چرا پیامبر ازدواج های متعدد انجام دادند؟ سن عایشه هنگام ازدواج با پیامبر چقدر بود؟

دلیل ازدواج های متعدد رسول خدا صلی الله علیه و آله

در طول تاریخ دشمنان اسلام از اهالی کلیسا گرفته تا بعضی از شرق شناسان ناآگاه و بعضا مغرض و هر کسی که به گونه ای نسبت به اسلام غرض و عناد داشته با طرح مساله تعدد زوجات پیامبر ص شدیدترین تهمت ها رو به ایشون زدند و افسانه ها ساختند. هدف این بوده با القا چنین شبهه ای حریم پاک ترین و زاهد ترین و کامل ترین انسان ها را لکه دار سازند.

شخصیت پیغمبراکرم صلی الله علیه و آله از نگاه حقوقی دارای ویژگی های خاصی است یعنی پیغمبر اکرم نه از دیدگاه یک شخص حقیقی و مسلمان بلکه به عنوان یک پیامبر برای مسلمین و آن هایی از اهل عالم که اسلام خواهند آورد، وظایف سنگینی را بر دوش گرفته و دارای ویژگی ها و امتیازات خاصی است که در میان بزرگان به «خصایص النبی» معروف و مشهور است.

این ویژگی ها تا 52 مورد شمرده شده که بعضی از آن ها در مسایل اقتصادی است  مانند انفال و خمس و پاره ای از مالکیت ها، بعضی از آن ها در مسائل عبادی است مانند: واجب بودن نماز شب بر رسول خدا و بعضی از آن ها در مسائل خانوادگی و زندگی خصوصی است  مانند ازدواج های پیامبر صلی الله علیه و آله.

اگر توجه کرده باشید هریک از ازدواج های پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله باعث شد تا بسیاری از قبایل سر سخت مکه و مدینه به طرف اسلام بیان که اگر این ازدواج ها اتفاق نمی افتاد شاید هرگز به اسلام گرایش پیدا نمی کردند. بلکه دشمنی های خاصی هم نسبت به رسول خدا صلی الله علیه و آله اعمال می کردند تا مانع پیشرفت دین مبین و عزیز اسلام بشوند.

اهداف ازدواج های رسول خدا صلی الله علیه و آله به صورت کلی

هدف اول: هدف سیاسی در جهت پیشبرد اهداف حکومتی و اتحاد انسانی

پیوند ازدواج مهم ترین پیوند اجتماعی به ویژه در محیط و فرهنگ عرب جاهلی بود تا جایی که در سرزمین حجاز که جنگ و خون ریزی و غارتگری رواج خاصی داشت این پیوند بازدارنده از جنگ ها و همچنین عامل وحدت و الفت به شمار می آمد.

در چنین شرایطی بود که رسول خدا صلی الله علیه و آله باید با ایجاد خویشاوندی از طریق ازدواج حامیانی را برای خود مهیا می کرد. چرا که محکم ترین رابطه در میان عرب جاهلی رابطه خویشاوندی محسوب می شد و داماد قبیله را همواره از خود می دانستند و دفاع از او را لازم و تنها گذاشتن او را معصیت بزرگ می شمردند. به همین دلیل حضرت رسول صلی الله علیه و آله با قبایل بزرگ قریش به ویژه با قبایلی که بیش از دیگران با او دشمن بودند مانند بنی امیه و بنی اسرائیل پیوند خویشاوندی برقرار کرده است. اما با قبایل انصار که خطر این دشمنی وجود نداشت ازدواجی صورت نگرفته است.

در راستای هدف و اتحاد و جذب قبائل مختلف به سوی اسلام بود که آن حضرت با عایشه دختر ابوبکر از قبیله تیم و حفصه دختر عمر از قبیله عدی، ام حبیبه دختر ابوسفیان از بنی امیه، سوده دختر زمعه از قبیله بنی اسد، میمونه از قبیله بنی هلال و صفیه از یهود بنی اسراییل  و... پیوند زناشویی برقرار کرد.

به دو نمونه عینی اشاره کنم:

نمونه اول: گئورکیو نویسنده مسیحی می نویسد: «حضرت محمد صلی الله علیه و آله ، ام حبیبه  دختر ابوسفیان را به ازدواج خود در اورد تا بدین ترتیب داماد دشمن اصلی خود شده و از دشمنی قریش نسبت به خود بکاهد و کاری کرد که ابوسفیان در اواخر عمر، هر چند به ظاهر،  اسلام بیاورد. این وصلت پیامبر صلی الله علیه و آله  باعث شد تا ام حبیبه به عامل بسیار موثر برای تبلیغ اسلام در خانواده های مکه تبدیل شود.»[1]

نمونه دوم: همانطور که می دانید معروف است که یهودیان از مخالفان سرسخت پیامبر اکرم بودند و دشمنی های فراوانی نسبت به آن حضرت روا داشتند. اما از زمانی که آن حضرت با جویریه و صفیه ازدواج کردند هیچگونه تحرکی را از سوی دو قبیله یهودی بنی نضیر و بنی مصطلق در برابر آن حضرت مشاهده نشده است.

ازسوی دیگر مشاهده می شود که جویریه از جهت برکت آفرینی برای قوم و قبیله اش یک زن نمونه شناخته می شود و صحابه رسول خدا صلی الله علیه و آله یکصد خانوار از اسیران قوم و قبیله وی را به خاطر ازدواج پیامبر با او آزاد می کنند و می گویند: «اینان خویشاوند رسول خدایند.»[2]

هدف دوم:کمک به خانواده های بی سرپرست با ازدواج تا الگو برای دیگران باشد

در آن زمان در سرزمین حجاز وضع اقتصادی مردم بسیار بد و اسفناک بود. محرومیت از امکانات طبیعی از یک سو و تمرکز ثروت منطقه در دست مشرکین و یهودیان از طرف دیگر باعث شد تا عموم مردم خصوصا مسلمانان در وضعیت بدی قرار بگیرند.

علاوه بر این مشرکین و یهودیان دایما جنگ های بزرگ و کوچک را علیه مسلمانان به پا می کردند و به همین امر باعث می شد تا مردان زیادی کشته شده و زنان بی سرپرست وکوکان یتیم فراوانی به جا بمانند. در چنین وضعیتی گزینش همسر از میان زنان بی سرپرست و بیوه  نوعی کمک به خانواده آن ها محسوب می شد. از جمله ازدواج های در این راستا ازدواج حضرت با ام سلمه است که شوهرش در احد شهید شده بود.

هدف سوم: آموزش صحیح و ابطال خرافات و باورهای بی بنیان جاهلیت

ازدواج ها باعث از بین رفتن بعضی از اعتقادات باطل و انحرافی در سطح جامعه شد.

مردم آن زمان به این مطلب اعتقاد داشتند که یک مرد همچنانکه نمی تواند با همسر پسرش یعنی عروسش بعد از طلاق و جدایی از پسر ازدواج کند همچنان نمی تواند با همسر پسر خوانده اش ازدواج کند.

خداوند متعال به پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله دستور داد تا با زینب همسر پسر خوانده خود یعنی زید بن حارثه ازدواج کند تا این اعتقاد و افکار از بین برود.

سن عایشه هنگام ازدواج با رسول خدا صلی الله علیه و آله

عایشه دختر ابابکر از قبیله بزرگ تیم بود.در مورد سن او به هنگام ازدواج اقوال مختلفی بازگو شده است. نقل اینکه موقع ازدواج نه ساله بوده با قدرت و مدارک صحیح بسیاری رد می شود. عده ای بر آن اند که سیزده یا چهارده ساله بوده و عده ای گفته اند حداقل هفده یا هجده ساله بوده و حتی خیلی بیشتر.

نقل نه سالگی با توجه به مقایسه سن عایشه با خواهرش اسما یقینا ابطال و رد می شود.

دو امر مسلم در منابع تاریخی:

1. 1. اسماء خواهر بزرگ عایشه ده سال بزرگتر بوده است.[3]
2. 2. کتب معتبر تاریخی گزارش میدهند که اسماء سال 73 هجری در 100سالگی در گذشت.[4]

توجه کنید:

در سال 73 اسماء 100 ساله بوده. 100منهای 73 میشود 27. یعنی سال اول هجرت اسماء 27 سال داشته.

عایشه 10 سال از اسماء کوچکتر بوده 27منهای 10 میشود 17.

یعنی عایشه در آغاز هجرت 17 ساله بوده است.

در اینکه آغاز زناشویی عایشه در سال اول یا دوم یا چهارم هجری بوده اختلاف است.

در طول تاریخ تاکنون به خاطر این ازدواج سر و صداهای زیادی به پا کردند و اتهامات ناروایی به دامن پاک ترین افراد بشر نسبت دادند. اتهاماتی که براساس نقل نادرست سن کم ازدواج عایشه ایجاد شده بود.

 کسانی که چنین اتهاماتی وارد کردند تکیه بر قول سن کم عایشه کرده اند در حالی که مستندات زیاد گواه بر بطلان آن قول وجود دارد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پس از درگذشت ابوطالب و خدیجه سلام الله علیهما زیر فشار فراوان مشرکین مکه و خصوصا دشمنان سرسختی چون ابولهب و ابوسفیان قرار گرفت و به شدت به حمایت قبایل مختلف نیاز داشت. لذا خویشاوند شدن با قبیله بزرگی مانند قبیله تیم و حمایتی که آن قبیله از پیامبر می توانست داشته باشد کمک بسیار بزرگی برای پیشرفت اسلام بود. به همین خاطر عقد پیامبر صلی الله علیه و آله با عایشه خوانده شد.

قدرت قبیله تیم به حدی رسیده بود که ابوسفیانی که از مخالفین اسلام و پیامبر بود برای اینکه خود و قبیله اش را بزرگ مکه نگه دارد و این قبیله را خوار و ذلیل کند به حضرت علی علیه السلام پیشنهاد بیعت داد و از او خواست با ابوبکر به نزاع و دعوا برخیزد تا در مقابل در بخشی از حاکمیت او را شریک کند. که حضرت نپذیرفتند.[5]

هدف پیامبر از این ازدواج هدف سیاسی تبلیغی بود لذا مرحله خواندن عقد و خویشاوند شدن با قبیله تیم پیشنهاد از ناحیه حضرت بود ولی وقتی حضرت به مدینه آمدند دیگر هدف اصلی انجام شده بود و عجله ای برای زندگی زنا شویی با عایشه نبود. به همین خاطر حضرت آن قدر به تاخیر انداختند تا اینکه به گفته مورخین خود ابوبکر به پیامبر درخواست داد تا عایشه را به خانه خود برده و زندگی رسمی را شروع کنند.[6]

[1] ویرژیل گئورکیو، ص 181.

[2] ابن کثیر، البدایة والنهایة، ج۴، ص۱۸۲.

[3] البدایه والنهایه ابن کثیر، ج8، 245؛ سیراعلام النبلا ذهبی، ج2، ص 204.

[4] الاستیعاب ابن عبدالبر، ج4، ص 1782؛ البدایه و النهایه، ج8، ص 372؛ عمده القاری شرح بخاری، ج2، ص93.

[5] شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 2، ص 45.

[6] اسدالغابه ابن اثیر، ج5،ص 501؛ الاستیعاب، ج4، 1815، 1881.