حقيقت بينى در فرار از گناه

 زندگى كنندگان در سراب

در همه ارزيابى‏هاى خدا در قرآن و اهل بيت  عليهم‏السلام در روايات، نسبت به همه امور، درون انسان مورد توجه قرار گرفته است. بدون لحاظ كردن انسان، تمام عالم هستى را به عنوان نعمت ياد كرده‏اند و قضاوت ديگرى ندارند. اين مجموعه از آيات و روايات عظيمى كه از اهل بيت  عليهم‏السلام نقل شده است، كه هفده هزار روايت آن در كتاب شريف « كافى » است، در سه بخش اصول، فروع و روضه كافى، با لحاظ كردن درون انسان وارد ميدان شده‏اند.

يكى از ارزيابى‏هايى كه قرآن و روايات مى‏كنند، در رابطه با دنيا است، اما دنيايى كه در انديشه انسان منعكس شده است، نه دنيايى كه بيرون از وجود آدمى مى‏باشد. نحوه تفكر، اراده و خواست انسان را لحاظ مى‏كنند و بر اساس آنها دنيا را ارزيابى مى‏كنند.

مثلاً كسى كه حسود، حريص، بخيل، مغرور و متكبر است، مجموعه اين حالات محصول انديشه و خواست منفى و درون تاريك او است. لذا دنياى او را براساس محصولات فكرى و ارادى او ارزيابى مى‏كنند. مى‏گويند: اين زندگى دنيايى كه تو دارى، بازيچه، سرگرمى، غرور و باطل است.

اين لغات در قرآن آمده است. براى نمونه آيه‏اى را عنايت كنيد كه در سوره
مباركه نور است. دنياى اين گونه مردم:

 « كَسَرَابِ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْـٔانُ مَآءً »

خود اين « يحسبه » يعنى خيالى كه آن خيال، بر هيچ حقيقتى اعتماد و تكيه ندارد. خيال بى‏مورد و پوچى است. زندگى اينان، مانند آن سرابى است كه تشنه در كوير، خيال مى‏كند كه آب است. از دور مى‏بيند رودخانه عظيمى در حركت است، خوشحال مى‏شود.

خدا كلمه « فرح » را براى اين گونه مردم استعمال كرده است. « فرح، يفرحون » به معناى شادى بى‏ربط و پوچ، همراه با غرور است. تشنه‏اى كه از تشنگى در حال مردن است، وقتى در كوير خيال مى‏كند رودخانه‏اى در جريان است، به سوى آن مى‏دود. وقتى تشنه‏اى در گرما بدود، تشنه‏تر مى‏شود و وقتى جلوتر مى‏رود، مى‏بيند پوچ بوده و خيال مى‏كرده كه آب است. زندگى اين‏ها نيز زندگى خيالى و پوچى است، كه ظرف عمر آن پر نمى‏شود، بلكه كاملاً خالى مى‏ماند.