3. در استفاده از حلال دنيا احتياط مى‏كنند (و يتحرّج من حلال الدنيا)

اهل زهد آن‏قدر درباره حلال دنيا اهل دقت و حزم و تقوا هستند كه موضعى وسواس‏گونه در برابر آن دارند. گويى در نقطه‏اى قرار دارند كه‏ مى‏خواهند از حلال دنيا بگريزند. اينان در عين حال وقتى حلال را به دست مى‏آورند، آن را در دو جا هزينه مى‏كنند: عبادت رب، خدمت خلق. كارى هم به اوضاع زمانه ندارند، چون آن‏قدر مجذوب پروردگار هستند كه به هيچ عنوان جذب جريانات زمانه نمى‏شوند.

نكته‏هاى بسيار در عبارت «يتحرج من حلال الدنيا» نهفته است. درباره اهميت مساله كسب حلال، به چشم خودم عبرت‏هايى مشاهده كرده‏ام و با حوادثى برخورد داشته‏ام كه ترديد دارم باورپذير باشند. زيرا باور كردن چنين امورى در زمانه ما ديگر خيلى سخت شده است.

تقوا و وسواس زاهدان درباره حلال‏هاى دنياست نه حرام‏هايش. هر چه تاكنون شنيده‏ايم اين بوده كه اينان درباره حرام دنيا وسواس دارند كه نكند حرامى وارد زندگى‏شان شود. بسيار شنيده‏ايم كه همه‏جا گفته‏اند پرهيزكاران از گشتن به گرد امور حرام پرهيز مى‏كنند و به دنبال محرمات نمى‏روند، اما در اين روايت جبرئيل به پيغمبر مى‏گويد اين گروه در استفاده از حلال دنيا نيز احتياط مى‏كنند. يعنى نگاه شگفتى به حلال دنيا دارند، گويى از ترس و احتياط با حلال‏ها روبه‏رو مى‏شوند.

وقتى هم آن را پس از اين همه احتياط به دست مى‏آورند، فقط در عبادت حق و خدمت خلق به مصرف مى‏رسانند. اصلا، زندگى متقّيان چيزى جز عبادت و خدمت نيست و اين دو نيز از هم جدا نيستند؛ آن چنان‏كه گفته‏اند: عبادت به جز خدمت خلق نيست.