منافع و آثار پرهيزكارى‏

منابع :
کتاب : تفسير حكيم جلد یک
نوشته : استاد حسین انصاریان

با توجه اين كه حضرت حق در آيات قرآن مجيد، و به زبان پيامبران و امامان همه انسانها را دعوت به تقوا كرده، و از آنان خواسته است در همه شئون زندگى‏ و در هر قدمى كه برمى‏دارند و قلب را به هر نيتى كه مى‏سپرند تقواى الهى يعنى اجتناب از هر حرامى كه در رابطه با هر شأنى از شئون حيات است رعايت كنند بى‏ترديد اجراى اين فرمان نورانى و پر بركت از طرفى، و اتصال به تقوا از طرف ديگر براى انسان منافع و آثارى خواهد داشت.

اگر تقوا را چون درختى پاك و شجره‏اى طيبه تصور كنيم كه همين گونه هم هست، پس بايد اعتراف كنيم كه اين درخت بايد و قطعاً ثمرات و محصولات بسيار مفيدى در عرصه‏گاه حيات دنيا و آخرت انسان از خود ظهور دهد.

اين اوراق اگر بخواهد همه ثمرات و منافع تقوا را از طريق قرآن و روايات بيان كند بدون شك به چندين جلد خواهد رسيد و از مسير تفسير ديگر آيات شريفه كتاب مجيد حق باز خواهد ماند، ولى براى اين كه مطالعه كنندگان محترم از اين خرمن پرفيض خوشه‏اى برگيرند به ترتيب سوره‏هاى قرآن به گوشه‏اى از منافع و آثار تقوا اشاره مى‏شود.

فلاح و رستگارى‏

وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ: «1»

نسبت به خدا در همه امورتان پروا كنيد تا هماى فلاح و رستگارى را در آغوش بگيريد.

فلح در لغت به معناى شكافتن است، و از آنجا كه زارع و كشاور زمين را با گاو آهن مى‏شكافد و هر گونه مانع رشد دانه‏ها را از ميان برمى‏دارد، و زمين را آماده تخم پاشى و رشد گياه مى‏كند عرب به او فلاح مى‏گويد.

كسى كه با رعايت تقوا در همه شئون حيات، موانع راه سعادت دنيا و آخرت را بر طرف مى‏كند، و آنچه را سد راه خوشبختى است مى‏شكافد و حركت در راه حق را ادامه مى‏دهد يقيناً به فلاح و رستگارى كه همانا نعمت جاويد الهى در قيامت است مى‏رسد.

راغب اصفهانى در كتاب المفردات خود كه بيان و توضيح لغات قرآن است مى‏نويسد: فلاحى كه اهل تقوا و آراستگان به ايمان در قيامت به آن مى‏رسند عبارت است از: دانش و معرفت بى‏جهل، عزت به ذلت، حيات بى‏مرگ، ثروت و غناى بى‏فقر است.

معيت و همراهى با حق‏

وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ: «2»

و از خدا پروا كنيد و بدانيد بى‏ترديد خدا همراه با پرهيزكاران است.

اجتناب و دورى انسان از همه آلودگى‏هاى ظاهر و باطن، و جدا زيستن آدمى از فساد و گناه و معصيت كه عامل طهارت و پاكى است، زمينه ساز معيت و همراهى خدا با آدمى است، و خداى مهربان با هر كس معيت و همراهى داشته باشد مسلماً از آفات و فتنه‏ها در دنيا، و بلاها و عذاب‏ها در آخرت در امان خواهد بود.

اهل خدا، و مسافران به سوى دوست، و سالكان راه محبوب ترك همه گناهان را ركن و اساس تقوا دانسته، و بناى آباد دنيا و آخرت را مبتنى بر آن مى‏دانند و از چهار منزل مراقبت آن را اول منزل و پايه آن برشمرده‏اند:

«الاول ترك المعاصى و هذا هو الذى بنى عليه قوام التقوى و اسس عليه اساس الآخرة و الاولى، ما تقرب المتقربون بشيئ اعلى و افضل منه.

الثانى الاشتغال بالطاعات مع حضور القلب.

الثالث عدم الغفلة.

الرابع الحزن الدائم قال: انى لا اسكن الا فى قلب محزون.» «3»

اولين مرحله و منزل مراقبت ترك همه گناهان است، و اين ترك و آزاد زيستن از معاصى است كه پايه‏هاى تقوا بر آن بنا شده، و اساس آخرت و دنياى صحيح را بر آن نهاده‏اند، بندگان مقرب خدا كه با ارزش‏ترين انسان‏هايند به چيزى برتر و بهتر از ترك همه گناهان به خدا تقرب نجسته‏اند.

در معارف الهيه آمده: موسى از خضر پرسيد آراسته به كدام حقيقت شده‏اى كه به من مأموريت داده‏اند از تو بخشى از اسرار و واقعيات را بياموزم، و با چه وسيله به اين مرتبه و مقام رسيده‏اى؟! خضر در پاسخ گفت: به ترك همه گناهان. دومين مرحله مراقبت مشغول بودن به طاعات و عبادات با حضور قلب است.

و سومين مرحله آن خالى بودن از غفلت و بى‏خبرى نسبت به حقايق هستى است.

و چهارمين آن اندوه دائم و حزن هميشگى نسبت به عمر گذشته و فرصت‏هاى از دست رفته و كوتاهى در عبادت است.

حضرت حق جل و علا فرمود: من جز در دل محزون سكونت نمى‏گيرم!

مصون ماندن از عذاب سخت‏

وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ: «4»

از خدا پروا كنيد و بدانيد مسلماً خدا در كيفر بسيار سخت‏گير است.

آرى كسى كه به فرمان‏ها و احكام حضرت حق گردن ننهد، و زحمات و كوشش پيامبران و امامان را كه جز هدايت انسان به سوى خير دنيا و آخرت هدفى نداشتند قدردانى ننمايد، و آئين و دين خدا را به مسخره بگيرد، و معبود خود را هواى نفس خويش قرار دهد، و به راه ياغيان و طاغيان برود مستحق سخت‏ترين كيفر و شديدترين عقاب و عذاب است، و هر كس از خدا پروا كند و به حفظ خويش از گناهان و فسق و فجور برخيزد، و در همه شئون زندگى تقواى الهى را رعايت نمايد البته از كيفر سخت او براى ابد در امان خواهد ماند.

مصون ماندن از نقشه‏هاى خائنانه دشمنان‏

وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا لا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً: «5»

و اگر صبر و تقوا پيشه كنيد و در ميدان جهاد پايدار بمانيد و از دوستى و موالات با دشمنان خدا بپرهيزيد، نقشه‏هاى خائنانه و كيد و حيله آنان اندك زيانى به شما نخواهد رسانيد.

در اين آيه شريفه خداى عزيز استقامت در ميدان جنگ، و اجتناب از دوستى و معاشرت با دشمنان را مانع و سدى سخت در برابر اثر گذارى نقشه و تدبير شيطانى ياغيان و طاغيان مى‏داند.

آرى اگر مسلمانان در برابر دشمنان خدا سستى نشان دهند، و از خود مقاومتى به ميدان نياورند، و راه دوستى و معاشرت و آميزش با دشمنان را باز بگذارند، سزاوار شكست و ذلت مى‏شوند، و نقشه و تدبير خائنانه دشمنان بر تمام شئون حيات آنان اثر مى‏گذارد، و از اين طريق زيان‏ها و خسارت‏هاى غير قابل جبرانى به مسلمانان وارد مى‏آيد.

ايمان به خدا و قيامت، و توحيد و طاعت اقتضاء مى‏كند كه انسان در ميدان هر جهادى تا پيروزى قطعى استقامت ورزد، و در همه امورش از تكيه بر دشمنان و پناه بردن به ولايت و دوستى آنان بپرهيزد، تا از زيان نقشه‏هاى آنان در امان بماند، زيرا كسى كه به خدا توكل مى‏كند و بر آزمايشات الهى استقامت مى‏ورزد، و فقط به يارى او چشم مى‏دوزد، در هر ميدانى نسبت به خواسته بر حقش چيره مى‏شود، و بر دشمنانش پيروز مى‏گردد، و در حفاظت نيكوى پروردگارش محفوظ مى‏ماند.

ولى آن كه از غير خدا توقع يارى مى‏كند، و به خودش واگذار شده قطعا از يارى پروردگارش و نصرت و حفظ خدايش محروم خواهد ماند.

من استعان بغير الله فى طلب‏

فان ناصره عجز و خذلان: «6» آن كه در خواسته و طلبى از غير خدا يارى بخواهد، بى‏ترديد يار او ناتوانى و خوارى است.

پی نوشت ها:

______________________________

(1)- بقره 189.

(2)- بقره 194.

(3)- تذكره المتقين شيخ مفيد بهايى ص‏

(4)- بقره 196.

(5)- آل عمران 120.

(6)- تفسير محى‏الدين، ج اول ص 215.