بداخلاقی با خانواده و فشار قبر

تشییع باشکوه سعد بن معاذ

امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید:

گروهی نزد پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله آمدند و ایشان را از درگذشت سعد بن معاذ آگاه کردند. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله همراه اصحاب خود برای تجهیز و خاک‌سپاری سعد حرکت کردند.

هنگامی که پیکر سعد بر چارچوب درِ غسل‌خانه قرار داشت، پیامبر دستور دادند بدن او را غسل دهند. پس از آنکه پیکر سعد را حنوط و کفن کردند، جنازه‌اش را بر تابوتی قرار دادند تا به‌سوی قبرستان بقیع ببرند.

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله با پای برهنه و بدون عبا، در تشییع جنازه سعد شرکت کردند. ایشان در طول مسیر، گاهی سمت راست تابوت و گاهی سمت چپ آن را بر دوش می‌گرفتند تا سرانجام به محل قبر رسیدند.

دقت پیامبر در ساختن لحد

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله وارد قبر شدند و با دستان مبارک خود، سنگ‌های لحد را چیدند. ایشان از اصحاب می‌خواستند سنگ و خاک در اختیارشان قرار دهند تا روزنه‌ها و فاصله‌های میان سنگ‌های لحد را به‌طور کامل بپوشانند.

پس از آنکه کار لحد پایان یافت، خاک بر روی قبر ریخته شد و قبر به‌طور کامل بسته شد. در این هنگام، پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند:

«من می‌دانم که این پیکر به‌زودی می‌پوسد؛ اما خداوند بنده‌ای را دوست دارد که هرگاه کاری انجام می‌دهد، آن را محکم، دقیق و استوار به انجام رساند.»

بنابراین، دقت پیامبر در چیدن سنگ‌های لحد و بستن روزنه‌های آن با سنگ و خاک، تنها برای استحکام قبر نبود؛ بلکه درسی عملی درباره اتقان، استواری و درست انجام دادن کارها به شمار می‌رفت.

سخن مادر سعد و هشدار پیامبر

در آن لحظه، مادر داغ‌دیده سعد از گوشه‌ای فریاد زد:

«ای سعد! بهشت بر تو گوارا باد.»

اما پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله به او فرمودند:

«ای مادر سعد! درباره فرزندت این‌گونه با قاطعیت و یقین سخنی را به پروردگارت نسبت مده؛ زیرا فشار سختی بر سعد وارد شد.»

این سخن پیامبر برای حاضران شگفت‌آور بود؛ زیرا آنان احترام و توجه ویژه‌ای را که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در تشییع و دفن سعد نشان داده بودند، به چشم خود دیده بودند.

همراهی فرشتگان در تشییع سعد

هنگامی که پیامبر و مردم از مراسم دفن سعد بازگشتند، اصحاب عرض کردند:

«ای پیامبر خدا! امروز در تشییع سعد رفتاری از شما دیدیم که درباره هیچ‌کس دیگری ندیده بودیم. شما با پای برهنه و بدون عبا در تشییع جنازه او شرکت کردید.»

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند:

«در این حالت، به فرشتگانی که برای تشییع جنازه سعد آمده بودند، اقتدا کردم.»

اصحاب پرسیدند:

«چرا گاهی سمت راست و گاهی سمت چپ جنازه را بر دوش می‌گرفتید؟»

حضرت فرمودند:

«در تشییع جنازه، دست من در دست جبرئیل بود؛ هر کاری که او انجام می‌داد، من نیز همان کار را انجام می‌دادم.»

اصحاب گفتند:

«شما دستور غسل او را صادر کردید، بر پیکرش نماز گزاردید، در تشییع جنازه‌اش شرکت کردید و با دست خود لحد او را چیدید؛ اما پس از آن فرمودید که فشار سختی بر او وارد شد!»

علت فشار قبر سعد بن معاذ

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در پاسخ فرمودند:

«آری؛ زیرا او با خانواده‌اش بداخلاق بود.»

سعد بن معاذ از اصحاب بزرگ پیامبر بود و تشییع جنازه‌اش با حضور فرشتگان برگزار شد؛ بااین‌حال، بداخلاقی او با خانواده سبب شد که گرفتار فشار قبر شود. این حقیقت نشان می‌دهد که خوش‌رفتاری با اعضای خانواده، مسئله‌ای فرعی و کم‌اهمیت نیست؛ بلکه از معیارهای مهم ایمان و سلامت اخلاقی انسان به شمار می‌رود.

نقش اخلاق نیکو در سعادت انسان

ممکن است انسان از ایمانی متوسط یا حتی حداقلی و عملی اندک برخوردار باشد، اما اگر با سرمایه‌ای سرشار از مکارم اخلاقی زندگی کند و با خانواده، خویشاوندان و مردم در همه زمینه‌ها خوش‌رفتار باشد، در دنیا کمتر گرفتار مشکلات و تلخی‌های ناشی از روابط انسانی خواهد شد.

در آخرت نیز اخلاق نیکوی او، رحمت، لطف و فیوضات بی‌نهایت پروردگار را به‌سوی او جذب خواهد کرد. در مقابل، بدرفتاری با خانواده می‌تواند آثار عبادت‌ها و فضیلت‌های انسان را تحت‌تأثیر قرار دهد و او را حتی پس از مرگ نیز گرفتار سختی و رنج کند.

این روایت هشداری جدی است که ارزش واقعی اخلاق انسان، پیش از هر جای دیگری، در محیط خانه و در برخورد با نزدیک‌ترین افراد زندگی او آشکار می‌شود. کسی که در اجتماع خوش‌رو، محترم و خوش‌برخورد است، اما در خانه با همسر و فرزندان خود تندخو و بداخلاق رفتار می‌کند، هنوز به حقیقت مکارم اخلاق دست نیافته است.

منبع: برگرفته از کتاب زیبایی‌های اخلاق، نوشته استاد حسین انصاریان.