بى‏مهرى با دوزخيان و مهرورزى با بهشتيان

  عصيان و ياغى‏گرى و طغيان ، از اوصاف اهل دوزخ و عبادت و متانت و آرامش ، از اوصاف اهل بهشت است ؛ بخل و كينه و حسد و نفاق و دورويى از اوصاف دوزخيان و جود و نرمى‏دل و يك‏رنگى و يك‏دلى ، از اوصاف بهشتيان است .
امور منفى و شيطانى ـ كه در دنيا گريبان‏گير برخى از مردم است ـ در قيامت به صورت انواع عذاب‏ها ، گريبان‏گير آنان است و امور مثبت و الهى ـ كه در دنيا زينت گروهى از مردم است كه حسنات اخلاقى و مهرورزى است ـ در آخرت به شكل انواع نعمت‏ها جلوه مى‏كند .
نظام هستى بر اين پايه مقرر شده كه همه بدى‏ها در قيامت به صورت عذاب ظهور كند و همه خوبى‏ها در محشر به صورت بهشت درآيد و به عبارت ديگر در نظام استوار هستى ، بدى‏ها آتش و عذاب و خوبى‏ها نعمت و آسايش است .
پس كسى كه آلوده به گناه است نسبت به خود در بى‏رحمى و بى‏مهرى است و كسى كه آراسته به حسنات است نسبت به خود در محبّت و مهرورزى است .
خداوند در قيامت با دوزخيان در كمال بى‏مهرى و با درشتى و خشونت سخن مى‏گويد چنان كه در قرآن مجيد آمده :
دوزخيان به خدا مى‏گويند : رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ * قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَلاَ تُكَلِّمُونِ  .
پروردگارا ! ما را از دوزخ بيرون آر ، پس اگر [ به بدى‏ها و گمراهى‏ها [ بازگشتيم ، بى‏ترديد ستمكار خواهيم بود . * [ خدا [مى‏گويد : [ اى سگان ! [در دوزخ گم شويد و با من سخن مگوييد !
و با بهشتيان در كمال مهر و محبّت و نرمى و عاطفه سخن مى‏گويد تا جايى كه در قرآن مجيد آمده :
سَلاَمٌ قَوْلاً مِن رَّبٍّ رَّحِيمٍ  . با سلام [ ى پرارزش و سلامت‏بخش ] كه گفتارى از پروردگارى مهربان است .

و فرشتگان از هر جانب به آنان وارد شوند و گويند : سَلامٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ . . . . [ و به آنان گويند : ] سلام بر شما به پاس استقامت و صبرتان [ در برابر عبادت ، معصيت و مصيبت ] . . .
و خود نيز با يكديگر با مهر و محبّت سخن مى‏گويند و از گذشته مثبت و خوب خود با هم حرف مى‏زنند : وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ*قَالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِى أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ*فَمَنَّ اللّه‏ُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ*إِنَّا كُنَّا مِن قَبْلُ نَدْعُوهُ إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ  .
و به يكديگر روى مى‏كنند [ و از احوالات گذشته ] از هم مى‏پرسند . * مى‏گويند : ما پيش تر [ در دنيا [در ميان كسان خود [ از عذاب امروز [ ترسان بوديم ؛ * ولى خدا بر ما منت نهاد و ما را از عذاب مرگبار حفظ كرد . * از پيش او را [ براى نجات از عذاب [مى‏خوانديم ؛ زيرا كه او نيكوكار و مهربان است .
دوزخيان در دوزخ با يكديگر به خشونت و بدزبانى سخن مى‏گويند و يكديگر را به شدت طرد مى‏كنند :
. . . كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا . . . .
. . . هرگاه گروهى وارد شوند ، هم مسلكان خود را لعنت كنند . . .
گروهى از دوزخيان از خدا براى دوزخيان ديگر كه در دنيا سبب گمراهى آنان شدند عذاب دو چندان درخواست مى‏كنند ،
. . .فَآتِهِمْ عَذَابَاً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ . . . .
. . . پروردگارا ! اينان ما را به گمراهى كشيدند ، پس عذابشان را از آتش دو چندان گردان . . .