مقدمه و سند صحیفه

بسم الله الرحمن الرحيم يعنى ابتدا مى‌ كنم به‌  نام خداى كه‌  روزى دهنده است همه خلايق را‌  به‌  شرط جان،  ‌و‌  بخشاينده است در‌  آخرت مؤمنان را‌  به‌  شرط ايمان. حدثنا يعنى حديث كرد  ‌و‌  سخن گفت براى ما، السيد الأجل سيد بزرگوار، نجم الدين ستاره دين، بهاء الشرف خداوند شرف، أبوالحسن محمد بن‌  الحسن بن‌  أحمد بن‌  على بن‌  محمد بن‌  عمر بن‌  يحيى العلوى الحسينى رحمه الله شيخى كه‌  كنيت او‌  ابوالحسن  ‌و‌  اسم شريفش محمد كه‌  پسر حسن بود  ‌و‌  او‌  پسر احمد  ‌و‌  او‌  پسر على  ‌و‌  او‌  پسر محمد  ‌و‌  او‌  پسر عمر  ‌و‌  او‌  پسر يحيى كه‌  او‌  از‌  اولاد على عليه السلام  ‌و‌  از‌  سادات حسينى بود.

 خلافست در‌   ‌آن كه‌  متكلم به‌  حدثنا كيست؟ شيخ محمد بن‌  مكى كه‌  به‌  مرتبه شهادت رسيده - در‌  يوم الخميس نهم شهر جمادى الثانى عام هفتصد  ‌و‌  هفتاد  ‌و‌  شش هجرى - مى‌ گويد كه: قائل اين لفظ كه‌  در‌  اول اين سند واقع شد عميد الرؤسا است كه‌   ‌آن هبة الله بن‌  حامد بن‌  احمد بن‌  ايوب بن‌  على بن‌  ايوب است  ‌و‌  مشاراليه از‌  بزرگان طايفه ناجيه شيعه اثنى عشريه است  ‌و‌  او‌  را‌  در‌  علم لغت تبحر بسيار بوده؛ همچنان كه‌  شيخ فاضل على بن‌  عبدالعال در‌  شرح قواعد الأحكام در‌  تفسير معنى «كعب» كلام او‌  را‌  به‌  عنوان استشهاد ايراد نموده،  ‌و‌  اين دلالت صريح بر‌  عظم شأن او‌  مى‌ كند.

 اگر گويند چرا به‌  اين عبارت فرمود؟ جواب گوييم: هر‌  شيخى كه‌  از‌  استاد خود روايت دعا  ‌و‌  حديث مى‌ نمايد به‌  يكى از‌  اقسام سته خواهد بود كه‌  علماى علم درايه در‌  كتب خود ذكر نموده اند: سماع از‌  شيخ  ‌و‌  قرائت بر‌  وى  ‌و‌  سماع در‌  حال قرائت غير  ‌و‌  اجازه  ‌و‌  مناوله  ‌و‌  كتابت همان. اول  ‌آن كه‌  از‌  شيخ بشنود بر‌  موجه كه‌  شيخ بخواند  ‌و‌  او‌  بشنود  ‌و‌  اين وجه نزد علما بهترين وجوه است؛  ‌و‌  ثانى  ‌آن كه‌  او‌  بخواند  ‌و‌  شيخ بشنود  ‌و‌  انكار نكند. سيم  ‌آن كه‌  كسى پيش شيخ خواند  ‌و‌  او‌  بشنود  ‌و‌  اين دو‌  قسم را‌  جمهور علما درست دانسته اند. چهارم اجازه شيخ او‌  را‌  در‌   ‌آن چيز، مثل  ‌آن كه‌  شيخ به‌  او‌  گويد كه‌  فلان خبر  ‌و‌  فلان خبر  ‌و‌  يا‌  فلان كتاب  ‌و‌  فلان كتاب را‌  از‌  من‌  روايت كن، بدون  ‌آن كه‌  تمام  ‌آن كتاب را‌  از‌  وى شنيده باشد  ‌و‌  يا‌  بر‌  وى خوانده باشد. پنجم طريق مناوله است  ‌و‌  آنچنانست كه‌  شيخ كتاب تصحيح كرده خود به‌  او‌  دهد  ‌و‌  اشارت نمايد آنچه در‌  اين كتابست از‌  من‌  نقل كن. ششم كتابت شيخ  ‌و‌  آنچنانست كه‌  اجازه دهد به‌  كتابت، به‌  اين معنى كه‌  شيخ به‌  خط‌  خود بنويسد كه‌  فلان روايت  ‌و‌  فلان روايت يا‌  فلان كتاب  ‌و‌  فلان كتاب از‌  من‌  نقل نماى  ‌و‌  روايت كن بى  ‌آن كه‌  به‌  زبان آورده باشد؛  ‌و‌  در‌  حجيت  ‌و‌  اعتبار اين وجوه ثلاثه اخيره علما را‌  خلافست  ‌و‌  اكثر معتبر دانسته اند. اما درين موضع جمله اين وجوه سته احتمال دارد، اگرچه اقرب وجوه دوم است.
  ‌و‌  حال اين شيخ عظيم الشأن در‌  كتب رجال به‌  نظر نرسيده  ‌و‌  تعديل  ‌و‌  جرح او‌  مشخص نيست ليكن نسبت عميدالرؤسا روايت را‌  به‌  وى  ‌و‌  سند به‌  او‌  دليل واضحست بر‌  جلالت شأن او؛ رحمت كند خداى متعال او‌  را.

 قال: أخبرنا الشيخ السعيد يعنى گفت سيد جليل مذكور كه‌  خبر داد ما‌  را‌  شيخ نيكبخت، أبوعبدالله محمد بن‌  أحمد بن‌  شهريار، الخازن لخزانة مولانا أميرالمؤمنين على بن‌  أبى طالب عليه السلام ابوعبدالله كنيت اوست  ‌و‌  محمد اسم او‌  پسر احمد پسر شهريار كه‌  خزانه دار مولاى ما‌  أميرالمؤمنين على بن‌  أبى طالب عليهماالسلام بود، در‌  مشهد عزى، فى شهر ربيع الأول من‌  سنة ست عشرة  ‌و‌  خمسمائة قراءة عليه  ‌و‌  أنا أسمع در‌  ماه ربيع الأول از‌  سال پانصد  ‌و‌  شانزده از‌  هجرت پيغمبر در‌  زمانى كه‌  مى‌ خواندند پيش او‌  بر‌  جماعتى از‌  مردم اين صحيفه مباركه را‌   ‌و‌  من‌  شنيدم؛  ‌و‌  اين شيخ جليل نيز در‌  كتب رجال مذكور نيست مگر در‌  كتاب فهرست منسوب به‌  موفق الاسلام منتجب الدين ابوالحسن على بن‌  عبدالله بن‌  الحسن بن‌  الحسين بن‌  بابويه كه‌  در‌   ‌آن كتاب شيخ مذكور را‌  آورده  ‌و‌  مدح او‌  به‌  صلاح  ‌و‌  تفقه نموده.

 قال: سمعتها على الشيخ الصدوق أبى منصور محمد بن‌  محمد بن‌  أحمد بن‌  عبدالعزيز العكبرى المعدل گفت: شنيدم او‌  را، يعنى صحيفه مباركه را‌  در‌  حالتى كه‌  مى‌ خواندند بر‌  شيخ بسيار راستگو ابومنصور محمد كه‌  پسر محمد است كه‌  پسر احمد است كه‌  پسر عبدالعزيز عكبرى است رحمت كند خداى تعالى او‌  را. اگر ضمير غايب در‌  «سمعتها» مرجع ندارد چون جايز است جواب گوييم مرجع ضمير كه‌  صحيفه مباركه است سياق عبارت دلالت بر‌   ‌آن دارد، پس‌  گويا به‌  عنوان حكما مذكور است،  ‌و‌  همين قدر در‌  امثال اين مواضع كافيست در‌  مرجع ضمير غائب؛ مثل  ‌آن كه‌  در‌  قرآن آمده كه‌  (انا أنزلناه فى ليلة القدر) (قدر: 1) زيرا كه‌  ضمير منصوب راجعست به‌  قرآن اگر چه ذكر او‌  مقدم نشده، اما دلالة حال قائم مقام ذكر است؛  ‌و‌  همچنين در‌  قول خداى تعالى: (حتى توارت بالحجاب) (ص: 32) ضمير «توارت» راجعست به‌  شمس؛  ‌و‌  همچنين قول خداى تعالى: (ما ترك على ظهرها من‌  دابة) (فاطر 45) كه‌  ضمير راجعست به‌  امر غير مذكور كه‌  ارض است؛  ‌و‌  كلمه  ‌ى‌  «سمعتها» متضمن معنى قرائة است چه لفظ سمع به‌  كلمه على متعدى نمى شود؛  ‌و‌  صدوق به‌  معنى مبالغه در‌  صدق است از‌  صيغ مبالغه؛  ‌و‌  عكبرى منسوب به‌  عبكرا است  ‌و‌  عكبرا موضعيست در‌  سواد بغداد، همچنان كه‌  مطرزى در‌  كتاب مغرب گفته: «عكبرا بالمد موضع بسواد بغداد»  ‌و‌  گاه به‌  قصر خوانده مى‌ شود،  ‌و‌  گفته مى‌ شود در‌  نسبت عكبراوى  ‌و‌  عكبرى؛  ‌و‌  معدل به‌  فتح دال  ‌و‌  تشديدش به‌  صيغه اسم مفعول لقب شيخ است.

 اكنون بدان كه‌  شيخ مذكور در‌  كتب رجال مذكور نيست  ‌و‌  مجهول الحال است اما جهالت به‌  او‌  باعث كسر شأن او‌  نمى شود زيرا كه‌  او‌  از‌  جمله مشايخ اجازه است،  ‌و‌  ذكر او‌  از‌  جهت تيمن است تا‌  سند متصل گردد  ‌و‌  صحيفه مباركه از‌   ‌آن مشهورتر است كه‌  احتياج افتد به‌  عدالت  ‌و‌  شهرت راوى، از‌  جهت  ‌آن كه‌  علماى اماميه  ‌و‌  غيره همه اعتراف دارند كه‌  او‌  به‌  تواتر به‌  ما‌  رسيده است. اما علماى خاصه احتياج به‌  ذكر  ‌آن نيست  ‌و‌  اما علماى عامه از‌   ‌آن جمله غزالى  ‌و‌  غيره نقل نموده اند كه‌  اول كتابى كه‌  در‌  اسلام تصنيف شده كتاب ابوجريح بوده است در‌  آثار  ‌و‌  تفسير حروف مقطعات از‌  مجاهد  ‌و‌  عطا در‌  مكه،  ‌و‌  بعد ازو كتاب معمر بن‌  راشد صنعائى؛  ‌و‌  ذكر چند كتابى ديگر نموده  ‌و‌  در‌  آخر فرموده كه‌  بعد از‌  آن، كتاب صحيفه از‌  سيدالساجدين است؛  ‌و‌  عبارت غزالى را‌  محمد بن‌  على بن‌  شهر آشوب مازندرانى كه‌  لقب مباركش رشيدالدين است  ‌و‌  از‌  مشايخ عظام اماميه است  ‌و‌  از‌  معظم علماى رجالست در‌  كتاب معالم العلماء نقل فرموده،  ‌و‌  ذكر درين موضع ممكن است كه‌  موجب اطناب گردد؛  ‌و‌  همين شيخ مذكور در‌  سياق ترجمه  ‌ى‌  متوكل بن‌  عمير بن‌  متوكل فرموده كه‌  صحيفه سجاديه ملقبست بزبور آل‌  محمد،  ‌و‌  در‌  ترجمه  ‌ى‌  يحيى بن‌  على بن‌  محمد الحسينى الرقى مسطورست كه‌  دعاى كه‌  به‌  انجيل اهل بيت شهرت دارد از‌  حضرت صادق عليه السلام همين ادعيه  ‌ى‌  صحيفه  ‌ى‌  كامله است.

 عن أبى المفضل محمد بن‌  عبدالله بن‌  المطلب الشيبانى يعنى روايت نمود از‌  ابى المفضل محمد بن‌  عبدالله بن‌  مطلب شيبانى كه‌  از‌  قبيله بكر بن‌  وائل است؛  ‌و‌  شيخ مذكور در‌  كتب رجال به‌  اين عنوان مذكور است كه‌  محمد بن‌  عبدالله بن‌  بهلول بن‌  همام بن‌  بحر بن‌  مطر بن‌  مرة الصغرى بن‌  همام بن‌  مرة بن‌  دهل بن‌  شيبان. كذا فى الخلاصة فى قسم الضعفاء  ‌و‌  ابن داود در‌  كتاب رجال خويش در‌  هر‌  دو‌  قسم ذكر نموده،  ‌و‌  در‌  فهرست مذكور است كه‌  او‌  حسن الحفظ بوده. مگر  ‌آن كه‌  تضعيف نموده اند او‌  را‌  جماعتى از‌  اصحاب ما؛  ‌و‌  شيخ تمام عمر خود را‌  در‌  علم حديث صرف نموده،  ‌و‌  اصل وى از‌  كوفه است  ‌و‌  ثبت  ‌و‌  ثقه بوده اگر چه بعضى از‌  علماى رجال تضعيف او‌  نموده اند  ‌و‌  كتاب بسيار تضعيف نموده اند از‌   ‌آن جمله كتاب مزار امام حسين عليه السلام؛  ‌و‌  علماى علم رجال مثل شيخ ابوالعباس احمد بن‌  على النجاشى  ‌و‌  شيخ ابوجعفر طوسى در‌  كتاب رجال  ‌و‌  فهرست  ‌و‌  ابن غضايرى در‌  كتاب خود  ‌و‌  شيخ جمال الدين مطهر در‌  كتاب خلاصه  ‌و‌  شيخ تقى الدين حسن بن‌  داود، حال او‌  را‌  بر‌  نهج مذكور ايراد نموده اما بعضى بر‌  وجه مذكور بر‌  ضعف او‌  ايماء نموده اند.

 قال: حدثنا الشريف أبوعبدالله جعفر بن‌  محمد بن‌  جعفر بن‌  الحسن بن‌  جعفر بن‌  الحسن بن‌  الحسن بن‌  أميرالمؤمنين على بن‌  أبى طالب عليهم السلام يعنى فرموده كه: حديث كرد ما‌  را‌  شريف نجيب ابوعبدالله جعفر بن‌  محمد بن‌  جعفر بن‌  حسن بن‌  جعفر بن‌  حسن مثنى بن‌  امام حسن بن‌  أميرالمؤمنين على بن‌  ابى طالب عليهم السلام؛  ‌و‌  ابوعبدالله ابوقيراط است  ‌و‌  اسم او‌  محمد است كه‌  در‌  وقت وفات ثقة الاسلام شيخ ابوجعفر محمد بن‌  يعقوب كلينى در‌  بغداد حاضر بوده  ‌و‌  بر‌  شيخ مذكور نماز كرده، چنان كه‌  در‌  كتاب نجاشى در‌  ترجمه  ‌ى‌  شيخ ابوجعفر كلينى ظاهر مى‌ گردد؛  ‌و‌  ابوعبدالله از‌  راويان حديث است  ‌و‌  در‌  ميان آل‌  ابى طالب روشناس  ‌و‌  ثقه بوده  ‌و‌  تصنيف بسيار دارد. عمر او‌  از‌  نود متجاوز بوده  ‌و‌  وفات او‌  در‌  سنه ثمان  ‌و‌  ثلثمائة بوده چنان كه‌  ابوالعباس نجاشى در‌  كتاب رجال خويش ذكر نموده  ‌و‌  علامه حلى جمال الملة والدين در‌  كتاب خلاصة فرموده كه‌  در‌  سال سيصد  ‌و‌  هشتاد بوده.

 قال: حدثنا عبدالله بن‌  عمر بن‌  خطاب الزيات سنه خمس  ‌و‌  ستين  ‌و‌  مأتين يعنى گفت: حديث كرد ما‌  را‌  عبدالله بن‌  عمر بن‌  الخطاب زيات، يعنى روغن زيت فروش، در‌  سال دويست  ‌و‌  شصت  ‌و‌  پنج از‌  هجرت؛  ‌و‌  بجاى لفظ «ستين» «خمسين» در‌  بعضى از‌  نسخه ها است.
 قال: حدثنى خالى على بن‌  النعمان الأعلم يعنى گفت كه: حديث كرد ما‌  را‌  خالوى من‌  على بن‌  النعمان اعلم؛  ‌و‌  اعلم صفت خال است  ‌و‌  در‌  لغت به‌  معنى لب بالا شكافته است. همچنان مطرزى در‌  مغرب ايراد نموده  ‌و‌  ابن خلكان در‌  وفيات الأعيان گفته: «أعلم مشقوق الشفة العليا است ضد الأفلح فانه المشقوق الشفة السفلى»؛  ‌و‌  در‌  زن علماء  ‌و‌  فلحاء گويند؛  ‌و‌  على مذكور ثقه  ‌و‌  ثبت است  ‌و‌  از‌  اهل كوفه  ‌و‌  روشناس بوده  ‌و‌  از‌  اصحاب على بن‌  موسى الرضا عليه السلام است چنان كه‌  شيخ ابوالعباس نجاشى در‌  كتاب رجال خود ذكر كرده.

 قال: حدثنى عمير بن‌  متوكل الثقفى البلخى عن أبيه متوكل بن‌  هارون يعنى گفت: حديث كرد مرا عمير بن‌  متوكل ثقفى بلخى از‌  پدر خود متوكل بن‌  هارون؛  ‌و‌  ثقيف قبيله است از‌  هوازن  ‌و‌  از‌  ساكنين بلخ بوده. شيخ ابوالعباس نجاشى در‌  رجال خود  ‌و‌  شيخ ابوجعفر طوسى در‌  فهرست خويش، عمير  ‌و‌  متوكل، پدر  ‌و‌  پسر هر‌  دو‌  را‌  ذكر نموده اند  ‌و‌  متعرض مدح  ‌و‌  ذم ايشان نشده اند مگر اين كه‌  راوى دعاى صحيفه اند از‌  يحيى بن‌  زيد.

  ‌و‌  اسناد دعاى صحيفه را‌  دو‌  طريق ديگر گفته اند: يكى روايت شيخ محمد بن‌  ادريس حلى است كه‌  دخترزاده شيخ ابوجعفر طوسيست از‌  خال خود ابوعلى حسن بن‌  محمد بن‌  حسن طوسى طاب ثراهم در‌  ماه جمادى الآخر از‌  سال پانصد  ‌و‌  پانزدهم از‌  هجرت كه‌  شيخ مذكور از‌  پدر بزرگوار شيخ الطايفه ابوجعفر محمد بن‌  حسن طوسى روايت نموده  ‌و‌  شيخ الطايفه از‌  حسين بن‌  عبيدالله غضايرى  ‌و‌  او‌  از‌  ابوالمفضل محمد بن‌  عبدالله بن‌  مطلب شيبانى تا‌  [به عمير بن‌  متوكل به‌  همان سندى كه‌  در‌  پيش گذشت؛  ‌و‌  طريق ديگر از‌  على بن‌  سكون از‌  ابوعلى حسن بن‌  محمد بن‌  اسماعيل بن‌  اشباس البزاز  ‌و‌  او‌  از‌  ابوالمفضل محمد بن‌  عبدالله بن‌  مطلب شيبانى تا] به‌  آخر.
 قال: لقيت يحيى بن‌  زيد بن‌  على عليه السلام بعد قتل أبيه گفت متوكل بن‌  هارون: ملاقات نمودم يحيى بن‌  زيد بن‌  على بن‌  الحسين عليهماالسلام را‌  بعد از‌  شهادت پدر او‌  كه‌  زيد است؛  ‌و‌  قصه  ‌ى‌  قتل  ‌آن سرور آنست كه‌  در‌  سنه  ‌ى‌  احدى  ‌و‌  عشرين  ‌و‌  مائة به‌  اتفاق داود بن‌  على بن‌  عبدالله بن‌  عباس از‌  آل‌  عباس - عم رسول الله صلى الله عليه  ‌و‌  آله  ‌و‌  سلم -  ‌و‌  محمد بن‌  عمر بن‌  على بن‌  ابى طالب عليه السلام از‌  علويه، متوجه عراق عرب شدند. در‌   ‌آن وقت خالد بن‌  عبدالله القشيرى از‌  قبل هشام بن‌  عبدالملك بن‌  مروان ازبنى اميه - كه‌  در‌   ‌آن زمان خليفه  ‌و‌  پادشاه ايران  ‌و‌  توران  ‌و‌  مصر  ‌و‌  شام  ‌و‌  مغرب  ‌و‌  يمن  ‌و‌  جمله عربستان بود - والى عراق بود.

  ‌آن سرور به‌  اتفاق  ‌آن دو‌  رفيق به‌  ديدن خالد رفتند  ‌و‌  او‌  صله هاى جميله  ‌و‌  جوائز جليله به‌   ‌آن سه نفر ارزانى داشت؛  ‌و‌  چون خالد از‌  امارت كوفه معزول شد، يوسف بن‌  عمر الثقفى را‌  بجاى او‌  حاكم گردانيدند.  ‌آن ملعون به‌  هشام نوشت كه‌  خالد از‌  زيد بن‌  على بن‌  الحسين (ص) مزرعه خريده به‌  ده‌  هزار دينار  ‌و‌  ثمن  ‌آن را‌  تسليم نموده  ‌و‌  مزرعه را‌  نيز به‌  او‌  واگذاشته. هشام  ‌آن سه نفر را‌  به‌  شام طلبيد  ‌و‌  از‌   ‌آن قضيه استعلام نمود. ايشان سوگند خوردند كه‌  آنچه يوسف نوشته مطابق واقع نيست. هشام نيز تصديق  ‌آن نمود ليكن گفت: بايد كه‌  شما به‌  عراق رجوع نماييد  ‌و‌  به‌  حضور خالد  ‌و‌  يوسف درين باب سخن گوييد  ‌و‌  ايشان به‌  كراهت تمام به‌  عراق آمدند  ‌و‌  بعد از‌  مرافعه  ‌ى‌   ‌آن قضيه چيزى بر‌  زيد لازم نيامد.  ‌آن گاه از‌  ياران خود رخصت انصراف حاصل نمود  ‌و‌  به‌  قادسيه رجوع نمود.

 كتابات اهل كوفه متواتر به‌  او‌  رسيد مضمونش  ‌آن كه‌  به‌  كوفه مراجعت نماى تا‌  زمام امر خلافت به‌  قبضه تو‌  نهيم. زيد مراجعت نمودن را‌  مصمم شد. هر‌  چند رفيقان به‌  زبانهاى مختلف باب نصيحت به‌  روى  ‌آن جناب گشودند اثرى مترتب نشد. داود  ‌و‌  محمد بن‌  عمر بعد از‌  يأس از‌  نصيحت به‌  مدينه مراجعت نمودند  ‌و‌  زيد روى به‌  كوفه نهاد؛  ‌و‌  چون به‌  كوفه اقامت نمود كوفيان بنياد آمد  ‌و‌  شد نمودند  ‌و‌  گفتند: خلافت به‌  ارث  ‌و‌  استحقاق از‌   ‌آن توست؛ توقف ننماى كه‌  ما‌  همه مطيعيم.
 زيد به‌  دعوت اشتغال نمود  ‌و‌  به‌  قول جمهور اهل تاريخ، چهل هزار مرد سپاهى بر‌  وى جمع شدند. زيد داعيه خروج را‌  جزم كرده  ‌و‌  در‌   ‌آن اثنا گروهى از‌  معارف كوفه كه‌  با‌  او‌  بيعت كرده بودند به‌  جهتى كه‌  اهل تاريخ حكايت كردند  ‌و‌  شهرت دارد از‌  قبول خلافتش پشيمان شدند  ‌و‌  بيعت  ‌آن جناب را‌  شكستند  ‌و‌  گفتند: يحيى را.
 به‌  درستى كه‌  پدرم حديث كرد مرا از‌  جد خود از‌  على عليه السلام اين كه: رسول الله صلى الله عليه  ‌و‌  آله  ‌و‌  سلم گرفت او‌  را‌  خوابى  ‌و‌  او‌  بر‌  منبر خود بود، پس‌  ديد در‌  خواب مردان چند را‌  كه‌  بالا مى‌ رفتند  ‌و‌  مى‌ جستند بر‌  منبر او‌  همچو جستن ميمون؛  ‌و‌  صحت خواب  ‌آن حضرت احتياج به‌  استدلال ندارد  ‌و‌  اما صحت خواب غير ايشان مؤيد به‌  آياتست،  ‌و‌  احاديث در‌   ‌آن باب بسيار است در‌  كتاب كافى  ‌و‌  امالى  ‌و‌  غيره؛ يردون الناس على أعقابهم القهقرى برمى گردانيدند مردم را‌  از‌  دين ايشان  ‌و‌  يا‌  مى‌ گردانيدند مردم را‌  مرتد بوده در‌  دين ايشان بر‌  پى سر‌  خود در‌  حالتى كه‌  رفتار ايشان بر‌  عكس رفتار متعارف بود يعنى رفتار بر‌  پس‌  پشت، فاستوى رسول الله جالسا پس‌  مساوى شد حضرت رسول خدا صلى الله عليه  ‌و‌  آله  ‌و‌  سلم در‌  حالت جلوس، والحزن يعرف فى وجهه در‌  حالتى كه‌  اندوه شناخته مى‌ شد از‌  روى او؛  ‌و‌  در‌  كتاب روضه از‌  كتاب كافى از‌  امام محمد باقر  ‌و‌  يا‌  از‌  امام صادق عليهماالسلام مرويست كه: صبح كرد حضرت رسول الله گريان  ‌و‌  اندوهناك. حضرت أميرالمؤمنين فرمود: يا‌  رسول الله چيست مرا كه‌  مى‌ بينم ترا گريان  ‌و‌  اندوهناك؟ پس‌  حضرت فرمودند كه: چون نباشم همچنين  ‌و‌  حال  ‌آن كه‌  نموده شدم درين شب كه‌  بنى تميم  ‌و‌  بنى عدى  ‌و‌  بنى اميه بالا رفتند منبر مرا  ‌و‌  برمى گردانيدند مردم را‌  از‌  اسلام قهقهرى، پس‌  گفتم: اي‌ پروردگار من، در‌  حيات من‌  اين امر واقع مى‌ شود يا‌  بعد از‌  فوت من؟ پس‌  حق سبحانه تعالى فرمود: بعد از‌  وفات تو. (كافى، ج 3، ص 345؛ بحارالأنوار، چ 28، ص 257.) اين حديث توابع چند دارد.
 فأتاه جبرئيل عليه السلام بهذه الآية پس‌  آمد جبرئيل پيش پيغمبر به‌  اين آيه (و ما‌  جعلنا الرويا التى أريناك) (اسراء: 60.)  ‌و‌  نگردانيديم رويايى را‌  كه‌  نموديم ترا؛ -  ‌و‌  در‌  رؤيا يعنى در‌  لفظ رؤيا سخنى از‌  صاحب كشاف صادر شده كه‌   ‌آن را‌   ‌و‌  تزييف  ‌آن را‌  در‌  كتاب لطائف الأخبار - ذكر نموديم  ‌و‌  بعضى از‌  قاصرين از‌  امثال اين سخن كه‌  مشتمل است بر‌  آمدن ملائكه  ‌و‌  رفتن  ‌و‌  خواندن  ‌و‌  غيره استدلال نمودند بر‌   ‌آن كه‌  ملائكه جسمند  ‌و‌  اين صرف با‌   ‌آن كه‌  معارضست با‌  سخن أميرالمؤمنين عليه السلام «ان العالم لعلوى جواهر عارية عن الموارد» منتقض مى‌ شود به‌  قول خداى تعالى: (و جاء ربك والملك صفا صفا). (فجر: 22)
 (الا فتنة للناس والشجرة المعلونة فى القرآن  ‌و‌  نخوفهم فما يزيدهم الا طغيانا كبيرا) (اسراء: 60) مگر فتنه  ‌و‌  امتحان از‌  براى مردمان؛ قال الله تعالى: (و ان‌  هى الا فتنتك) (اعراف: 155)  ‌و‌  استثناء منقطع است در‌  كلام غير موجب  ‌و‌  منصوبست، همچنان كه‌  هرگاه مستثنى مقدم شود بر‌  مستثنى منه منصوبست؛ قال الشاعر:

 مالى الا آل‌  أحمد شيعة
  ‌و‌  مالى الا مذهب الحق مذهب  

  ‌و‌  مراد از‌  شجره ملعونه بنى اميه است  ‌و‌  عطف است بر‌  رؤيا، يعنى بگردانديم رؤيايى را‌  كه‌  نموديم به‌  تو‌   ‌و‌  شجره  ‌ى‌  ملعونه را‌  كه‌  در‌  قرآن مذكور است مگر فتنه براى مردم،  ‌و‌  مى‌ ترسانيم مردم را‌  به‌  ايشان  ‌و‌  يا‌  ايشان را، پس‌  زياد نمى كند ايشان را‌  اين اعمال مگر سركشى بزرگ را، يعنى بنى اميه يعنى مى‌ خواهد خداى تعالى از‌  شجره ملعونه كه‌  در‌  قرآن مذكور است بنى اميه را.
 قال: يا‌  جبرئيل أعلى عهدى يكونون  ‌و‌  فى زمنى گفت حضرت رسول كه: اي‌ جبرئيل، آيا بر‌  عهد من‌  مى‌ باشند ايشان  ‌و‌  در‌  زمان من‌  مى‌ باشند؟ قال: لا‌   ‌و‌  لكن تذور رحى الاسلام من‌  مهاجرك جبرئيل فرمود: نه  ‌و‌  اما اين قدر هست كه‌  دور مى‌ كند آسياب اسلام از‌  مهاجرت تو‌  از‌  مكه به‌  مدينه؛  ‌و‌  اين كلام مشتمل است بر‌  استعاره،  ‌و‌  قطب  ‌آن «رحى» رسول الله است  ‌و‌  اوصياى او،  ‌و‌  در‌  نهج البلاغة واقع شده؛  ‌و‌  مهاجر در‌  اصل مهاجرة است كه‌  تاء را‌  حذف نمودند مثل اقام الصلوة  ‌و‌  لعبادك همچنان كه‌  مى‌ آيد؛ فتلبث بذلك عشرا پس‌  درنگ مى‌ كند به‌  اين طريق ده‌  سال، ثم تدور رحى الاسلام على رأس خمسة  ‌و‌  ثلاثين من‌  مهاجرك پس‌  دور مى‌ كند آسياب اسلام بر‌  سر‌  سى  ‌و‌  پنج سال از‌  مهاجرت تو، فتلبث بذلك خمسا پس‌  درنگ مى‌ كند به‌  اين طريق پنج سال، ثم لابد من‌  رحى ضلالة هى قائمة على قطبها پس‌  ناچار است از‌  آسياب گمراهى كه‌   ‌آن آسياب قائم بر‌  قطب خود است، ثم ملك الفراعنة پس‌  ملك فراعنه است؛  ‌و‌  فرعون نام پادشاهان مصر است  ‌و‌  چون اكثر ايشان اهل طغيان بوده اند لهذا عادت جارى شد كه‌  هر‌  طاغى را‌  كه‌  در‌  طغيان افراط نموده باشد فرعون گويند همچو موسى كه‌  متعارف شده از‌  براى مرد حق، لكل فرعون موسى اي‌ لكل مبطل محق.

  ‌و‌  حاصل سخن آنست كه‌  دور نمى كند آسياب اسلام بعد از‌  ده‌  سال از‌  هجرت تو‌  دوران اسلام را‌  تا‌  بيست  ‌و‌  پنج سال بلكه بعد از‌  هجرت تو‌  تا‌  ده‌  سال در‌  ترقيست  ‌و‌  بعد از‌   ‌آن تا‌  بيست  ‌و‌  پنج سال در‌  غايت تنزل است كه‌  مدت خلافت ثلاثة است، پس‌  برمى گردد به‌  حالت خود تا‌  پنج سال كه‌  مدت خلافت اميرالمؤمنين است، پس‌  بعد از‌   ‌آن ناچار است از‌  آسياب گمراهى كه‌  مدت ملك بنى اميه است تا‌  هزار ماه  ‌و‌  بعد از‌   ‌آن نوبت خلافت بنى عباس است تا‌  پانصد  ‌و‌  بيست سال - تاريخ انقراض ايشان لفظ خونست -، قال:  ‌و‌  أنزل الله تعالى فى ذلك (انا أنزلناه فى ليلة القدر،  ‌و‌  ما‌  أدريك ما‌  ليلة القدر، ليلة القدر خير من‌  ألف شهر) (قدر: 3-1) گفت  ‌آن حضرت كه:  ‌و‌  انزال فرمود خداى تعالى درين باب: به‌  درستى كه‌  ما‌  فرو فرستاديم او‌  را‌  در‌  شب قدر -  ‌و‌  در‌  شب قدر خلافست  ‌و‌  حق آنست كه‌  نوزدهم  ‌و‌  يا‌  بيست  ‌و‌  يكم  ‌و‌  يا‌  بيست  ‌و‌  سيم رمضان  ‌و‌  يا‌  شب عيد فطر باشد -  ‌و‌  نمى دانى كه‌  شب قدر چه چيز است، شب قدر بهتر است از‌  هزار ماه كه‌  هشتاد  ‌و‌  سه سال  ‌و‌  چهار ماه است؛  ‌و‌  در‌  روضة الصفا مذكور است كه‌  استقلال معاويه عليه الهاويه در‌  سنه چهل  ‌و‌  يك هجريه بوده كه‌  اول خلفاى بنى اميه است  ‌و‌  قتل مروان بن‌  محمد بن‌  مروان كه‌  او‌  را‌  مروان حمار گويند در‌  سنه اثنين  ‌و‌  ثلاثين  ‌و‌  مائة بوده  ‌و‌  بنابراين دولت بنى اميه نود  ‌و‌  يك سال خواهد بود  ‌و‌  تفاوت ميان اين قدر بالحسبه گذشته شش سال  ‌و‌  شش ماه بوده است؛ تملكها بنى أمية ليس فيها القدر يعنى از‌  هزار ماه كه‌  مالك باشند او‌  را‌  بنى اميه كه‌  از‌  معاويه است تا‌  مروان حمار كه‌  نباشد درو شب قدر  ‌و‌  اين رفع شبهه ايست كه‌  متبادر است بذهن.
 قال: فأطلع نبيه عليه السلام أن بنى أمى تملك سلطان هذه الأمة گفت حضرت كه: پس‌  مطلع كرد خداى تعالى پيغمبر خود را‌  اين كه‌  بنى اميه صاحب مى‌ شوند سلطنت اين امت را،  ‌و‌  ملكها طول هذه المدة  ‌و‌  مملكت ايشان در‌  طول اين مدت است، فلو طاولتهم الجبال لطالوا عليها پس‌  اگر تطاول كنند ايشان را‌  كوه ها  ‌و‌  بلندى كنند هر‌  آينه تطاول خواهند كرد بر‌  او، حتى يأذن الله تعالى بزوال ملكهم تا‌   ‌آن كه‌  اذن دهد خداى به‌  زوال ملك ايشان،  ‌و‌  هم فى ذلك يستشعرون عداوتنا أهل البيت  ‌و‌  بغضنا  ‌و‌  ايشان درين باب اضمار مى‌ كند دشمنى ما‌  را‌  كه‌  اهل بيتيم  ‌و‌  بغض ما‌  را‌   ‌و‌  شعار لباس ما‌  تحت دثار است، أخبر الله نبيه بما يلقى أهل بيت محمد  ‌و‌  أهل مودتهم  ‌و‌  شيعتهم منهم فى أيامهم خبر داد خداى تعالى پيامبر را‌  به‌  آنچه ملاقات مى‌ كند اهل بيت محمد عليهم السلام را‌   ‌و‌  اهل مودت ايشان  ‌و‌  شيعه ايشان از‌  ايشان در‌  ايام ايشان، قال:  ‌و‌  أنزل الله تعالى فيهم (ألم تر الى الذين بدلوا نعمت الله كفرا  ‌و‌  أحلوا قومهم دار البوار، جهنم يصلونها  ‌و‌  بئس القرار) (ابراهيم: 28  ‌و‌  29) يعنى گفت حضرت كه:  ‌و‌  فروفرستاد خداى تعالى در‌  ايشان: آيا نديدى  ‌و‌  نظر نكردى به‌  سوى آنان كه‌  تبديل كرده اند نعمت خدا را‌  به‌  كفر  ‌و‌  داخل كرده اند جماعت  ‌و‌  قوم خود را‌  دار فنا  ‌و‌  هلاكت را‌  كه‌   ‌آن جهنم است كه‌  مى‌ افروزند ايشان را‌   ‌و‌  چه بد قرار است،  ‌و‌  قرار به‌  معنى مقر است،  ‌و‌  نعمت خدا محمد  ‌و‌  اهل بيت او‌  است، حبهم ايمان يدخل الجنة  ‌و‌  بغضهم كفر  ‌و‌  نفاق يدخل النار دوستى ايشان ايمان است داخل مى‌ كند بهشت را‌   ‌و‌  بغض ايشان كفر  ‌و‌  نفاقست داخل مى‌ كند آتش را. فأسر رسول الله صلى الله عليه  ‌و‌  آله ذلك الى على  ‌و‌  أهل بيته پس‌  سر‌  نهاد رسول الله صلى الله عليه  ‌و‌  آله  ‌و‌  سلم اين معنى را‌  به‌  سوى أميرالمؤمنين على  ‌و‌  اهل بيت او‌  عليهم السلام.
 ثم قال أبوعبدالله عليه السلام: ما‌  خرج  ‌و‌  لا‌  يخرج منا أهل البيت الى قيام قائمنا أحد پس‌  گفت حضرت صادق عليه السلام كه: خروج نكرد  ‌و‌  نمى كند از‌  ما‌  اهل بيت تا‌  قيام قائم ما‌  كسى؛  ‌و‌  مراد از‌  قائم حضرت صاحب الزمان است  ‌و‌  او‌  را‌  به‌  وجوه چند قائم گويند؛ ليدفع ظلما أو ينعش حقا تا‌  دفع كند ظلم را‌   ‌و‌  يا‌  برپا كند حق را، الا اصطلمته البلية مگر  ‌آن كه‌  او‌  را‌  منقطع كند بليت،  ‌و‌  كان قيامه زيادة فى مكروهنا  ‌و‌  شيعتنا  ‌و‌  بود قيام او‌  زيادتى در‌  مكروه ما‌   ‌و‌  مكروه شيعه  ‌ى‌  ما؛  ‌و‌  اين خروجها به‌  جاى نمى رسد تا‌  زمان قائم عليه السلام،  ‌و‌  چون  ‌آن حضرت خروج كند ان‌  شاء الله تعالى پر مى‌ كند عالم را‌  از‌  عدل  ‌و‌  داد  ‌و‌  پاك مى‌ كند از‌  جور  ‌و‌  ظلم،  ‌و‌  عقل مردم  ‌و‌  احلام ايشان جمع خواهد گرديد. عن أبى جعفر عليه السلام قال: «اذا كان قائمنا وضع الله يده على رؤس العباد فجمع بها عقولهم  ‌و‌  كمل أحلامهم» (كافى، ج 1، ص 25؛ دلائل الامامه، ص 243) يعنى هرگاه باشد قائم ما، مى‌ گذارد خداى تعالى دست خود را‌  بر‌  سر‌  بندگان پس‌  جمع كند به‌   ‌آن دست نهادن عقلهاى ايشان را‌   ‌و‌  كامل مى‌ كند خوابهاى ايشان را؛  ‌و‌  مراد به‌  «رؤس عباد» نفوس ناطقه  ‌ى‌  ايشانست  ‌و‌  آنچنانست كه‌  نفوس انسانيه از‌  زمان آدم تا‌  وقت بعثت رسول الله صلى الله عليه  ‌و‌  آله  ‌و‌  سلم متدرجند در‌  تلطف  ‌و‌  تصفى  ‌و‌  مترقيند در‌  كمال  ‌و‌  استعداد،  ‌و‌  ازين جهت است كه‌  هر‌  چند مى‌ آيد پيغمبرى  ‌و‌  رسولى بعد پيغمبرى  ‌و‌  رسولى مى‌ باشد معجزه نبى متأخر اقرب از‌  معقول به‌  محسوس  ‌و‌  به‌  سوى روح از‌  تجسم از‌  معجزه پيغمبر متقدم،  ‌و‌  از‌  اين جهت بود معجزه  ‌ى‌  پيغمبر ما‌  قرآن  ‌و‌  كتاب كه‌   ‌آن عقليست؛  ‌و‌  در‌  آخرالزمان ترقى مى‌ كند استعداد نفوس به‌  حدى كه‌  محتاج نباشد به‌  معلمى از‌  خارج بر‌  رسم معهود از‌  مردمان در‌  اين زمان بلكه اكتفا مى‌ كنند به‌  الهام غيبى از‌  تأديب واصف  ‌و‌  به‌  مسدد داخل از‌  مؤدب خارج  ‌و‌  به‌  مكمل عقلى از‌  معلم حسى مثل اولياء؛
  ‌و‌  خاصه  ‌آن حضرت را‌  زنده مى‌ دانند تا‌  زمان خروج  ‌آن حضرت  ‌و‌  بعد از‌  نيف از‌  سنين كشته خواهد شد،  ‌و‌  در‌  ميان عامه در‌  حيات او‌   ‌و‌  ممات  ‌و‌  شخص او‌  خلاف عظيم است حتى غزالى در‌  كتاب خواص الحروف از‌  رسول الله صلى الله عليه  ‌و‌  آله  ‌و‌  سلم روايت نموده كه‌  «ليس المهدى الا عيسى بن‌  مريم» (مصدر  ‌آن را‌  نيافتم)  ‌و‌  اين قول اسخف اقوالست.
 قال المتوكل بن‌  هارون: گفت متوكل بن‌  هارون كه‌  پدر عمير است، ثم أملى على أبوعبدالله عليه السلام پس‌  املا كرد بر‌  من‌  ابوعبدالله عليه السلام، الأدعية  ‌و‌  هى خمسة  ‌و‌  سبعون بابا  ‌و‌   ‌آن دعاها را‌   ‌و‌   ‌آن دعاها هفتاد  ‌و‌  پنج باب بود، سقط عنى منها أحد عشر بابا ساقط شد از‌  من‌  يعنى فراموش شد يازده باب؛  ‌و‌  به‌  سكون عين نيز خوانده اند از‌  براى تخفيف، چه توالى حركات پيش ايشان ناخوش است تا‌  تسعة عشر؛  ‌و‌  حفظت عنفا نيفا  ‌و‌  ستين بابا  ‌و‌  ياد من‌  مانده است از‌  آن، شصت  ‌و‌  چندى از‌   ‌آن ابواب؛  ‌و‌  «بابا» تميز است  ‌و‌  نيف به‌  فتح نون  ‌و‌  كسره ياء مشدده ميان دو‌  عقد از‌  عقود عشرات است در‌  مراتب عدد بالاتر از‌  عقد اول تا‌  به‌  عقد ثانى؛  ‌و‌  حضرت ميرمحمد باقر داماد طاب ثراه فرموده كه‌  نيف به‌  فتح نون  ‌و‌  اسكان ياء مخفف نيف است به‌  تشديد ياء مكسوره.

  ‌و‌  حدثنا أبوالمفضل ظاهر آنست كه‌  قائل اين قول أبومنصور باشد كه‌  به‌  اسناد ديگر از‌  عمر روايت كند، يعنى حديث كرد ما‌  را‌  ابوالمفضل محمد بن‌  عبدالله، قال: حدثنى محمد بن‌  الحسن بن‌  روزبه أبوبكر المداينى الكاتب نزيل الرحبة فى داره گفت: حديث كرد مرا محمد بن‌  حسن بن‌  روزبه كه‌  گفت او‌  ابوبكر مداينى است كه‌  نويسنده بود  ‌و‌  در‌  رحبه سكنا داشت؛  ‌و‌  نزيل به‌  معنى نزول است،  ‌و‌  رحبة محله ايست در‌  كوفه  ‌و‌  در‌  وى حرفهاى ديگر هست،  ‌و‌  «فى داره» تعلق دارد به‌  «حدثنا» يعنى حديث كرد در‌  سراى خود؛  ‌و‌  لفظ «روزبه» به‌  چند وجه خوانده شود،  ‌و‌  در‌  نسخه  ‌ى‌  شهيد نيست بلكه در‌  حاشيه اش نوشته  ‌و‌  در‌  زيرش علامت ابن ادريس گذاشته، قال: حدثنى محمد بن‌  أحمد بن‌  مسلم المطهرى گفت: حديث كرد مرا محمد بن‌  احمد بن‌  مسلم مطهرى، قال: حدثنى أبى عن عمير بن‌  متوكل البلخى گفت: حديث كرد مرا پدر من‌  احمد بن‌  مسلم از‌  عمير بن‌  متوكل ثقفى بلخى، عن أبيه المتوكل بن‌  هارون از‌  پدر خود متوكل بن‌  هارون، قال: لقيت يحيى بن‌  زيد بن‌  على عليهماالسلام گفت: ملاقات كردم يحيى بن‌  على بن‌  حسين عليهم السلام را، فذكر الحديث بتمامه پس‌  ذكر كرد حديث مذكور را‌  به‌  تمامه، الى رؤيا النبى صلى الله عليه  ‌و‌  آله  ‌و‌  سلم التى ذكرها جعفر بن‌  محمد عن آبائه صلوات الله عليهم تا‌  خواب پيغمبر صلى الله عليه  ‌و‌  آله  ‌و‌  سلم كه‌  ذكر كرد كه‌  او‌  را‌  جعفر بن‌  محمد الصادق از‌  پدرانش رحمت خدا بر‌  ايشان باد.

 فهرست دعاها
  ‌و‌  فى رواية المطهرى ذكر الأبواب  ‌و‌  در‌  روايت محمد بن‌  احمد بن‌  مسلم المطهرى ذكر ابواب اينست؛ ذكر - مبتدأ فى رواية المطهرى - تعلق دارد به‌  او‌   ‌و‌  هذا خبر مبتدأ،  ‌و‌  هى: التحميد لله عزوجل  ‌و‌  اين ابواب مجموع مذكوراتست كه‌  اول دعاى تحميد خداى تعالى است، دعاؤه فى الصلوة على محمد  ‌و‌  آله دوم دعاى  ‌آن حضرتست در‌  صلوات بر‌  محمد  ‌و‌  آل‌  او، دعاؤه الصلوة على حملة العرش سيم دعاى اوست بر‌  حاملان عرش، دعاؤه الصلوة على مصدقى الرسل چهارم دعاى اوست بر‌  تصديق كنندگان پيغمبران  ‌و‌  رسولان، دعاؤه لنفسه  ‌و‌  خاصته پنجم دعاى او‌  است براى خود  ‌و‌  خاصه خود، دعاؤه عند الصباح والمساء ششم دعاى او‌  است نزد صباح  ‌و‌  مساء يعنى صبح  ‌و‌  شام، دعاؤه فى المهمات هفتم دعاى او‌  در‌  مهمات  ‌و‌  مطالب، دعاؤه فى الاستعاذة هشتم دعاى او‌  در‌  استعاذة او‌  از‌  شيطان، دعاؤه فى الاشتياق نهم دعاى او‌  است در‌  اشتياق  ‌و‌  شوق به‌  سوى خداى تعالى، دعاؤه فى اللجاء الى الله دهم دعاى  ‌آن حضرتست در‌  پناه به‌  سوى خداى تعالى، دعاؤه بخواتيم الخير يازدهم دعاى او‌  است به‌  خواتيم خير، دعاؤه فى الاعتراف  ‌و‌  طلب التوبة دوازدهم دعاى اوست در‌  اقرار به‌  گناه  ‌و‌  طلب توبه ازو، دعاؤه فى طلب الحوائج سيزدهم دعاى او‌  است در‌  طلب احتياجهاى خود، دعاؤه فى الظلمات چهاردهم دعاى او‌  است در‌  ظلمها،  ‌و‌  مؤيد اينست آنچه در‌  بعضى از‌  نسخ واقع شده فى الظلامات كه‌  در‌  عنوان دعا مذكور است، داؤه عند المرض پانزدهم دعاى او‌  است نزد مرض، دعاؤه فى الاستقالة شانزدهم دعاى او‌  است در‌  فسخ از‌  گناهان  ‌و‌  عفو ازو،  ‌و‌  در‌  بعضى از‌  نسخ من‌  الذنوب واقع شده،  ‌و‌  استقاله طلب فسخ از‌  بيع است  ‌و‌  در‌  اينجا مراد آنست كه‌  گفته شد، دعاؤه على الشيطان هفدهم دعاى او‌  است بر‌  شيطان، دعاؤه فى المحذورات هيجدهم دعاى او‌  است بر‌  چيزهايى كه‌  حذر از‌  او‌  لازم باشد وقتى كه‌  دفع شود، دعاؤه فى الاستسقاء نوزدهم دعاى او‌  است در‌  طلب باران وقتى كه‌  قحط آب باشد، دعاؤه فى مكارم الاخلاق بيستم دعاى او‌  است در‌  اخلاق نيكو، دعاؤه اذا أحزنه أمر بيست  ‌و‌  يكم دعاى او‌  است هر‌  گاه به‌  غم مى‌ آورد  ‌و‌  او‌  را‌  كارى  ‌و‌  امرى  ‌و‌  در‌  بعضى از‌  نسخ بجاى «اذا» «ان» است  ‌و‌  بجاى «حزنه» به‌  زاء معجمه  ‌و‌  نون «حزبه» به‌  زاء معجمه  ‌و‌  باء موحدة است أى أصاب  ‌و‌  ألم به، دعاؤه عند الشدة بيست  ‌و‌  دوم دعاى او‌  است نزد سختى، دعاؤه بالعافية بيست  ‌و‌  سيم دعاى او‌  است براى عافيت، دعاؤه لأبويه بيست  ‌و‌  چهارم دعاى او‌  است براى پدر  ‌و‌  مادر خود، دعاؤه لولده بيست  ‌و‌  پنجم دعاى او‌  است براى اولاد خود،  ‌و‌  «ولد» به‌  ضم واو  ‌و‌  سكون لام جمع ولد به‌  فتح واو  ‌و‌  لام است، قال الشاعر:

 عجبت لمولود ليس له أب  
  ‌و‌  ذى ولد لم يلده أبوان؛

 بولده به‌  مفرد نيز خوانده اند  ‌و‌  اول اصحست، دعاؤه لجيرانه  ‌و‌  أوليائه بيست  ‌و‌  ششم دعاى او‌  است براى همسايگان خود  ‌و‌  دوستان  ‌و‌  جيران  ‌و‌  جوارى جمع جاريه،  ‌و‌  جاريه به‌  معنى دختر  ‌و‌  كنيز هر‌  دو‌  آمده، قال الشاعر:

 لانكحن ميته جارية خدبه
 مكرمة محبة تحب أهل الكعبة؛

  ‌و‌  أولياء جمع ولى است  ‌و‌  ولى به‌  چند معنى آمده  ‌و‌  مراد در‌  اينجا آنست كه‌  گفته شد، دعاؤه لأهل الثغور بيست  ‌و‌  هفتم دعاى او‌  است براى اهل سرحدها كه‌  مواضع آشوب  ‌و‌  فتنه است،  ‌و‌  ثغور جمع ثغر است به‌  ثاء مثلثه،  ‌و‌  ثغر ما‌  يلى دار الحرب  ‌و‌  موضع مخافة است از‌  خروج بلدان كذا، دعاؤه فى التفرغ بيست  ‌و‌  هشتم دعاى او‌  است در‌  پناه بردن  ‌و‌  استغاثه كردن به‌  سوى خداى تعالى، دعاؤه اذا قتر عليه الرزق بيست  ‌و‌  نهم دعاى او‌  است هر‌  گاه تنگ مى‌ شد برو روزى، به‌  ضم قاف  ‌و‌  كسر تاء  ‌و‌  تخفيف او، به‌  تشديد تاء نيز در‌  روايت ابن ادريس آمده، دعاؤه فى المعونة على قضاء الدين سيم دعاى اوست در‌  معونت بر‌  قضاى دين، دعاؤه فى التوبة سى  ‌و‌  يكم دعاى او‌  است در‌  توبه  ‌و‌  رجوع به‌  سوى خداى تعالى، دعاؤه فى الصلاة الليل سى  ‌و‌  دوم در‌  نماز شب، دعاؤه فى الاستخارة سى  ‌و‌  سيم دعاى او‌  است در‌  طلب خير،  ‌و‌  استخاره به‌  قرآن را‌  ابن طاووس روايت نموده  ‌و‌  آنچه در‌  كافى وارد شده كه‌  «لا تفألو بالقرآن» (كافى، ج 2، ص 639؛ بحار، ج 88، ص 244 قال: لا‌  تتفأل بالقرآن.) ظاهرا مراد  ‌آن باشد كه‌  به‌  قرآن احوال گذشته  ‌و‌  آينده مگوييد، دعاؤه اذا ابتلى أو رأى مبتلى بفضيحة بذنب سى  ‌و‌  چهارم دعاى او‌  است هرگاه مبتلى مى‌ شد  ‌و‌  يا‌  مى‌ ديد مبتلايى را‌  به‌  رسوايى به‌  گناهى، دعاؤه فى الرضاء بالقضاء سى  ‌و‌  پنجم دعاى او‌  است در‌  رضاء به‌  قضاى خدا، دعاؤه عند سماع الرعد سى  ‌و‌  ششم دعاى او‌  است نزد شنيدن صوت رعد  ‌و‌  نظر به‌  ابر  ‌و‌  برق همچنان كه‌  در‌  عنوان دعا مذكورست، دعاؤه فى الشكر سى  ‌و‌  هفتم دعاى او‌  است در‌  وقت شكر  ‌و‌  اعتراف از‌  تقصير، دعاؤه فى الاعتذار سى  ‌و‌  هشتم دعاى او‌  است در‌  عذر گفتن از‌  تقصير بندگان، دعاؤه فى طلب العفو سى  ‌و‌  نهم  دعاى او‌  است در‌  طلب عفو گناه، دعاؤه عند ذكر الموت چهلم دعاى او‌  است نزد ذكر مرگ، دعاؤه فى طلب الستر والوقاية چهل  ‌و‌  يكم دعاى او‌  است در‌  طلب پوشيدن گناه  ‌و‌  محافظت از‌  معصيت، دعاؤه عند ختمه القرآن چهل  ‌و‌  دوم دعاى او‌  است نزد ختم او‌  قرآن را، دعاؤه اذا نظر الهلال چهل  ‌و‌  سيم دعاى او‌  است هرگاه نظر مى‌ كرد به‌  سوى ماه، دعاؤه لدخول شهر رمضان چهل  ‌و‌  چهارم دعاى او‌  است از‌  براى داخل شدن ماه مبارك رمضان، دعاؤه لوداع شهر رمضان چهل  ‌و‌  پنجم دعاى او‌  است از‌  براى وداع ماه رمضان، دعاؤه يوم الفطر  ‌و‌  الجمعة چهل  ‌و‌  ششم دعاى او‌  است در‌  روز عيد فطر  ‌و‌  روز جمعه، دعاؤه يوم العرفة چهل  ‌و‌  هفتم دعاى او‌  است در‌  روز عرفة، نهم ذى الحجة، دعاؤه يوم الأضحى چهل  ‌و‌  هشتم دعاى او‌  است در‌  روز عيد اضحى كه‌  دهم ذى حجة است، دعاؤه فى دفع كيد الأعداء چهل  ‌و‌  نهم دعاى او‌  است در‌  كيد اعداء، دعاؤه فى الرهبة پنجاهم دعاى او‌  است در‌  ترس  ‌و‌  هيبت خداى تعالى، دعاؤه فى التضرع والاستكانة پنجاه و يكم دعاى او‌  است در‌  تضرع  ‌و‌  استكانت، دعاؤه فى الالحاح پنجاه  ‌و‌  دوم دعاى او‌  است در‌  الحاح بخداى تعالى، دعاؤه فى التذلل پنجاه  ‌و‌  سيم در‌  تذلل  ‌و‌  خواريست، دعاؤه فى استكشاف الهموم پنجاه  ‌و‌  چهارم دعاى او‌  است در‌  استكشاف غمها.
 اينست ابواب اصل صحيفه بى ملحقات همچنان كه‌  روايت احمد بن‌  محمد بن‌  مسلم مطهريست؛  ‌و‌  شصت  ‌و‌  نيف است بنابر روايت متوكل بن‌  هارون،  ‌و‌  با‌  ملحقات  ‌و‌  ادعيه ايام كه‌  سيزده است مجموع شصت  ‌و‌  شش است.
  ‌و‌  باقى الأبواب بلفظ أبى عبدالله الحسنى يعنى اصل صحيفه مباركه نه فهرست او، به‌  لفظ ابى عبدالله حسنى نه مطهرى  ‌و‌  يا‌  نقل ادعيه به‌  روايت ابى عبدالله است نه مطهرى،  ‌و‌  يا‌  اين مذكورات با‌  باقى ابواب به‌  لفظ ابى عبدالله كلام مستأنف باشد يعنى اين كه‌  من‌  شنيدم به‌  لفظ أبى  ‌و‌  يا‌  مراد به‌  باقى ابواب باقى ترجمه كل‌  باب باشد، قال: حدثنا أبوعبدالله جعفر بن‌  محمد الحسنى گفت: حديث كرد ما‌  را‌  ابوعبدالله جعفر بن‌  محمد حسنى، قال: حدثنا عبدالله عمر بن‌  خطاب الزيات گفت: حديث كرد ما‌  را‌  عبدالله بن‌  عمر بن‌  خطاب زيت فروش، قال: حدثنا خالى على بن‌  النعمان الأعلم گفت: حديث كرد مرا خال من‌  على بن‌  نعمان اعلم، قال: حدثنى عمير بن‌  متوكل الثقفى البلخى گفت: حديث كرد مرا عمير بن‌  متوكل ثقفى بلخى عن أبيه متوكل بن‌  هارون از‌  پدر خود متوكل بن‌  هارون، قال: أملى على سيدى الصادق ابوعبدالله جعفر بن‌  محمد گفت: املا كرد بر‌  من‌  سيد من‌  كه‌  صادقست ابوعبدالله جعفر بن‌  محمد، قال: أملى جدى على بن‌  الحسين على أبى محمد بن‌  على عليهم أجمعين السلام بمشهد منى گفت: املا كرد جد من‌  على بن‌  حسين بر‌  پدر من‌  محمد بن‌  على بن‌  حسين بر‌  ايشان همه سلام باد به‌  حضور من.