متن و ترجمه دعای معراج به همراه بررسی سند آن

خواصی انتساب داده شده به دعای مشهور به معراج

از رسول اکرم (ص) روایت شده است که فرمودند: آن شبی که مرا به معراج بردند از تمامی آسمان‌ها گذشتم تا به آسمان هفتم رسیدم، آنچه دیدم بودم، با خدای تعالی بدون واسطه سخن گفتم، مراجعت نمودم، چون به مقام جبرئیل رسیدم گفتم یا جبرئیل این چه دعائی است که تمامی ملائکه آن را می‌خوانند؟ جبرئیل بیان کرد یا محمد این همان دعایی است که از جانب حق به شما آوردم.

خدای تعالی می‌فرماید که هر که از آدم تا خاتم این دعا (دعای معراج) را بخواند یا با خود دارد عزیز و مکرم گردد، حاجتش روا شود، حق تعالی هرگز حجاب در بین او و خود نگذارد، او را از کلیه بلایا ایمن فرماید، هر شخصی دعای معراج را بخواند یا گوش فرا دهد، او از جمیع بلایا محفوظ می‌شود و اگر از آدم تا ختم جمع شوند، تمام دریا‌ها مرکب شود، زمین و آسمان کاغذ شوند، چنان بنویسند که فرشتگان ماند شوند، آسمان و زمین تمام گردد، آب دریا‌ها خشک شود، نمی‌توانند ثواب دعای معراج را بنویسند. خواننده و دارنده دعای معراج هرگز دچار تنگ دستی نشود، در روز قیامت، از وی حساب بردارند و بدون حساب وارد بهشت شود، تا روز قیامت در کار او، بستگی ایجاد نشود.

یا محمد دارنده و خواننده این دعا رستگاری یابد. هر فردی اگر تنها یک بار در عمر خود این دعا را خونده یا گوش دهد مانند کسی است که چهل هزار بار قرآن را ختم کرده باشد، چهل هزار بنده آزاد کرده باشد، چهل هزار حج رفته باشد، چهل هزار مسکین طعام داده باشد، چهل هزار گوسفند قربانی کرده باشد، چهل هزار برهنه را پوشانده باشد، تورات و انجیل عیسی و زبور داود و فرقان محمد مصطفی (ص) خوانده باشد.

لازم به ذکر است این خواص در روایتی نیامده است و برخی از آنان از متن دعای مشهور به معراج قابل استخراج است.

متن دعای مشهور به معراج و ترجمه آن

یا سَیِّدُ یا سَنَدُ یا صَمَدُ یا مَنْ لَهُ الْمُسْتَنَدُ اِجْعَلْ لی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً مَمّا اَنا فیهِ وَاکْفِنی فِیهِ‌

ای آقا،‌ای تکیه گاه،‌ای بی نیاز،‌ای کسی که به او تکیه شود، برای من از آنچه که در آنم گشایش و رهایی قرار بده و مرا در آن کفایت کن

وَ اَعُوذُ بِکَ بِسْمِ اللهِ التّامّاتِ یا اَللهُ یا اَللهُ یا اَللهُ یا رَحْمنُ یا رَحْمنُ یا رَحْمنُ یا رَحیمُ

و پناه میبرم به تو به نام خداوند تمام کننده‌ای خدا!‌ای خدا!‌ای خدا!‌ای بخشنده،‌ای بخشنده،‌ای مهربان

یا خالِقُ یا رازِقُ یا بارِیُ یا اَوَّلُ یا آخِرُ یا ظاهِرُ یا باطِنُ یا مالِکُ یا قادِرُ‌

ای آفریدگار،‌ای روزی ده،‌ای خلق کننده،‌ای ابتدا،‌ای انتها،‌ای ظاهر،‌ای باطن،‌ای فرمانروا،‌ای توانا

یا واهِبُ یا وَهّابُ یا تَوّابُ یا حَکیمُ یا سَمیعُ یا بَصیرُ یا غَفورُ یا رَحیمُ‌

ای بخشایشگر،‌ای بخشنده،‌ای توبه پذیر،‌ای دانا،‌ای شنونده،‌ای بیننده،‌ای آمرزنده،‌ای مهربان

یا غافِرُ یا شَکُورُ یا عالِمُ یا عادِلُ یا کَریمُ یا رَحیمُ یا وَدودُ یا غَفورُ یا رَؤفُ‌

ای آمرزنده،‌ای پاداش دهنده،‌ای دانا،‌ای عادل،‌ای کریم،‌ای بخشنده،‌ای بسیار مهربان،‌ای آمرزنده،‌ای مهربان

یا وِتْرُ یا مُغیثُ یا مُجیبُ یا حَبیبُ یا مُنیبُ یا رَقیبُ یا مَعیدُ یا حافِظُ‌

ای یگانه،‌ای فریاد رس،‌ای اجابت کننده،‌ای حبیب،‌ای منیب،‌ای رقیب،‌ای اعاده کننده،‌ای حفظ کننده

یا قابِضُ یا حَیُّ یا مالِکُ یا باعِثُ یا وارِثُ یا رَحیمُ‌

ای قبض کننده،‌ای زنده،‌ای مالک،‌ای باعث،‌ای وارث،‌ای رحیم

یا راحِمُ یا فاتِحُ یا فارِجُ یا فاخِرُ یا مُعِزُّ یا مُذِّلُ‌

ای رحم کننده،‌ای گشاینده،‌ای گشایش دهنده،‌ای فاخر،‌ای عزیز،‌ای خواری کننده

یا مُعینُ یا مُبینُ یا جَلیلُ یا جَمیلُ یا کَفیلُ یا وَکیلُ‌

ای گیزنده،‌ای زنده،‌ای یاری کن،‌ای آشکار،‌ای جلیل،‌ای زیبا،‌ای کفیل،‌ای وکیل

یا دَلیلُ یا حَیُّ یا قَیّومُ یا جَبّارُ یا غَفّارُ یا حَنّانُ یا مَنّانُ یا دَیّانُ یا غُفْرانُ‌

ای راهنما،‌ای زنده،‌ای قائم،‌ای مسلط،‌ای بسیار آمرزنده،‌ای بسیار مهربان،‌ای منت ده،‌ای قرض ده،‌ای بخشنده

یا بُرْهانُ یا سُبْحانُ یا مُسْتَعانُ یا سُلْطانُ یا اَمینُ یا مُؤمِنُ‌

ای نشانه،‌ای منزه،‌ای یاری ده،‌ای پادشاه،‌ای امین،‌ای مومن.

یا مُتَکبِّرُ یا شَکُورُ یا عَزیزُ یا عَلیُّ یا وَفیُّ یا زَکِیُّ یا قَویُّ یا غَنیُّ یا مُحِقُّ یا مُعْطی یا آخِرُ‌

ای متکبر،‌ای سپاسگزار،‌ای عزیز،‌ای بلندمرتبه،‌ای وفا کن،‌ای زکی،‌ای قوی،‌ای بی نیاز،‌ای صاحب حق،‌ای عطا کننده،‌ای انتها

یا اَحْسَنَ الْخالِقینَ یا خَیْرَالرّازِقینَ یا خَیْرَ الْغافِرینَ‌

ای بهترین آفریننده ها،‌ای بهترین روزی ده،‌ای بهترین آمرزندگان

یا خَیْرَ الْمُحْسِنینَ یا خَیْرَ النّاصِرینَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ‌

ای بهترین نیکوکاران،‌ای بهترین یاوران،‌ای مهربان‌ترین مهربانان

یا نُورَ السَّمواتِ وَ الْأرْضِ یا هادِیَ الْمُض‍ِلّینَ یا دَلیلَ الْمُتَحَیّرینَ‌

ای روشنایی آسمان‌ها و زمین،‌ای هدایت کننده گمراهان،‌ای راهنمای سرگردانان

یا خالِقَ کُلَّ شَیءٍ یا فاطِرَ السَّمواتِ والْأرْضِ یا هادِیَ الْمُضِلینَ‌

ای آفریننده هرچیز،‌ای خالق آسمان‌ها و زمین،‌ای هدایت کننده گمراهان

یا مُفَتَّحَ الْأبْوابِ یا مُسَبِّبَ الْأسْبابِ یا رَفیعَ الدَّرَجاتِ یا مُجیبَ الدَّعَواتِ‌

ای گشاینده درها،‌ای باعث انجام کارها،‌ای بالابرنده درجات،‌ای اجابت کننده خواهش‌ها

یا وَلِیَّ الْحَسَناتِ یا غافِرَ الْخَطیئاتِ یا مُحیِیَ الْأمْواتِ‌

ای دوست دار نیکی ها،‌ای آمرزنده خطاها،‌ای زنده کننده مردگان

یا ضاعِفَ الْحَسَناتِ یا دافِعَ الْبَلِیّات‌

ای دو چندان کننده نیکی ها،‌ای دفع کننده بلاها!

اَللّهُمَّ اَحْفَظْ صاحِبِ هذَالدُّعاءِ مِنَ الطّاعُونِ وَالزَّلْزَلَهِ وَ الْفُجْاَهِ وَالْوَباء‍ِ

خدایا! حفظ کن صاحب این دعا را از طاعون و زلزله و مرگ ناگهانی و وبا

وَ م‍ِنْ شَرَّ السُّلْطانِ الْجابِرِ وَ شَرَّ الْعَیْنِ السُّوء‍ِ وَ مِنْ شَرَّالْجَنَّ وَالْإنْسِ

و از شر سلطان ستمگر و شر چشم بد و شر دشمنان و از شر جن و انس

بِحَقَّ لا اِلهَ اِلاّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ بِحَقَّ کهیعص وَ بِحَقَّ حمعسق

به حق خدایی که نیست جز او زنده پاینده به حق کهیعص و بحق حمعسق

وَ بِحَقَّ مُحَمَّدِ الْمُصْطَفی وَ بِحَقَّ عَلِیَّ الْمُرْتِضی وَالْأئمَّهِ الْهُدی

و به بحق محمد مصطفی و بحق علی مرتضی و پیشوایان هدایت

وَ بِحَقَّ اللُّوحِ وَالْقَلَمِ وَالْکُرْسِیَّ وَ الْعَرْشِ وَ بِحَقَّ فَسَیَکْفیکَهُمُ اللهُ وَ هُو السَّمیعُ الْعَلیمُ

و به حق لوح و قلم و کرسی و عرش و به حق پس کفایت می‌کند آن‌ها را خداوند و او شنوا و داناست

اللّهُمَّ اَحْفَظْ صاحِبِ هذَالدُّعاءِ مِنْ شَرَّ کُلَّ ذی شَرًّ وَ مِنْ شَرٌ طارِقٍ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ

خدایا! حفظ کن صاحب این دعا را از شر هر موجود شرور و از شر پیشآمد‌های ناگوار شبانه و روزانه

وَ مِنْ شَرَّ والِدٍ وَ ما وَلَدَ وَ مِ‍نْ شَرَّ ما یَلِجُ فِی الأرْضِ وَ ما یَخْرِجُ مِنْها وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیم

و از شر والد و ماولد و از شر هر آنچه در زمین داخل و خارج شود؛ و او آمرزنده مهربان است

اَللّهُمَّ احْفِظْ صاحِبِ هَذَاالدُّعا مِنْ شَرَّ الْأعْداءِ وَ مِنْ شَرَّ جَمیعَ الْمِحْنَهِ وَ الدّاءِ

خدایا! حفظ کن صاحب این دعا را از شر جمیع محنت‌ها و بیماری‌ها

وَ مِنْ شَرَّ النَّفّاثاتِ فِی الْعُقَدِ وَ مِنْ شَرَّ حاسِدٍ اِذا حَسَدَ

و از شر دمندگان در گره‌ها و از شر حسود هنگامی که حسد کند

یا رَبَّ بِعِزَّ عِزَّتِکَ وَ الْقَهْرِ بِلُطْفِکَ وَ الرَّحْمَهِ رَحْمَتَکَ‌

ای پروردگار! به عزت و چیره شدنت، به لطف و ترحم رحمت تو

یا واهِبَ الْعَطایا یا دافِعَ الْبَلایا یا غافِرَ الْخطایا‌

ای بخشنده هستی ها،‌ای دفع کننده بلاها،‌ای آمرزنده خطا‌ها

یا سَتّارَ الْعُیُوبِ یا نُورَ الْغُیُوبِ یا نُورَ الْقُلُوبِ یا حَبیبَ الْقُلُوبِ‌

ای پوشاننده عیب ها،‌ای نور تاریکی ها،‌ای نور قلب ها،‌ای دوستدار قلب‌ها

یا قاضِیَ الْحاجاتِ یا رَحْمنَ الدُّنْیا وَالْأخِرَهِ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ‌

ای برآورده کننده نیاز ها،‌ای آفریننده دنیا و آخرت،‌ای مهربانترین مهربانان

وَ بِحَقَّ اَلا اِلی اللهِ تُصیرُا الأمُورِ

و به حق خدایی که امور به او برمیگردد

اَللّهُمَّ انی اَسْتَوْدِعُکَ نَفْسی وَ رُوحی وَ مالی وَ اَوْلادِی وَ جَمیعَ ما اَنْعَمْتَ عَلَیَّ فِی الدّینِ وَ الدُّنْیا وَ الْآخِرَه

خدایا نفسم، روحم، مالم و فرزندانم و همه نعمت‌هایی که به من دادی در دین و دنیا و آخرت را به تو می‌سپارم

اِنَّهُ لا یُضیعُ صانیکَ یَصُونَکَ وَ مَحْفُوظَکَ وَ مَامُولَکَ وَ لا یُجیرُنی اَحَدٌ مِنْکَ وَ لَنْ اَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً

به درستی که ضایع نمی‌شود صیانت از صیانت تو و حفظ تو و خواسته تو و مرا احدی از تو مجیر نیست و نمی‌یابم غیر از تو متحدی

اَللّهُمَّ رَبَّنا اتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَهً وَ فِی الْآخِرَهِ حَسَنَهً وَ قِنا عَذابَ النّارِ وَ عَذابَ الْقَبرِ بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ

خدایا! پروردگارا! به ما در دنیا و آخرت نیکی بده و ما را از عذاب آتش و عذاب قبر دور کن به رحمت خود‌ای مهربانترین مهربانان

وَ صلَّی اللهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِهِ اَجْمَعینَ الطّاهِرینَ وَ الأئِمَّهِ الْمَعْصُومینَ وَ سَلَّمَ تَسْلیماً کَثیراً کَثیراً

و خداوند درود فرستد بر محمد و آل محمد که همگی پاکیزگانند و پیشوایان معصوم و سلام بفرست، سلام بسیار زیاد

درباره سند دعای مشهور به معراج

دعائی معتبر و مؤثر است که سند محکم و درستی داشته باشد و دعاهای معتبر و خوب و با آثار تجربه شده در مفاتیح الجنان فراوان وجود دارد که دیگر نیازی به دعا های غیر معتبر نیست.

در دعاها ظرفیتی وجود دارد که اگر با سایر شرائط همراه شود یعنی دعا کننده از روی اخلاص دعا کند و واقعا خدا را همه کاره عالم بداند - عمل صالح انجام دهد- روزی حلال بخورد اگر این شرائط فراهم باشد هر اثری که برای دعا ذکر شده باشد به او داده می شود زیرا فضل و کرم خدا واسع و گسترده است.

ما برای آنچه با عنوان دعای معراج معروف شده است که در بالا متن آن آورده شد، سندی نیافتیم. تنها دعایی که با عنوان دعای معراج در کتب ادعیه پیدا شد، دعای زیر است که کفعمی(ره) در دو کتاب دعای خودش آورده است لذا ادعیه معروف شده با عنوان دعای معراج سند معتبری ندارد ولی دعاهايي را كه اعتبار و اسناد آن ها به طور يقين براي انسان مشخّص نيست، مي توان آن ها را به قصد ثواب و براي تقرّب به درگاه الهي و اميد به استجابت خواند.

متن و ترجمه دعای معراج دارای سند

وَ مِنْ ذَلِكَ دُعَاءُ الْمِعْرَاجِ‌

و از دعاهای پیامبر(صلی اللّٰه علیه و آله) دعای معراج است.

مَرْوِيٌّ عَنِ النَّبِيِّ (ص) وَ هُوَ:

«این دعا اینگونه از رسول خدا(صلی اللّٰه علیه و آله) نقل شده است که:

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ يَا مَنْ أَقَرَّ لَهُ بِالْعُبُودِيَّةِ كُلُّ مَعْبُودٍ يَا مَنْ‌ يُحَمِّدَهُ كُلُّ مَحْمُودٍ

خدایا! ای کسی که هر معبودی، بندگی‌اش را اقرار کرده است. ای کسی که هر ستوده‌ای، او را ستایش می‌کند.

يَا مَنْ يُطْلَبُ عِنْدَهُ كُلُّ مَفْقُودٍ [مَقْصُودٍ] يَا مَنْ يَفْزَعُ إِلَيْهِ كُلُّ مَجْهُودٍ

ای کسی که هر گمشده‌ای را نزد او می‌جویند. ای کسی که هر رنج‌دیده‌ای به او پناه می‌برد.

يَا مَنْ سَائِلُهُ غَيْرُ مَرْدُودٍ يَا مَنْ بَابُهُ عَنْ سُؤَالِهِ غَيْرُ مَسْدُودٍ

ای کسی که درخواست‌کننده‌اش ناامید نمی‌گردد. ای کسی که درگاهش بر روی درخواست‌کنندگان بسته نیست.

يَا مَنْ هُوَ غَيْرُ مَوْصُوفٍ وَ لَا مَحْدُودٍ يَا مَنْ عَطَاؤُهُ غَيْرُ مَمْنُوعٍ وَ لَا مَنْكُودٍ

ای کسی که وصف‌نشدنی و بی‌کران است. ای کسی که عطایش بازداشته نمی‌شود و [در آن] کاستی راه ندارد.

يَا مَنْ هُوَ لِمَنْ دَعَاهُ لَيْسَ بِبَعِيدٍ وَ هُوَ نِعْمَ الْمَقْصُودُ

 ای کسی که برای دعوت‌کنندگانش دور نیست و او بهترین مقصود است.

يَا مَنْ رَجَاءُ عِبَادِهِ بِحَبْلِهِ مَشْدُودٌ

ای کسی که امید بندگانش به ریسمانِ لطف او گره خورده است.

يَا مَنْ لَيْسَ بِوَالِدٍ وَ لَا مَوْلُودٍ يَا مَنْ شِبْهُهُ وَ مِثْلُهُ غَيْرُ مَوْجُودٍ

ای کسی که نه زاییده و نه زاده شده است. ای کسی که شبیه و مانندی برایش یافت نمی‌شود.

يَا مَنْ كَرَمُهُ وَ فَضْلُهُ لَيْسَ بِمَعْدُودٍ [غَيْرُ مَعْدُودٍ] يَا مَنْ حَوْضُ بِرِّهِ لِلْأَنَامِ مَوْرُودٌ

ای کسی که کرم و فضلش قابل شمارش نیست. ای کسی که حوض نیکی‌اش برای خلایق [آماده و] در دسترس است.

يَا مَنْ لَا يُوصَفُ بِقِيَامٍ وَ لَا قُعُودٍ يَا مَنْ لَا تَجْرِي عَلَيْهِ حَرَكَةٌ وَ لَا جُمُودٌ

ای کسی که به ایستادن و نشستن وصف نمی‌شود. ای کسی که حرکت و سکون بر او راه ندارد.

يَا اللَّهُ يَا رَحْمَانُ يَا رَحِيمُ يَا وَدُودُ يَا رَاحِمَ الشَّيْخِ الْكَبِيرِ يَعْقُوبَ يَا غَافِرَ ذَنْبِ دَاوُدَ

ای الله، ای رحمان، ای رحیم، ای ودود (بسیار مهربان)، ای رحم‌کننده بر پیر کهن‌سال، یعقوب؛ ای آمرزنده گناه داوود.

يَا مَنْ لَا يُخْلِفُ الْوَعْدَ وَ يَعْفُو عَنِ الْمَوْعُودِ

ای کسی که وعده‌اش خلاف نمی‌شود و از آنچه وعده داده [و از گناهان] در می‌گذرد.

يَا مَنْ رِزْقُهُ وَ سَتْرُهُ لِلْعَاصِينَ مَمْدُودٌ يَا مَنْ هُوَ مَلْجَأُ كُلِّ مُقْصًى مَطْرُودٍ

ای کسی که روزی و پرده‌پوشی‌اش برای گنهکاران گسترده است. ای کسی که پناهگاه هر رانده‌شده و دورافتاده‌ای.

يَا مَنْ دَانَ لَهُ جَمِيعُ خَلْقِهِ بِالسُّجُودِ يَا مَنْ لَيْسَ عَنْ نَيْلِ وُجُودِهِ أَحَدٌ مَصْدُودٌ

ای کسی که همه آفریده‌ها در برابرش به سجده افتاده‌اند. ای کسی که هیچ‌کس از رسیدن به [فیض] وجودش منع نشده است.

يَا مَنْ لَا يَحِيفُ فِي حُكْمِهِ وَ يَحْلُمُ عَنِ الظَّالِمِ الْعَنُودِ

ای کسی که در حکمش ستم نمی‌کند و در برابر ستمگرِ سرکش، بردبار است.

ارْحَمْ عُبَيْداً خَاطِئاً لَمْ يُوفِ بِالْعُهُودِ إِنَّكَ فَعَّالٌ لِمَا تُرِيدُ

از تو می‌خواهم بر بنده کوچک و خطاکاری که به عهدها وفا نکرده است، رحم کنی؛ همانا تو هرچه بخواهی انجام می‌دهی

يَا بَارُّ يَا وَدُودُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ خَيْرِ مَبْعُوثٍ دَعَا إِلَى خَيْرِ مَعْبُودٍ وَ عَلَى آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ أَهْلِ الْكَرَمِ وَ الْجُودِ

ای نیکوکار، ای مهربان! بر محمد، بهترین برانگیخته‌ای که به سوی بهترین معبود دعوت کرد، و بر خاندان پاک و پاکیزه‌اش که اهل کرم و جودند، درود فرست

وَ افْعَلْ بِنَا مَا أَنْتَ أَهْلُهُ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.

و با ما چنان کن که شایسته توست، ای مهربان‌ترینِ مهربانان.

وَ سَلْ حَاجَتَكَ تُقْضَى إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى.

[پس از این دعا،] حاجت خود را بخواه که ان‌شاءالله تعالی برآورده خواهد شد.»[1]

[1] المصباح، للکفعمی، ص۲۷۲، ناشر: الشّٰریف الرّضی، چاپ دوم، ۱۴۰۵ق؛

البلد الأمین، للکفعمی، ص۳۷۰،ناشر: مؤسسه الأعلمي للمطبوعات، چاپ اول، بیروت، ۱۴۱۸ق.