توبه‏ى حقيقى از ديدگاه امام على عليه السلام‏

امام به شخصى كه به عنوان توبه جمله‏ى‏ استغفر اللّه‏ را به زبان جارى كرد، فرمودند: مادر بر عزايت بگريد، مى‏دانى توبه چيست؟ توبه درجه‏ى عليّين است، و آن اسمى است واقع بر شش معنا:

1- پشيمانى بر آنچه كه گذشت‏

2- تصميم جدى بر بازنگشتن به گناه‏

3- ادا كردن حقوق مردم به مردم‏

4- اداى واجبات ضايع شده‏

5- آب كردن گوشتى كه بر گناه به بدن روييده تا جايى كه اثرى از آن گوشت بر استخوان نماند، و گوشت تازه در حال عبادت بين پوست و استخوان برويد.

6- چشاندن رنج طاعت به بدن، چنانكه لذت معصيت به آن چشانده شد، پس از عبور از اين شش مرحله بگو: استغفر اللّه‏.

تائب بايد به حقيقت توبه كند، و عزمش براى ترك گناه جزم باشد، و نيت بازگشت به گناه از صفحه‏ى دلش براى هميشه زدوده شود، و به اميد توبه‏ى دوباره و سه باره و صد باره وارد گناه نگردد، كه اين اميد بدون شك اميدى شيطانى و حالتى مسخره است، امام هشتم عليه السلام در روايتى مى‏فرمايند:

مَنِ اسْتَغْفَرَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يَنْدَمْ بِقَلْبِهِ فَقَدِ اسْتَهْزَأَ بِنَفْسِهِ... «2» كسى كه به زبان استغفار كند ولى به قلب پشيمان نباشد، خود را مسخره كرده!

راستى خنده‏آور است و بسيار جاى تأسف است كه انسان به اميد دست يافتن به دوا، خود را مريض كند، و چه اندازه باعث خسارت است كه آدمى به اميد توبه مرتكب جرم و گناه و خطا و معصيت گردد، و به خود تلقين نمايد كه همواره درِ توبه باز است، بنابراين گناه مى‏كنم و سپس آراسته به توبه مى‏شوم!

اگر توبه جدى باشد، اگر توبه از روى حقيقت انجام بگيرد، اگر توبه با شرايطى كه دارد تحقق يابد، بدون ترديد روح تصفيه مى‏شود، نفس به پاكى مى‏رسد، دل صفا مى‏گيرد، و زنگ گناه از همه‏ى اعضا و جوارح، و باطن و ظاهر زدوده مى‏گردد.

توبه نبايد حرفه‏اى باشد، چرا كه گناه ظلمت است و توبه روشنايى، و رفت‏و آمد زياد ميان تاريكى و روشنايى ديدگان جان را مختل مى‏سازد. اگر پس از توبه از يك گناه، دوباره به گناه باز گرديم، معلوم مى‏شود توبه نكرده‏ايم.

نفس همانند تنوره‏ى جهنم است، پر شدنى نيست، از گناه خسته و سير نمى‏شود، حالت زياده خواهى او كم نمى‏گردد، و همين امور باعث در جا زدن انسان و واماندگيش از حركت به سوى حق است، درب اين تنوره را بايد با توبه بست، و سركشى اين موجود عجيب را بايد با توبه‏ى واقعى مهار كرد.

توبه انقلاب حال و تحقق تحول در دل و جان است كه با اين تحول، رابطه‏ى انسان با گناه و عوامل آن بسيار ضعيف، و با حق و حقيقت و علل پاكى و نورانيت فوق العاده قوى مى‏گردد.

توبه ابتداى حياتى تازه است، حياتى عرشى و ملكوتى، كه در اين حيات، قلب تسليم خدا، نفس تسليم به حسنات، و درون و برون روى گردان از همه‏ى آلودگيهاست.

توبه خاموش كردن چراغ هواى نفس، و قرار گرفتن در هواى حق است.

توبه خاتمه دادن به حكومت شيطان در درون، و زمينه‏سازى حكومت حق در باطن است.