بخش سی و چهارم
كلام ما در اين فصل از دعاى صحيفه بود كه يك عده از آفات زبان كه در دعاى حضرت واقع شده بود، قرار شد در مورد آفتهايى كه در كلام آن بزرگوار در اينجا ذكر شده ما قدرى توضيح دهيم. سه تا از آنها را در بحث سابق عرض كرديم كه آن سه يكى اش عبارت بود از اين كه و ما اجرى على لسانى من لفظه فحش او هجر او شتم عرض اين سه تا از آفتهاى زبان بود كه حضرت مى فرمود اگر شيطان خواست بر زبان من جارى كند به عوض آن حمد و شكر و آن چيزهايى كه در آخر جمله حضرت بود. بر زبانم جارى شود. اين سه آفت از آفتهاى زبان در درس پيش عرض شد و حالا سه چيز ديگر و آن عبارت است از شهادت باطل، اغتياب مومن غايب و سب حاضر چندان فرقى ندارد فرق اساسى سب و شتم. سب همان دشنام است و چيز اضافى براى تفسير ندارد مى ماند همان شهادت باطل و غيبت. در مورد شهادت باطل هم خيلى توضيح لازم نيست چون هم موضوع شهادت باطل روشن است و هم حكمش چون شهادت باطل يكى از آفات انسان است و يكى از خصلتهاى بد و حرام كه خيلى روى آن تاكيد شده است، شهادت باطل كه گاهى به آن شهادت زور هم مى گويند. يعنى انسان گواهى ناحق بدهد گواهى بدهد بر وجه باطل. زور به طور كلى به معنى كذب است حالا اعم از شهادت دروغ باشد يا كذب ديگر. خداوند تبارك و تعالى قول زور را كه اعم از اين است كه به عنوان شهادت باشد و يا همين طور قول كذب باشد اصل زور به معنى كذب است تزوير هم كه مى گويند يعنى جابه جا كردن كلام و باطل كردن كلام. در آيه ى شريفه اين زور را قرين بت پرستى و شرك قرار داد. يعنى قول كذب و از آن جمله است شهادت كذب آن را همپاى بت پرستى و شرك قرار داده است اين قدر اين گناه عظمت دارد. كما اينكه عكسش در آيه شريفه قرآن هست كه مى فرمايد:
(و قضى ربك الا تعبدوا الا اياه و بالوالدين احسانا)
و يا نظاير آنكه در قرآن هست. مى گويند احسان به پدر و مادر با عبادت خدا، خدا اينها را قرين يكديگر قرار داد. پس معلوم مى شود احسان به والدين چقدر اهميت دارد كه بعد از پرستش خدا موضوعى كه مورد توجه خدا بوده و امر مى كند، احسان به پدر و مادر است. حالا اينجا برعكسش است
(فاجتنبوا الرجس من الاوثان و اجتنبوا قول الزور)
خدا مى فرمايد اين پليدى اوثان را اجتناب كنيد و قول زور (گفتار كذب) را هم از آن اجتناب كنيد ببينيد قول زور را همتا با بت پرستى و شرك قرار داده است و اين دليل است بر كمال عظمتش، روايت هم دارد در ذيل اين آيه شريفه در مجمع البيان روايت مى كند از حضرت رسول كه قام خطيب فى الناس... كه روزى حضرت در ميان مردم برخاستند و خطبه اى انشا كردند و فرمودند «يا ايها الناس عدلت شهادت الزور بالشرك خداوند در قرآن همتا قرار داده است و عدل قرار داده است قول زور را با شرك و بت پرستى. آن وقت آيه شريفه را قرائت كرد كه:
(فاجتنبوا الرجس من الاوثان...)
در هر حال قول زور و كذب خودش بسيار بد چيزى است كه عدل بت پرستى است يعنى در رديف بت پرستى حساب ى شود شهادت زور و قول زور حالا قول زور اگر هم شهادت زور و كذب باشد گناهش دو چندان مى شود يكى براى اينكه انسان قول كذب و حرف دروغ گفته است، يكى براى اينكه به واسطه شهادت او حق ديگران ضايع شده است، و ضايع كردن حق مومن از هر گناهى بيشتر است چون انسان مومن موظف است حفظ حقوق مومن بكند و موظف است نگذارد حق مومنى ضايع شود و اگر ديد جايى حق مومن ضايع مى شود وظيفه دارد آنچه در حد توان دارد صرف بكند كه حق مومن ضايع نشود آن وقت خودش بيايد شهادت دروغ بدهد كه تضييع بكند حق مومن را اين معلوم است چقدر گناه دارد حالا اصل دروغ حرام است و داراى مفسده ولى عكسش كه نمى شود گفت، راست گفتن واجب است، نه! ممكن است خيلى جاها آدم راست نگويد راست گفتن واجب نباشد، حرف راست است ولى همه حرف راستى كه انسان ملزم نيست كه بزند شهادت زور و مقابلش كه كتمان باشد همين طور. همان طور كه انسان نبايد شهادت باطل بدهد كتمان شهادت هم نبايد بكند. يعنى اگر شهادتى به نفع كسى دارد و احتياج دارد آن شخص به شهادت شما، شما حتما بايد شهادت بر رايش بدهيد كتمان شهادت هم نبايد بكنيد چه رسد به شهادت باطل كه حكمش همتاى حكم شرك خداست. مى آييم سر غيبت كه مى فرمايد امام اغتياب مومن غايب يكى ديگر از چيزهايى كه شيطان اگر خواست بر زبان من جارى كند كه غيبت كردن است چون غيبت غلط است غيبت امام زمان يعنى پنهان بودن امام زمان از چشم، غيبت يعنى پنهان بودن، ولى غيبت اسم از براى اغتياب است، اغتياب يعنى غيبت كردن در غياب برادر مومن، پشت سر كسى حرفى زدن اين اسمش غيبت است نه غيبت. در اطراف غيبت مجال سخن بسيار است و از آنجايى كه غيبت بسيار گناه بزرگى است و بسيار مفسده دارد براى اجتماع و از آن طرف متاسفانه غيبت از گناهانى است كه با اين همه عظمت و بزرگى اش با اين همه مفسده اى كه برايش مترتب مى شود مردم معمولا خيلى كوچك مى شمارند خيلى سست و سبك مى گيرند و بيش از هر گناهى به غيبت مرتكب مى شوند از اين جهت سزاوار است كه انسان به تفصيل درباره ى آن سخن بگويد ولى تفصيل دادن و اينكه بخواهيم در همه ى گوشه ها و اطراف غيبت آن حرفهايى را كه لازم است بزنيم از حدود كارى كه داريم خارج مى شويم اگر خواسته باشيم در اطراف غيبت به تفصيل سخن بگوييم شايد مدتها بمانيم در اينجا و از اصل كار بازبمانيم. ولى سعى مى كنيم جمع بين الحقين تا اندازه اى كه خيلى لازم است در بعضى چيزهايى كه در رابطه با غيبت است عرض شود. حالا اول چيزهايى كه در مورد غيبت و به نظر من مهم هم هست بايد بفهميم. معناى غيبت يعنى چه؟ چون به طور كلى حكم شرعى را آدم اگر بخواهد بفهمد اول بايد موضوعش را بفهمد چيست تا حكمش را نفهمد اگر موضوع را تشخيص ندهد حكم هم نمى تواند تشخيص بدهد غيبت حرام است. خوب حرام بودنش را از شرع مى گيريم و چون شارع مقدس گفته حرام است، حرام است ولى حالا غيبت كه حرام است چه چيزى است نماز واجب است ولى بايد ببينيد نماز چه طورى است؟ چه چيز است. پس اول بايد شناخت كنند نماز را بعد حكمش را اجرا كنند حالا هم براى اينكه ما درست بفهميم كه خواسته باشيم غيبت نكنيم و مرتكب گناه غيبت نشويم بايد كاملا بشناسيم و شناخت داشته باشيم كه غيبت يعنى چه و غيبت چيست؟ متاسفانه اكثرا معنى درست غيبت را نمى دانند همين طور چيزى از غيبت به گوششان خورده است، غيبت را با دشنام دادن يا افترا زدن، و يا بهتان اشتباه مى كنند بسيارى از كارها را انجام مى دهند كه همان غيبت است ولى چون شناخت ندارند و يا تجاهل مى كنند غيبت مى كنند.
غيبت چيست؟
اساسا ركن غيبت و پايه ى غيبت، پشت سر كسى حرف زدن، حرف بد پشت سر كسى زدن حتما بايد طرف غايب باشد، اگر حاضر باشد سب و شتم مى شود. و الا غيبت در ماهيتش خوابيده است كه پشت سر برادر مومن حرف زدن است حرفى كه در غياب برادر دينى بزنيم ممكن است چند جور باشد اولا ممكن است حرف خوب باشد مدح و ستايش باشد اينكه عيبى ندارد خوبى كسى را گفتن بلكه خوب هم هست مگر مدح بيجا بشود. مدح بيجا غيبت نيست، در غياب برادر مومن اگر حرف مى زنى يا حرفى است كه جنبه ستايش دارد نسبت به او، جنبه تعريف و تمجيد دارد نسبت به او، كه اگر مبالغه و اغراق نكنى و بيجا نگويى اين خيلى خوب است چون تمجيد و تعريف كردن است ولى اگر آنجا هم بيجا، اغراق و مبالغه كنى مدح بيجاست اين مى شود تملق، خوش آمدگويى و اين بسيار بد است چه در حضور و چه در غياب كسى باشد. تعريفهاى بى جهت بكنيم كه فلان كسى كه چنين صفات خوبى ندارد بيخود بگوييم فلان صفت را داراست اين دروغ است و مدح بيجا. ولى اگر صفاتى كه در او هست و يا صفات حسنه اى دارد و پشت سرش صفات حسنه اش را براى مردم بگويى علاوه بر اينكه بد نيست خوب هم هست و اما اگر حرفى درباره كسى بزنى كه عيبش است كارهاى ناهموارى را كه كرده است ما بازگو بكنيم صفات رذيله اى كه دارد پشت سرش بازگو كنيم، نقص و عيبهايى اگر دارد ما بگوييم صفات رذيله اى كه دارد پشت سرش بازگو كنيم، نقص و عيبهايى اگر دارد ما بگوييم اين هم دو جور مى شود يك جورش اين مى شود كه اينكه ما مى گوييم راست است، حقيقت است من مى گويم فلان كس بى عفت است واقعا هم بى عفت است من مى گويم فلان كس دزد است واقعا هم دزد است من مى گويم فلان آدم آدم بدتركيبى است و واقعا هم بدتركيب است من مى گويم فلان كس فلان كار زشتى را كرده است يا فلان نقصى در وجودش است و اينها در او هست. يك وقت چيزهايى كه اصلا نيست دروغ است اين دومى غيبت نيست بلكه بدتر از غيبت است. بهتان است. بهتان، افترا و تهمت زدن به كسى است كه به مراتب از غيبت بدتر است ولى غيبت نيست اين بهتان است اشتباه نشود مى خواهيم موضوع غيبت را درست تشخيص بدهيم. شما اگر مثلا گفتيد فلان كس فلان عمل بدى را انجام داده است يك دروغ گفته باشى اين افترا را به او بستى غيبتش نكردى بدتر از غيبت كردى دروغ گفتى به او تهمت زدى افترا زدى بهتان است در اخبار هم هست كه اگر صفتى باشد كه در برادر دينى تو باشد و تو گفتى غيبتش كردى و اگر آن نباشد دروغ گفتى بهتان به او زدى و بدتر است. تهمت زدن هم از گناهان بسيار بزرگ است. آيات شريفه اى كه در سوره ى نور راجع به قضيه افك كه حالا نمى خواهم قضيه اش را نقل كنم. قضيه اى در زمان پيامبر واقع شد كه نسبت به يكى از زنهاى پيامبر بعضى ها شايعه پراكنى كردند و حرف ناروا زدند. مدتى شد و آيه نازل شد. خداوند تبارك و تعالى در آنجا مى گويد:
(لو لا اذ سمعتموه قلتم ما يكون لنا ان نتكلم بهذا سبحانك هذا بهتان عظيم)
مقصودم بهتان خيلى گناه بزرگى است يا آنجايى است كه چيزى براى كسى كه در او نبوده است ما به او نسبت بدهيم بعضى از اين نسبتها حد شرعى هم دارد علاوه بر اينكه گناه كردى و بايد بروى راضى اش كنى بايد حد هم بخورى و در هر حال اگر چيزى نسبت دادى به برادر دينى ات كه در او نيست اين بهتان است و غيبت نيست كه بدتر از غيبت است غيبت عبارت است از چيزهايى كه در او هست و تو مى گويى مثلا مى گويى فلان كس بخيل است و واقعا هم بخيل است فلانى فحاش است زبان درازى مى كند با مردم. همين طور هم هست يا فلان كس ربا مى خورد خمس نمى دهد فلان كس بدرفتار است اينها همه اش هست و درست مى گويى همه ى اينها ولو نقص حقيقى هم نباشد اگر همچو حرفى زدى در مورد برادر دينى ات كه درش هست ولى اگر تو بگويى او خوشش نمى آيد كراهت دارد و ناراحت مى شود ولو اينكه راست و حقيقت است دروغ هم نگفته اى ولى همين، غيبت است و حرفى كه درباره او مى زنى لازم نيست همه اش فسق باشد حتى چيزهايى كه فسق هم نيست حتى اگر فلان كس بگويى آدم خوش چهره اى نيست زشت است قبيح المنظر است خوب قبيح المنظر هم هست خيلى هم آدم زشتى است ولى تو پشت سر او بگويى اين آدم زشتى است و يا كسى قدش كوتاه است در مورد غير لزومش براى وصف كردنش. عايشه نقل مى كند از پيامبر مى فرمايد يكبار از زنى صحبت شد در محضر پيامبر، من گفتم اين زن قدش كوتاه است حضرت فرمود اين غيبت است يا مثلا فلان كس آدم بدلباسى است. لباس، بد مى پوشد، فلان كس بد راه مى رود، فلان كس شل و كور است اين حرفهاى واقعى است ولى اگر او بشنود بدش مى آيد حتى راجع به چيزهايى كه به او متعلق باشد مثلا فلانى بچه ى بى تربيتى دارد پسر بدى دارد دختر بدى دارد. بچه هايش بى تربيت هستند حالا علاوه بر اينكه غيبت بچه اش را كردى غيبت خود آن كس را هم كردى حتى اگر بگويى بچه هاى زشتى هستند پسر فلانى خيلى بچه زشتى است، همين را اگر او بشنود بدش مى آيد. حالا يك وقت در عالم صفا و خوشى و با خودش باشد و بدش نمى آيد آن مساله اى نيست كه معمولا هم بدشان مى آيد، چه بچه ى خنگى دارد، بچه فلان كسى چه بچه بى مزه اى است، چه بچه بى تربيتى دارد غيبتش را كردى حتى اگر نسبت به حيوانش يا ماشينش. مثلا فلان كس ماشين قراضه اى دارد شما بگوييد فلانى با اينكه مى تواند ماشين لوكسى بخرد ببين چه ماشين قراضه اى سوار مى شود خوب ماشين قراضه سوار شدن عيب هم نيست عرفا هم مردم عيب نمى دانند ولى اين خوشش نمى آيد اگر به اين تعبير بگويى غيبت عبارت است از اينكه انسان يك حرفى درباره كسى بزند كه آن حرف صحيح باشد و درست باشد و در او باشد ولى اگر بشنود بدش مى آيد اين مى شود غيبت اين همين غيبت است كه اشد من الزنا كه در احكام حرمتش بعد بايد اگر مجالى شد و صحبت شد بحث كنيم همين غيبتى كه شنيدى كه اشد از زناست همين است نه آنكه بهتان باشد آن بالاتر است يعنى صفتى است كه در برادر دينى كه دارى پشت سرش حرف مى زنى هست، بخيل است، ممسك است، زكات نمى دهد، خمس نمى دهد شراب مى خورد و قمار مى كند همه ى اينها هست اگر تو اينها را پشت سرش بگويى و او بدش بيايد از اين حرف اين غيبت است. حتى اگر بگويى فلانى را ببين كه مى تواند خانه بسيار خوب داشته باشد ولى رفته توى خانه خرابه منزل كرده است، فلان كس هميشه كثيف است فلان كس مثلا دير به حمام مى رود مثلا عرقش بو مى دهد نظير اين جور چيزها كه عيب هم نيست در طرف ولى اگر درباره اش بگويى راست هم بگويى اين غيبت است، پس ببينيد محدوده ى غيبت خيلى وسيع است ولى ما محدود كرديم در چيزى كه يا غيبت نيست و بدتر از غيبت است و آن چيزى كه اصل غيبت است ما آن را جزو غيبت حساب نمى كنيم كما اينكه برخورد هم كه مى كنيم با مردم در محاورات همين طور است به كسى مى گويى غيبت نكن مثلا مى گويد فلانى آدم بخيلى است مى گويى آقا غيبت نكن مى گويد آقا چيز تازه اى نمى گويم واقعا بخيل هست، من چيز خلافى نگفتم همه مى دانند بخيل است خوب بابا همين غيبت است اگر دروغ مى گفتى افترا به او زده بودى من مى گويم يكى مى گويد فلانى خيلى بد راه مى رود خوب اگر او بشنود بدش مى آيد مى گويم آقا چرا غيبت مى كنى مى گويد خوب چيزى كه نگفتم من دارم مى گويم بد راه مى رود و بد هم راه مى رود من كه دروغ نگفتم اين عذر را مى آورد كه عذر بدتر از گناه است، نه خير اين غيبت است اگر اين جور نبود و تو گفته بودى كه افترا به او بسته اى اگر غيبت مى كند بگويى غيبت نكن مى گويد خوب اينكه چيزى نيست من توى رويش هم مى گويم اگر توى رويش هم بگويى و او بدش بيايد اين هم سب است و اينكه مى شود توى رويش بگويى كه دليل نمى شود كه اين غيبت نباشد، بالاتر كه گاهى مى شود غيبت مى كنند وقتى مى گويى غيبت نكن مى گويد آقا چه مى گويى اين آدم، آدم بدى است و بنا مى كند به بدى هاى ديگرش را شمردن خوب راست هم مى گويد همه ى آن صفات هم در او هست اگر يك كسى هر فسقى مى خواهى شراب خوار است، قمار باز است، در صورتى كه متجاهر به گناه نباشد شما در فسقش اگر بخواهى غيبت كنى مجوز ندارى تو خيال مى كنى آدمى كه شراب خوار است مى توانى هر چيزى راجع به او بگويى چيزهاى ديگرى هم درش هست دروغ هم نمى گويى. مى گويد: آقا اين آدم مال مردم خوار است آدم رباخوار است، يك دفعه، اين جور آدم را، آدم جرات نمى كند نهى از منكر بكند به جهت اينكه اين چقدر از معركه دور است كه هر چقدر آدم بد باشد آدم بد را نمى شود فحشش بدهى. نمى شود غيبتش كنى. غيبت هم عبارت است از اينكه صفتى در او هست بيان كنى ببينيد چقدر از معركه پرتيم عذر بدتر از گناه همين است. روايت از حضرت رسول (ص) است كه در مجلسى در خدمت حضرت بودند صحبتى از كسى شد بعضى از حضار گفتند ما اعجز، ما اعجز كلمه تعجب است يعنى عجب آدم بى دست و پايى است، آدم عاجزى است اين حرفى است كه ما معمولا اگر درباره ى كسى بزنيم شايد از روى دلسوزى به هم مى گوييم همين را حضرت گفتند غيبت كردى شايد او خوشش نمى آيد كه بگويى آدم بى دست و پايى است حتى اگر از روى دلسوزى بگويى قصد انتقاص هم نداشته باشى نقص هم نباشد ولى او نمى خواهد بگويى بدش مى آيد اگر بگويى. خيلى چيزها هست كه تعجب نكنيد اين طورى است. حالا يك وقتى اين حرفى كه مى زنى درباره ى برادر دينى نقص شرعى است خوب اين طبيعى است كه بايد بدش بيايد هر كه را بگويى فاسق يا بگويى شرابخوار و يا بگويى رباخوار و اين كاره هم باشد بدش مى آيد وقتى اين را بگويى خوب اينكه بجاست و غيبت است و آنكه بدش مى آيد بجاست يا يك نقايص عرفى است مثلا قبايش پاره است خانه اش خوب نيست و يا با زن و بچه اش خوب رفتار نمى كند از اين معانى كه نقص شرعى نيست ولى نقص عرفى است يا فلان كس با اينكه ثروت دارد، چيزى به كسى نمى دهد خوب اينها اگر حقوق الهى اش را بدهد وسعتش هم باشد عيب نيست ولى نمى خواهد حالش را كسى بداند مثلا فقير شده است شما بسا هم هست براى دلسوزى و براى اينكه واقعا دلتان رقيق شده است مى گوييد اى داد بى داد فلان كس فقير شده است، وضعش ناجور است، غالبا اگر طرف آدم آبرومندى باشد معمولا خوشش نمى آيد فقرش بر مردم آشكار شود چون مومن بايد فقر را بر مردم ظاهر نكند و واقعا هم بد است، شهرت دادن فقر كسى. يكى از بدى هاى فقر اين است كه فقر، آدم را ذليل و خوار مى كند. يعنى اگر همين قدر مردم بفهمند فلانى فقير است اين كلى از پيش چشم مردم مى آيد پايين مگر آنكه مناعت طبع داشته باشد كه آن مناعت طبعش جبران حرفش را بكند، حالا شما بيخود نشسته اى مى گويى فلان كس فقير است خوب فلانى خوشش نمى آيد همين غيبت كردى كار حرام كردى، يا يك كاسبى است يك تاجرى است كه قرض زياد دارد و حالا بنشينى بگويى فلانى قرض زياد دارد تو دارى دلسوزى مى كنى يعنى رفيقت است آشنايت است ولى او خوشش نمى آيد چون كه كاسب اگر معلوم شود قرض زياد دارد اعتبارش از ميان مى رود نمى خواهخد مردم بفهمند پس ولو اينكه اين صفتى را كه تو ذكر مى كنى هيچ بدى نداشته باشد خوب همه كس ممكن است داشته باشد و عيبى هم نيست و تو هم قصد انتقاص ندارى نمى خواهى عيبجويى اش را بكنى عيبجويى كردن غير از غيبت است همه اينها را داخل هم مى كنيم بعضيها هم فكر مى كنند عيبجويى كردن كسى از روز دلسوزى، اگر بگويم عجب بيچاره اى است خدا بيامرزدش كه مرتكب فلان خطايى شد يا خطا هم نيست دلسوزى دارى مى كنى ولى غيبت است. هر حرفى كه درباره برادر دينى ات بزنى كه خوشش نيايد و يا چيزى باشد كه مى خواهد پنهان دارد و آن را كشف كنى بر مردم اين غيبت است و حرام و گناه كبيره. اين اشتباه در ذهن اكثر مردم است كه غيبت را غلط تعبير مى كنند. خيلى چيزهاست كه مثلا بهتان، دروغ گفتن اينها هيچ كدام جزو مقومات غيبت نيست مقوم غيبت و آن چيزى كه به معناى غيبت تحقق مى بخشد اين است كه صفتى باشد در برادرت كه آن صفت واقعا هست يك حرفى درباره اش مى زنى كه صد در صد درست است و هيچ شك و شبهه اى ندارد ولى اگر بشنود اين حرف را درباره اش زده اى بدش مى آيد ولو اگر اين صفت خوبى هم باشد بدانى بدش مى آيد نبايد بگويى. حرفى درباره ى برادر دينى ات بزنى كه اگر بشنود ناراحت مى شود اوقاتش تلخ مى شود بدش مى آيد حالا هرچه مى خواهد باشد او هر كس كه باشد همين قدر كه در عداد مومنان باشد.
ببينيد چقدر اشتباه مى كنيم يكى اگر تو دنيا فسق كرده است خيال مى كنيم هرچه غيبت كنيم اشكال ندارد در صورتى كه درباره ى همان فسقش نمى شود غيبت كرد چه رسد به اينكه بياييم چيزهاى ديگرى درباره اش بگوييم. بگوييم چون فاسق است چون سرمايه دار است نه خير چون حالا بد آدمى است مگر اينكه از رقه ايمان خارج شده باشد ولى همين كه جزو مومن حساب شود نبايد حرفى را كه او را آزرده خاطر بكند پشت سرش بزنند كه اگر اين حرف را بزنى غيبت است. حالا از اين بيان ما معلوم شد، كه لازم نيست در غيبت تلفظ هم بشود اگر به اشاره و كنايه، به كنايت اين معناى غيبت را به كسى بفهمانى آن هم غيبت است. باز اين روايت نبوى است كه نقل مى كنند يك زنى رفت خانه پيامبر چون زنها هم مراجعه مى كردند به پيامبر، وقتى كه رفت، زنى كوتاه قد بود وقتى كه بيرون رفت عايشه با اشاره فهماند كه كوتاه قد است تا گفت، پيامبر تو دهنش زدند كه غيبت كردى. عرض كردم نظير ما اعجز آن حالا لفظ بود اينجا با اشاره، خوب اگر با چشم و ابرو اشاره كنى و بفهمانى يك صفتى را در برادر دينى ات به طرف، كه اين آدم خوشش نيايد خوب فهميدن طرف بد است و الا تو اگر با لفظ بگويى يا با اشاره بگويى و يا با كتابت. نامه نوشتى براى كسى، در نامه ات بد و بيراه، بد و بيراه نه! يك چيزى نوشتى كه او خوشش نمى آيد بگويى حالا بد هم نيست يك چيزى است يك صفتى است كه او خوشش نمى آيد حالا اگر اين را بنويسى يا كنايه بگويى يا اشاره كنى هيچ فرقى نمى كند كه بد است اين موضوع غيبت تحقق پيدا مى كند. چيز ديگرى كه بايد توجه بكنيم اين است كه شنيدن غيبت هم مثل خود غيبت است روايت است
«السامع للغيبه احد المغتابين»
او هم يكى از غيب كنندگان است فرقى نمى كند گناهشان هم يكى است بلكه مستمع دو گناه مرتكب شده است روايتى دارد به اختلاف در بعضى خصوصياتش ولى اصل مطلبش اين است كه عمر و ابوبكر يكى بود كه خدمتشان مى كرد يعنى كارهايشان را انجام مى داد يك روز اينها وقت غذايشان شد بساط را آماده نكرده بود و خوابيده بود، يكى از اين دو رجل يك كدامشان به ديگرى گفت اين آدم چقدر پرخواب است. نئوم است (مبالغه در نوم) يعنى زياد مى خوابد فقط همين. بعد آمدند بيدارش كردند مى خواستند نان بخورند او را فرستادند منزل پيامبر كه قدرى قاتق براى ما بدهيد ما نانمان خالى است قاتق بدهيد براى ما. او رفت نزد پيامبر گفت، شيخين گفتند مى خواهيم نان بخوريم يك مقدار قاتق بدهيد حضرت فرمود: (اهتدمتما) شما كه قاتق خورديد، شما كه قاتق داريد اين آدم برگشت گفت ما چه قاتقى داشتى آخر ما كه دروغ نمى گوييم، فرمودند گوشت برادر دينى تان قاتق شما بود، غيبتش را كردى و ادام شما اين بود كه گوشت برادر دينى تان را قاتق نانتان كرديد و خورديد. اين اشاره به (لحم اخيه ميتا) است كه مال آيه قرآن است كه اگر مجال شد تفصيلش مى دهم يعنى اولا همين حرف غيبت است يعنى بگويى آقا اين چقدر مى خوابد چقدر پرخواب است و يكى ديگر اين كه آن كس كه شنيده، او هم غيبت كرده چون آن دو تا يك كدامشان به ديگرى گفت كه اين آدم، آدم پرخوابى است هردوشان كه نگفتند ولى حضرت فرمودند اهتدمتما. شما هر دوتان غيبت كرديد پس بايد توجه داشته باشيد استماع غيبت چيز ديگرى است. دو تكليف به آن موجه مى شود اول اينكه گوش به غيبت ندهد دوم اينكه از باب وظيفه ى نهى از منكر واجب است بر او كه نگذارد او هم غيبت بكند پس واجب است بر اين آدم كه گوش ندهد به غيبت و گوش ندادن به غيبت اين است كه بايد نهى از منكر كند جلوگيرى كند از او كه آقا به چه مناسبت غيبت مى كنيد و اگر هم نمى تواند يا توى مجلس ننشيند و يا اگر ضرورتى دارد كارى دارد لازم است كه آنجا بنشيند، بايد قلبا متنفر باشد از غيبت. حتى اگر زبانى هم بگويد. در روايات يا در كتب اخلاق دارد كه حتى اگر ظاهرا هم نهى از منكر كند كه آقا غيبت نكن ولى در دلش اوقاتش تلخ نيست كه دارد غيبت مى شود باز هم گناه غيبت دارد. ما غالبا در مجلسى كه هستيم وقتى كسى غيبت مى كند يكى مى گويد آقا غيبت نكن ولى يك خندهاى هم مى كند در دلش، خوشش مى آيد كه دارد غيبت مى كند حالا مى خواهد مقدس مابى كند اين دو تا گناه كرده است يكى ريا كرده كه عنوان كرده است من مى خواهم نهى از منكر كنم و يكى ديگر اينكه ته دلش از غيبت بدش نيامد. پس اگر كسى در مجلس غيبت واقع شد بايد اولا از ته دل بدش بيايد از اينكه اين آدم غيبت مى كند آن وقت وظيفه دارد جلوگيرى كند كه آقا غيبت نكن، نهى از منكر بكند و اگر از او ساخته نيست از آن مجلس بيرون برود و اگر كارى دارد بايد بنشيند از ته دلش ناگوارش باشد كه اينجا نشسته است و اين غيبت دارد انجام مى شود تا اين حد معناى غيبت توضيح داده شده است بعد بياييم ببينيم سر اينكه حكم غيبت چه جورى است؟ بايد آدم چه موضعى بگيرد نسبت به غيبت كردن غيبت بايد دروغ درش نباشد اگر دروغ در آن باشد مى شود بهتان يعنى ترقى مى كند بالا مى رود. اگر راست باشد حرفهايى كه مى زند غيبت است و اگر دروغ باشد يك درجه مى پرد بالا مى رود مى شود بهتان. غيبت فرقى ندارد با لفظ با اشاره با كنايه با كتابت و نوشتن بگويد غيبت است و كسى كه گوش مى كند مى شنود غيبت را او هم غيبت كرده است، خداوند زبان همه را از اين لغزش و خطا حفظ فرمايد ان شاءالله.
و السلام عليكم و رحمه الله و بركاته
English