سرمايه عقل در وجود انسان‏

در دادگاه عقل بيشتر افراد محكوم‏اند. در قرآن كريم آمده است:

 «وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها ...».

 «وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ»*.

انسان هر جا كه باشد، درى از آفرينش به روى فكرش باز است. از طرفى، هم‏چنان‏كه به روى فكر آدمى درى از وجودش باز است، درى از قرآن و درى از گذشته و آينده جهان نيز باز است. انسان مى‏تواند با اين سرمايه‏ها ارتباط برقرار كند. از اين روست كه حضرت جواد الائمه، عليه‏السلام، با اين‏كه نه ساله بيشتر نداشت، در سه شبانه روز، صد هزار مسئله مشكل علمى را به راحتى جواب داد. اين قدرت عقل بشر است.

چند نمونه‏

دوست سبزى فروشى داشتم كه حدود هشتاد سال سن داشت و نزديك به شصت هزار شعر عرفانى و اخلاقى حفظ بود. وقتى نزد او مى‏رفتم، برايم از اين شعرها مى‏خواند و شعراى آنها را نيز معرفى مى‏كرد.

مرحوم آيت اللَّه بروجردى هزار شعر عربى (در موضوع ادبيات عرب) حفظ بود كه از آخر به اول و از اول به آخر آن‏ها را مى‏خواند.  ايشان در هشتاد سالگى نيز منبر درس خويش را داشت و به قدرى در علم رجال متبحر بود كه از زمان پيامبر اكرم، صلى‏الله‏عليه‏وآله، تا زمان خودش، چهارده هزار راوى را با نام پدر و مادر، محل زندگى، شهر و مقدار علمشان مى‏شناخت.

دوستى دارم كه اهل يكى از روستاهاى گناباد خراسان است و سال دارد. او از شب هفتم ماه به بعد، در ايوان خانه زير نور ماه مى‏نشيند و كتاب مى‏خواند. غذايش نان و دوغ يا سبزى و پياز است. دويست هزار بيت شعر حفظ است. بعضى شعرهايى كه ايشان حفظ كرده 175 بيت است، با اين حال، وقتى شروع به خواندن مى‏كند، بدون اين‏كه يكى از بيت‏ها را جا بيندازد، به پايانش مى‏رساند.