ارزش نظافت و بهداشت در اسلام‏

به هنگامى كه مقدمات ازدواج پايان گرفت، و زن و شوهر جوان با كمال عشق و علاقه، زندگى خود را شروع كردند، بايد به امورى كه در

زندگى جنبه زيربنائى دارد توجه كنند، و نسبت به آن امور از بى‏تفاوتى و سستى و تنبلى و غفلت، جداً پرهيز نمايند.

از جمله آن امور مسئله بهداشت و نظافت در تمام شئون زندگى است.

بدن، موى سر، دهان و دندان، لباس، فرش، وسائل زندگى، بخصوص وسائل آشپزخانه، و هر آنچه كه با زندگى روزمرّه در ارتباط است، بايد از نظر بهداشتى مورد توجه دقيق قرار بگيرد.

عده‏اى از زوج‏هاى جوان در ابتداى زندگى از توجه به نظافت و بهداشت غافلند، و تنها به خورد و خوراك و بهره‏گيرى از لذات ظاهرى قناعت مى‏كنند، و از نظم و انضباط و پاكى و پاكيزگى در زندگى آنان خبرى نيست، اين بى‏خبرى را فطرت سليم، و عقل فعال، و آئين الهى تحت هيچ عنوانى نمى‏پذيرد، بلكه از آن هم نفرت شديد دارد، علاوه بر اين ممكن است اين بى‏تفاوتى و بى‏توجهى در طول زمان حاكم بر فضاى حيات شود، و خانه و اهل خانه را از نظر سلامت، نسبت به همه‏امور ظاهرى و باطنى تهديد نمايد، و بخصوص بر وضع فرزندان اثر نامطلوبى بگذارد، و آنان را تبديل به موجودى بى‏تفاوت، كودن، بيمار، ذليل، ضعيف و سربار جامعه كند، و وجودشان زمينه پذيرش رذالت و دنائت، و انواع مفاسد و معاصى گردد.

خداوند مهربان در قرآن مجيد، نسبت به آنان كه طهارت ظاهر و باطن را رعايت مى‏كنند، و به بهداشت تن و روان توجه دارند، و عرصه‏گاه جسم و جان را از تمام آلودگيها پاك نگاه مى‏دارند، اعلام عشق و محبت نموده:

انَّ الله يُحِبُّ التَّوّابينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرينَ.

همانا خداوند اهل توبه و انابه و پاكى و پاكيزگى را دوست دارد.

مكتب اسلام و به عبارت ديگر مدرسه نبوت و امامت، و به تعبير ديگر آئين وحى كه در قرآن‏كريم و سخنان نبى اكرم (صلى الله عليه وآله‏ وسلم)، و اهلبيت آن حضرت يعنى امامان معصوم تجلّى دارد، و در توجه به پاكى و پاكيزگى و طهارت و بهداشت در تمام زمينه‏هاى زندگى، در ميان تمام مكتب‏ها بى‏نظير، و قوانين بهداشتى اين مدرسه‏

آسمانى كه بيش از پنج هزار قانون است و قسمتى از آن در جلد اول و دوم كتاب وسائل الشيعه آمده، فوق تمام قوانين بهداشتى، و از نظر ظرافت و لطافت و ترغيب و تشويق به رعايت آنها، فوق‏العاده شگفت‏آور است.

اسلام عزيز نزديك به پانزده عامل را به عنوان عامل طهارت و پاكيزگى، و وسيله پاك‏كننده معرفى كرده، كه چنين سياق و روشى در هيچ يك از مكاتب موجود در جهان ديده نمى‏شود.

اسلام آلوده ماندن، و آلوده كردن، و فراهم آوردن زمينه آلودگى را در بسيارى از موارد حرام اعلام كرده، و مرتكب آن را بزهكار، و مستحقّ عذاب الهى در روز قيامت مى‏داند.

آب جارى، آب چاه، آب چشمه، آب باران، آب راكدى كه هر يك از طول و عرض و عمق آن سه وجب و نيم باشد، آب قليلى كه از بالا روى شيئى نجس بريزد و به اندازه پاك كردن شيئى نجس باشد، زمينى كه همراه با خاك است، نور مستقيم خورشيد، آتش، تغيير جنس آلوده به حالت ديگر، هر كدام در جاى خود و در محل تعيين شده از مطهرات هستند.

رسول الهى (صلى الله عليه وآله وسلم) در چند روايت بسيار مهم به ارزش پاكيزگى و طهارت اشاره فرموده، كه به نظر هر صاحب نظرى از عجائب مسائل اسلامى است:

الطَّهُورُ شَطْرُ الْايمانِ.

تميزى و پاكى، و ايجاد طهارت و پاكيزگى نصف ايمان است.

چه اندازه عجيب است كه نصف ايمان تمام مسائل اخلاقى و عملى و نصف ديگر آن تميزى و توجه به پاكى و طهارت است!!

أَوَّلُ ما يُحاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ طَهُورُهُ.

اول چيزى كه در قيامت و دادگاه عدل حق، نسبت به آن از انسان حساب مى‏كشند تميزى و طهارت و پاكى اوست.

رسول خدا در مسئله بهداشت دهان و دندان، موى سر و صورت، لباس و پوشاك، خانه و اثاث خانه، كوچه و خيابان، شهر و ديار و حتى نسبت به اموات بسيار بسيار حساس، و از تمام مردم جهان در رعايت بهداشت و پاكيزگى برتر بودند.

دستور او به اينكه اموات را با آب سدر و آب كافور، و آب خالص بشويند، و مواضع سجده را كافور گذاشته و قبر را عميق‏تر حفر كنند، و در چيدن لحد و ريختن خاك نظم و انضباط را مراعات نمايند، تا با متلاشى شدن بدن ميّت در قبر، و تركيبش با خاك و كافور، تمام اصول بهداشت جهت شهر و ديار و زندگان رعايت گردد، از عجايب دستورات، و شگفتى‏هاى دانش وبينش آن انسان والا و برتر است.

حدّ رعايت پاكى ظاهر و باطن در آن وجود مبارك به اندازه‏اى بالا بود، كه معصومى چون اميرالمؤمنين (عليه السلام)، كه علم و بصيرت او تجلّى دانش و حكمت و علم حضرت حق بود، آن حضرت را به عنوان اطيب و اطهر معرفى كرد، و از تمام مردم جهان خواست، كه وجود مقدس او را در انواع پاكى‏ها و طهارت جسم و جان سرمشق و الگوى خود قرار دهند.

فَتَأَسَّ بِنَبِيِّكَ الْاطْيَبِ الْاطْهَرِ (صلى الله عليه وآله وسلم) فَإِنَّ فيهِ أُسْوَهً لِمَنْ تَأَسّى ...

به پيامبرت كه نيكوترين و پاكيزه‏ترين موجود در تمام جهان هستى است، اقتدا كن، همانا در وجود مقدّس او در تمام شئون حيات، براى آنكس كه بخواهد به او اقتدا كند الگو و سرمشق هست.

رسول خدا فرمود:

إِنَّ اللّهَ طَيِّبٌ، يُحِبُّ الطَّيِّبَ، نَظيفٌ، يُحِبُّ النَّظافَهَ.

همانا خداوند نيكوست، نيكو را دوست دارد، پاكيزه است به پاكيزگى علاقه دارد.

رفعت و بلندى، ارزش و مقام پاكى و پاكيزگى تا كجاست، كه سخن از آن در رابطه با حريم ذات حق است.

اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود:

تَنَظَّفُوا بِالْماءِ مِنَ النَّتِنِ الرّيحِ الَّذى يُتَأَذّى بِهِ، تَعَهَّدُوا أَنْفُسَكُمْ فَإِنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ يُبْغِضُ مِنْ عِبادِهِ الْقاذُورَهَ الَّذى يَتَأَنَّفُ بِهِ مَنْ جَلَسَ الَيْهِ.

خود را از بوى بدى كه موجب آزار ديگران است با آب، پاك و پاكيزه كنيد، نسبت به وجود خود متعهد باشيد، خداوند به بنده‏اى كه داراى آلودگى است، و مردم از نشستن كنار او عار و ننگ دارند، خشم و كينه دارد.

رسول حق (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود:

طَهِّرُوا هذِهِ الْاجْسادَ طَهَّرَكُمُ اللّهُ، فَإِنَّهُ لَيْسَ عَبْدٌ يَبيتُ طاهِراً إِلّا باتَ مَعَهُ مَلَكٌ فى شِعارِهِ، وَ لايَتَقَلَّبُ ساعَهً مِنَ اللَّيْلِ إِلّا قالَ: اللّهُمَّ اغْفِرْ لِعَبْدِكَ فَإِنَّهُ باتَ طاهِراً.

اين بدن‏ها را پاك كنيد، خداوند شما را پاك گرداند، همانا بنده‏اى نيست كه شب را پاك و پاكيزه به صبح برساند، مگر ملكى او را در اين پاكى همراهى كند، و ساعتى از شب نگردد مگر اينكه آن ملك بگويد: خداوندا بنده‏ات را در معرض مغفرت قرار بده كه او شب را به پاكى به صبح آورد.

رسول حق (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود:

بِئْسَ الْعَبْدُ الْقاذُورَهُ.

بد انسانى است، انسان آلوده و كثيف.

و نيز آن حضرت فرمود:

هَلَكَ الْمُتَقَذِّرُونَ.

آلودگان و مردمان كثيف هلاك شدند.

از جابر بن عبداللّه روايت شده: رسول خدا مردى را ديد ژوليده‏موى، به صورتى كه مويش به شكل بدى پراكنده بود، فرمود: هان آيا چيزى كه مويش را منظم كند و آرايش دهد نيافت؟

و ديگرى را ديد با لباس چرك و كثيف، فرياد زد هان، آيا آبى نيافت كه لباس آلوده‏اش را بشويد؟

حضرت باقر (عليه السلام) فرمود:

كَنْسُ الْبُيُوتِ يَنْفِى الْفَقْرَ.

جارو كردن خانه‏ها موجب زدودن فقر است.

امام ششم (عليه السلام) فرمود:

غَسْلُ الْاناءِ وَ كَنْسُ الْفِناءِ مَجْلَبَهٌ لِلرِّزْقِ.

شستن ظرفها، و جارو كردن آستانه خانه، باعث جلب رزق است.

اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود:

لا تُؤْوُوا التُّرابَ خَلْفَ الْبابِ فَإِنَّهُ مَأْوَى الشَّياطينِ.

خاكروبه منزل را پشت در خانه جمع نكنيد، همانا منزلگاه شياطين است.

لغت شيطان از شطن گرفته شده، و اين لغت به معناى خبيث و پليد و موجود موذى و همراه با شرّ است.

اين معجزه باعظمت و شگفت‏آور، محصول بينش رسول حق و اولياء الهى يعنى امامان معصوم شيعه است، كه چندين قرن قبل از وجود ميكروب، با استعمال لفظ شيطان يعنى موجود خبيث و پليد خبر داده‏اند.

رسول خدا (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود:

لا تُبَيِّتُوا الْقُمامَهَ فى بُيُوتِكُمْ، وَأَخْرِجُوها نَهاراً فَإِنَّها مَقْعَدُ الشَّيْطانِ.

آنچه از سفره مى‏ماند، و قابل مصرف كردن و خوردن نيست، نگذاريد تا شب در خانه بماند، آن را در همان روز روشن از خانه خارج كنيد، همانا مانده‏هاى در سفره كه غيرقابل مصرف است، نشستن‏گاه شيطان است.

و نيز آن حضرت فرمود:

تَنَظَّفُوا بِكُلِّ مَا اسْتَطَعْتُمْ، فَإِنَّ اللّهَ تَعالى بَنَى الْاسْلامَ عَلَى النَّظافَهِ، وَ لَنْ‏يَدْخُلَ الْجَنَّهَ إِلّا كُلُّ نَظيف.

به هر چه كه قدرت و توان داريد به نظافت و پاكيزه كردن برخيزيد، همانا خداوند اسلام را بر نظافت بنا كرده، و وارد بهشت نمى‏شود مگر هر پاك و پاكيزه.

حضرت رضا (عليه السلام) فرمود:

مِنْ أَخْلاقِ الْانْبِياءِ التَّنَظُّفُ.

پاكيزگى از خُلق و خوى انبياء الهى است.

رسول حق به عايشه فرمود:

اغْسِلى هذَيْنِ الثَّوْبَيْنِ اما عَلِمْتِ انَّ الثَّوْبَ يُسَبِّحُ، فَإِذا اتَّسَخَ انْقَطَعَ تَسْبيحُهُ.

اين دو جامه را بشوى، آيا نمى‏دانى لباس تسبيح‏گوى حق است، چون آلوده شود و چرك گردد، تسبيحش قطع مى‏شود!!

با توجه به آيات قرآن در رابطه با عوامل پاك‏كننده، و پاكى و پاكيزگى، و عشق حضرت حق به نظافت و طهارت، و نيز با توجه به روايات بسيار مهم باب طهارت و نظافت، بر اهل خانه است، كه طهارت و پاكيزگى را در بدن و لباس خود، و اثاث منزل، و خود منزل و آستانه خانه، تا جائى كه در قدرت و توان آنان است رعايت كنند، و در اين زمينه مرد خانه بر اساس قاعده قرآنيه، كه تعاون بر نيكى و تقوا را وصيت و سفارش نموده، به همسرش در امر نظافت و پاكيزگى كمك كند، و بر زن خانه هم لازم اخلاقى است كه خانه و اثاث آن و لباس اهل خانه را پاك و پاكيزه نگهدارد، تا از اين راه شوهر خود را شاد، و موجب جلب خوشنودى حضرت حق شود، و سلامت اهل خانه تضمين گردد، و هيولاى درد و بيمارى، و رنج و ناراحتى با شكست مواجه گردد.

زن خانه به اين معنا توجه داشته باشد، كه قدم برداشتن براى امور منزل، و تدبير خانه، و فراهم آوردن زمينه آرامش و راحت اهل خانه، عبادت است، و در پيشگاه حضرت حق بدون شك مزد و اجر دارد.