خلقت و هدايت‏

در هر موجودى دو مسئله اساسى وجود دارد: يكى خلقت و ديگر هدايت.
هيچ موجودى پس از خلقت واگذار به خود نمى‏شود؛ زيرا در واگذاشته شدن به خود، علاوه بر اين كه ادامه حيات برايش ممكن نخواهد بود، وجودش منبع فساد و افساد خواهد گشت، و در نتيجه به نظام هستى ضربه وارد خواهد آمد.
اين اراده مسلّم اوست كه به دنبال آفرينش هر موجودى، او را به مسيرى كه متناسب با اوست هدايت كند:
«رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى‏ كُلَّ شَيْ‏ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‏» .
«گفت: پروردگار ما كسى است كه به هر موجودى، آفرينش [ويژه‏] او را [آن گونه كه سزاوارش بود] به وى عطا كرده، سپس هدايت نمود».
اگر به گردش كرات عظيم آسمانى و هدايت ستارگان، ماه‏ها و خورشيدها اندك توجهى كنيم، مى‏يابيم كه با نظمى دقيق، هر يك در مدارى مخصوص، و با حركتى متناسب، سريع يا كند، و با فاصله معينى بر گرد خورشيد يا ستاره ديگرى مى‏گردند.
نويسنده كتاب «قانون بزرگ» مى‏گويد:
«قانون جاذبه، قوه ثقل ما در تمام قوانين است، و وجود آن معرّف يك اراده مافوق ساير اراده‏هاى حاكم بر جهان مى‏باشد».
در همان كتاب مى‏گويد:
«ما زندگى، شكل، حركات و تمام داشته‏هاى حقير خود را مديون اجرام سماوى شگرفى هستيم كه با تنظيم و تعادل حركات و نيروهاى خود، و انطباق آنها با حركات زمين، اسباب بقاى ما در سطح اين كره شده‏اند».
كاشف نيروى جاذبه مى‏گويد:
«محققاً نمى‏توانيم جميع حركات كواكب را صرفاً ناشى از قوه جاذبه ندانيم؟
پس واجب است كه در گردش آنها، خدا و قدرت الهى در كار باشد، تا آنها را بر مدارشان بچرخاند».
بعد از جهان جمادات، به عالم نباتات مى‏رسيم، مطالعه كيفيت زندگانى، تغذيه، تطابق با محيط، لقاح، حفظ، تكثير نسل روييدنى‏ها، انسان را مات و مبهوت مى‏كند.
گياهان نه تنها براى تغذيه و ادامه حيات، از ابر، باد، مه، خورشيد و زمين استفاده مى‏كنند؛ بلكه براى لقاح و تكثير نسل، و پخش بذر و تخم از حشرات، انسان، حيوان، طوفان، سيل و حتى از هم نوعان خود كمك مى‏گيرند.
آثار هدايت و فعاليت روحى فقط منحصر به گل و تخم گياه نيست، بلكه در تمام اجزاء و اعضاى آن، مثل ساقه، ريشه و برگ عيان و مشهود است.