجام دهد و خود بر امام حسین علیه السلام بگرید و کسانی را که در خانه اش هستند، نیز به گریه بر آن حضرت وا دارد. و یکدیگر را به این که در شهادت امام حسین علیه السلام مصیبت زده شده اند، تعزیت گویند. و هرگاه چنین کنند، همه آن ثواب ها را برای آنان ضامنم.

گفتم: یکدیگر را چگونه تعزیت بگویند؟

حضرت فرمودند بگویند: «اعظم الله اجورنا بمصابنا بالحسین علیه السلام و جعلنا و ایاکم من الطالبین بثاره مع ولیه الامام المهدی من آل محمد علیهم السلام؛ خداوند اجر ما و شما را در مصیبت حسین علیه السلام بزرگ گرداند و ما و شما را از کسانی قرار دهد که به همراه ولی امام حسین، امام مهدی [عج] از آل محمد علیهم السلام طلب خون آن حضرت کرده و به خون خواهی او برخیزیم».[52]

شعار سپاه حضرت مهدی (عج)

در شعارهای منسوب به سپاه حضرت مهدی (عج)، یاد امام حسین علیه السلام آشکارا دیده می‌شود.

در یکی از زیارت‌های جامعه، در سلام به حضرت مهدی (عج)، چنین آمده است: «السلام علی الامام الغائب عن الابصار و الحاضر فی الامصار و الغائب عن العیون و الحاضر فی الافکار، بقیة الاخیار، وارث ذی الفقار، الذی یظهر فی بیت الله الحرام ذی الاستار و ینادی بشعار یا لثارات الحسین، انا الطالب بالاوتار، انا قاصم کل جبار؛[53] سلام و درود بر امامی که از دیده ها پنهان است و در شهرها حاضر؛ آن که از دیده ها، نهان است و در دلها حاضر؛ باقی مانده اخیار و خوبان؛ و وارث شمشیر ذوالفقار؛ آن بزرگواری که در بیت الله الحرام - که دارای پرده ها است - ظاهر می‌شود و به شعار «یا لثارات الحسین» ندا می‌کند و می‌فرماید: منم مطالبه کننده خون های به ناحق ریخته؛ منم شکننده هر ستمگر جفا پیشه».

یاران حضرت مهدی (عج) نیز به پیروی از امامشان، شعار «یا لثارات الحسین» سر می‌دهند. محدث بزرگ مرحوم حاجی نوری (ره) از کتاب غیبت فضل بن شاذان نقل کرده: «ان شعار اصحاب المهدی (عج) یا لثارات الحسین علیه السلام؛ به درستی که شعار یاوران مهدی (عج) یا لثارات الحسین است».[54] امام صادق علیه السلام هم می‌فرماید: «شعار یاران حضرت مهدی یا لثارات الحسین (ای خونخواهان حسین علیه السلام) است».[55]

پیوند دو امام در حکایت‌های تشرف

گریه بر امام حسین(ع) و حکایت سید بحرالعلوم

سید بحرالعلوم (ره) روزی به‌تنهایی راهی سامرا شد. در بین راه درباره این مساله که «گریه بر امام حسین علیه السلام گناهان را می آمرزد» فکر می کرد. همان وقت متوجه شد که شخص عربی، سوار بر اسب به او رسید و سلام کرد. بعد در لحظه ای پرسید: جناب سید! درباره چه چیز به فکر فرو رفته ای؟ و در چه اندیشه ای؟ اگر مساله علمی است مطرح کنید، شاید من پاسخش را بدانم. سید بحر العلوم فرمود: در این باره فکر می کنم که چطور می‌شود، خدای تعالی این همه ثواب به زائران و گریه کنندگان بر حضرت سیدالشهدا علیه السلام می دهد؛ مثلا در هر قدمی که در راه زیارت بر می دارد، ثواب یک حج و یک عمره در نامه عملش نوشته می‌شود و برای یک قطره اشکی تمام گناهان صغیره و کبیره اش آمرزیده می‌شود؟

آن سوار عرب گفت:

تعجب نکن! من برای شما مثالی می آورم تا مشکل حل شود.

پادشاهی با همراهان خود به شکار رفته بود. در شکارگاه از همراهیانش دور افتاد و به سختی فوق العاده ای افتاد و بسیار گرسنه شد. خیمه ای را دید و وارد آنجا شد. در آن سیاه چادر، پیرزنی را با پسرش دید. آنان در گوشه خیمه بز شیرده ای داشتند، و از راه مصرف شیر این بز، زندگی خود را می گذراندند. وقتی سلطان وارد شد، او را نشناختند؛ ولی برای پذیرایی از مهمان، آن بز را سر بریده و کباب کردند؛ زیرا چیز دیگری برای پذیرایی نداشتند. سلطان شب را همان جا خوابید و روز بعد، از ایشان جدا شد و خود را به درباریان رسانید و جریان را برای اطرافیان نقل کرد.

سرانجام از آنان پرسید: اگر بخواهم پاداش مهمان نوازی پیرزن و فرزندش را داده باشم، چه عملی باید انجام بدهم؟ یکی از حاضران گفت: به او صد گوسفند بدهید. و دیگری که از وزیران بود، گفت: صد گوسفند و صد اشرفی بدهید. یکی دیگر گفت: فلان مزرعه را به ایشان بدهید.

پادشاه گفت: هر چه بدهم کم است؛ زیرا اگر سلطنت و تاج و تختم را هم بدهم، آن وقت مقابله به مثل کرده ام؛ چون آنان هر چه را که داشتند به من دادند. من هم باید هر چه را که دارم، به ایشان بدهم تا مقابله به مثل شود.

سپس سوار عرب گفت: حالا جناب بحرالعلوم، حضرت سیدالشهدا علیه السلام، هر چه از مال و منال، اهل و عیال، پسر و برادر، دختر و خواهر و سر و پیکر داشت، همه را در راه خدا داد، پس اگر خداوند به زائران و گریه کنندگان، آن همه اجر و ثواب بدهد، نباید تعجب کرد؛ چون خدا - که خدائیش را نمی تواند به سیدالشهدا علیه السلام بدهد - پس هر کاری که می تواند، انجام می دهد؛ یعنی، با صرف نظر از مقامات عالی خودش، به زائران و گریه کنندگان آن حضرت، درجاتی عنایت می‌کند. در عین حال اینها را جزای کامل برای فداکاری آن حضرت نمی داند.

پس از بیان این سخنان، آن مرد عرب از نظر سید بحرالعلوم ناپدید شد.[56]

حضرت مهدی (عج) و عزاداری امام حسین علیه السلام

علامه بحرالعلوم (ره) به امام حسین علیه السلام ارادتی عمیق داشت و برای سوگواری آن حضرت و بزرگداشت تاسوعا و عاشورا اهمیت فراوانی قائل بود. در حکایتی دیگر، حضور حضرت ولی‌عصر (عج) در میان عزاداران، در ماجرایی مربوط به او نقل شده است:

در یکی از روزهای عاشورا، گروه‌های عزادار از مناطق مختلف راهی کربلا بودند. علامه بحرالعلوم (ره) نیز با جمعی از طلاب برای استقبال از آنان رفت. در نزدیکی کربلا، منطقه‌ای به نام «طویرج» قرار داشت که دسته عزاداری و شیوه سینه‌زنی آن شهرت یافته بود.

هنگامی که علامه و همراهانش به این دسته رسیدند، او با وجود سالخوردگی و جایگاه علمی و اجتماعی خود، جامه‌اش را کنار زد و با شور فراوان به جمع سینه‌زنان پیوست.

علما و طلاب همراهش هرچه کوشیدند او را بازدارند و آرام کنند، موفق نشدند. حتی گروهی تحت‌تأثیر او به سینه‌زنان پیوستند و عده‌ای دیگر مراقب بودند که در ازدحام جمعیت آسیب نبیند.

پس از پایان سوگواری، علامه لباس خود را پوشید و به خانه بازگشت. یکی از نزدیکانش از او پرسید چه رخ داده بود که آن‌چنان بی‌اختیار به میان سینه‌زنان رفت.

علامه در پاسخ گفت: حقیقت آن است که با رسیدن به دسته سوگواران و سینه زنان، به ناگاه چشمم به محبوب دل‌ها، کعبه مقصود و قبله موعود، امام عصر علیه السلام افتاد و دیدم آن گرامی مرد عصرها و نسل ها، با سر و پای برهنه در میان انبوه سینه زنان، در سوگ پدر والایش حسین علیه السلام با چشمانی اشک بار به سر و سینه می زند. به همین جهت آن منظره مرا به حالی انداخت که قرارم از کف رفت و سر از پا نشناخته، وارد صف سوگواران و سینه زنان شدم ودر برابر کعبه مقصود و قبله موعود، به سوگواری پرداختم.[57]

حضرت مهدی (عج) و زیارت امام حسین علیه السلام

حاج علی بغدادی نقل می‌کند: [در تشرف خود] به حضرت صاحب الامر علیه السلام عرض کردم: ای سرور ما! مساله ای دارم؟ فرمود: بپرس. گفتم: روضه خوان های امام حسین علیه السلام، می خوانند که سلیمان اعمش، نزد شخصی آمد و از زیارت حضرت سیدالشهدا علیه السلام پرسید، آن شخص گفت: بدعت است. شب آن شخص در عالم رؤیا، هودجی را میان زمین و آسمان دید، سؤال کرد: در آن هودج کیست؟ گفتند: فاطمه زهرا و خدیجه کبری علیهما السلام. گفت: به کجا می روند؟ گفتند: امشب (شب جمعه)، برای زیارت امام حسین علیه السلام می روند. همچنین دید رقعه هایی از هودج می ریزد ودر آنها نوشته است:

«امان من النار؛ لزوار الحسین فی لیلة الجمعة امان من النار یوم القیامة؛ این برگ امانی است در روز قیامت برای زوار امام حسین علیه السلام در شب های جمعه».

آیا این حدیث، صحیح است؟

فرمودند: آری! راست ودرست است.

گفتم: سیدنا! صحیح است که می گویند: هر کس امام حسین علیه السلام را در شب جمعه زیارت کند، این زیارت برگ امان از آتش است؟

فرمود: آری والله؛ و اشک از چشمانش جاری شد و گریست...[58]

حضرت مهدی (عج)، در سوگ امام حسین علیه السلام

حاج ملا سلطان‌علی روضه‌خوان تبریزی، که از عابدان و زاهدان دانسته شده، چنین نقل می‌کند:

در رؤیا به حضور حضرت بقیةالله ـ ارواحنا فداه ـ مشرف شدم و عرض کردم: مولای من! آنچه در زیارت ناحیه مقدسه ذکر شده که می فرمایید:

«فلاندبنک صباحا و مساء و لابکین علیک بدل الدموع دما»[59] صحیح است؟

فرمود: بلی صحیح است.

عرض کردم: آن مصیبتی که در آن به جای اشک خون گریه می کنید، کدام است؟ آیا مصیبت حضرت علی اکبراست؟ فرمود: نه، اگر علی اکبر زنده بود، در این مصیبت او هم خون گریه می کرد.

گفتم: آیا مصیبت حضرت عباس است؟ فرمود: نه، اگر عباس در حیات بود، او هم در این مصیبت خون گریه می کرد.

عرض کردم: لابد مصیبت حضرت سیدالشهدا علیه السلام است. فرمودند: نه، اگر حضرت سیدالشهدا علیه السلام هم در حیات بود، در این مصیبت خون گریه می کرد.

عرض کردم: پس این کدام مصیبت است که من نمی دانم؟ فرمودند: آن مصیبت، مصیبت اسیری زینب است».[60]

عنایت حضرت مهدی (عج) به مجالس ذکر امام حسین علیه السلام

در نگاه نویسنده، امام زمان علیه السلام صاحب‌عزای واقعی امام حسین علیه السلام است و از همین رو، به مجالسی که برای جد بزرگوارش برپا می‌شود توجه ویژه دارد.

شیخ عبدالزهرا کعبی (ره)، از خطیبان شیعه، چنین روایت می‌کند: یک روز بعد از ظهر وارد صحن مطهر امام حسین علیه السلام شدم، شخصی در مقابل یکی از حجره های صحن شریف - که کتاب های مذهبی می فروخت و ما با من سابقه آشنایی داشت. مرا دید و گفت: کتاب کوچکی دارم که به نظرم برای شما خوب باشد و در آن اشعاری بسیار زیبا دارد. قیمت آن هم این است که یک بار آن را برایم بخوانی.

کتاب را گرفتم؛ کتابی سودمند بود؛ زیرا اشعار قصیده ابن عرندس حلی - که مدت ها دنبال آن می گشتم - در آن بود. در یکی از رواق ها نشسته، به خواندن آن اشعار برای کتاب فروش مشغول شدم و هر دو اشک می ریختیم که ناگهان سیدی از بزرگان عرب را دیدم که در برابرم ایستاده به اشعارم گوش می دهد و گریه می‌کند.

هنگامی که به بیت زیر رسیدم:

ایقتل ظمآنا حسین بکربلا و فی کل عضو من انامله بحر

گریه آن بزرگوار شدت گرفت؛ رو به ضریح امام حسین علیه السلام کرد؛ این بیت را تکرار می نمود و همچون زن جوان مرده می گریست. همین که اشعار را به پایان رساندم، دیگر آن بزرگوار را ندیدم. برای دیدن ایشان، از صحن خارج شدم تا شاید او را بیابم؛ ولی ایشان را ندیدم. به هر کجا رو نمودم، اثری نیافتم؛ گویا از برابر چشمم غایب شده است. به یقین دانستم که حضرت حجت و امام منتظر علیه السلام بوده است.[61]

علامه امینی (ره) در «الغدیر»[62] می‌گوید: در میان اصحاب ما مشهور است که در هر مجلسی قصیده ابن عرندس خوانده شود، موجب تشریف فرمایی حضرت بقیة الله - روحی له الفداه - به آن مجلس می‌شود. ما برای تیمن و تبرک چند بیت این قصیده را ذکر می نماییم.

ایقتل ظمآنا حسین بکربلا و فی کل عضو من انامله بحر و والده الساقی علی الحوض فی غد و فاطمه ماء الفرات لها مهر فوالهف نفسی للحسین و ما جنی علیه غداة الطف فی حربه الشمر

سفارش حضرت مهدی (عج) به زیارت عاشورا

محدث نوری (ره) در نقل حکایت سید رشتی آورده است که حضرت به سید دستور خواندن نافله (خصوصا نافله شب)، زیارت جامعه و زیارت عاشورا را می دهد و بعد از آن می‌فرماید: شما چرا نافله نمی خوانید؟ نافله نافله، نافله! شما چرا عاشورا نمی خوانید؟ عاشورا، عاشورا، عاشورا! و بعد فرمود: شما چرا جامعه نمی خوانید؟ جامعه، جامعه، جامعه![63]

رجعت امام حسین(ع) و دولت حضرت مهدی(عج)

«رجعت» در این بحث، به بازگشت شماری از شخصیت‌ها در دوران ظهور اشاره دارد. در روایات مورد استناد مقاله، امام حسین علیه السلام نخستین امامی معرفی می‌شود که در دولت کریمه رجعت می‌کند و پس از حضرت مهدی (عج)، زمام حکومت را به دست می‌گیرد.

رجعت امام حسین علیه السلام

بنابر روایات نقل‌شده، امام حسین علیه السلام نخستین کسی است که پس از حضرت حجت علیه السلام رجعت می‌کند و حکومت او بر سراسر جهان گسترش می‌یابد. در ادامه، نمونه‌هایی از این روایات آمده است:

۱. امام صادق علیه السلام فرمود: «اولین کسی که زمین بر رویش شکافته می‌شود و به دنیا بر می گردد، حسین بن علی است».[64]

آن حضرت همچنین فرمود: اولین کسانی که به دنیا بر می گردند، حسین بن علی علیه السلام و یارانش و یزید بن معاویه و یارانش هستند که همه آنها را از اول تا آخر می کشد». سپس امام صادق علیه السلام این آیه شریفه را تلاوت فرمود: «ثم رددنالکم الکرة علیهم و امددناکم باموال و بنین و جعلناکم اکثر نفیرا؛[65] پس شما را بار دیگر بر آنها مسلط کنیم و با مال و فرزندان یاری رسانیم و تعدادتان را افزون تر کنیم».[66]

امام باقر علیه السلام نیز نقل می‌کند که امام حسین علیه السلام در شب عاشورا به یاران خود فرمود:

«... فابشروا بالجنة، فوالله انما نمکث ماشاء الله تعالی بعد ما یجری علینا، ثم یخرجنا الله و ایاکم حین یظهر قائمنا فینتقم من الظالمین، و انا و انتم نشاهدهم فی السلاسل و الاغلال و انواع العذاب و النکال...؛

بشارت باد شما را به بهشت، به خدا قسم که بعد از آنچه بر ما جاری شود، مکث خواهیم کرد آن قدر که خدای تعالی خواسته باشد، پس بیرون می آورد ما و شما را در آن هنگامی که قائم ما ظاهر شود، پس انتقام خواهد کشید از ظالمان، و ما و شما مشاهده خواهیم کرد ایشان را در سلاسل و اغلال و گرفتار به انواع عذاب و نکال..».[67]

امام حسین علیه السلام نیز در روز عاشورا بار دیگر از «رجعت» خود سخن گفته و فرموده است: «من اولین کسی خواهم بود که زمین شکافته می‌شود و رجعت می کنم».[68]

در زیارت حضرت ابوالفضل علیه السلام نیز می‌خوانیم: «جئتک یابن امیرالمؤمنین وافدا الیکم و قلبی مسلم لکم... فمعکم معکم لامع عدوکم انی بکم و بایابکم من المؤمنین و بمن خالفکم و قتلکم من الکافرین؛ ای پسر امیرمؤمنان! من به محضر شما شرفیاب شدم؛ درحالی‌که دلم تسلیم شما و یاریم آماده برای شما است... من با شمایم، با شمایم، نه با دشمنان شما. من نسبت به شما و بازگشت شما از ایمان آورندگان و نسبت به آنان که شما را کشتند، از کافرانم».[69]

امام حسین علیه السلام در سوگ حضرت مهدی (عج)

در روایات این بخش آمده است که امام حسین علیه السلام در اواخر حکومت حضرت ولی‌عصر (عج)، همراه یاران وفادارش رجعت می‌کند و به مردم شناسانده می‌شود تا در هویت او تردیدی نماند. پس از آن، با فرا رسیدن وفات حضرت مهدی (عج)، امام حسین علیه السلام غسل، کفن، حنوط و دفن آن حضرت را بر عهده می‌گیرد.

امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه «ثم رددنا لکم الکرة علیهم»[70] می‌فرماید: «مقصود زنده شدن دوباره امام حسین علیه السلام و هفتاد تن از اصحابش در عصر امام زمان است؛ درحالی‌که کلاه خودهایی طلایی بر سر دارند و به مردم، رجعت و زنده شدن دوباره حضرت حسین علیه السلام را اطلاع می دهند تا مؤمنان به شک و شبهه نیفتند». این در حالی است که حضرت حجت در میان مردم است؛ چون معرفت و ایمان به حضرتش در دل‌های مردم استقرار یافت، مرگ او فرا می رسد. پس امام حسین علیه السلام متولی غسل، کفن، حنوط و دفن ایشان می‌شود و هرگزغیر از وصی، وصی را تجهیز و خاک سپاری نمی‌کند».[71]

امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «حسین علیه السلام با اصحابش می آیند و هفتاد پیامبر آنان را همراهی می کنند؛ چنان که همراه موسی علیه السلام هفتاد نفر فرستاده شدند. آن گاه حضرت قائم علیه السلام انگشتر را به وی می سپارد و امام حسین علیه السلام غسل و کفن، حنوط و دفن حضرت قائم را بر عهده می گیرد».[72]

«اللهم بحق الحسین اشف صدر الحسین بظهور الحجة»

پی‌نوشت‌ها