بیماری امام سجاد(ع) در كربلا

بیماری امام سجاد(ع) در واقعه عاشورا

در منابع تاریخی، درباره زمان دقیق آغاز بیماری حضرت زین‌العابدین(علیه‌السلام) گزارش صریح و قطعی وجود ندارد. آنچه با اطمینان می‌توان بیان کرد، این است که آن حضرت در شب عاشورا بیمار بودند. البته بیماری ایشان در آن شب به اندازه‌ای شدید نبود که مانع حضورشان در جمع اصحاب شود؛ زیرا حضرت می‌توانستند بنشینند، در جمع حضور یابند، رفتار پدر بزرگوارشان را زیر نظر داشته باشند، سخنان ایشان را بشنوند و از شنیدن آن سخنان متأثر شوند.

علی بن الحسین(علیه‌السلام) درباره شب عاشورا می‌فرمایند:

«هنگامی که پدرم در شب عاشورا و نزدیک مغرب، اصحاب خود را جمع کرد تا آنان را مرخص کند، من به ایشان نزدیک شدم تا سخنانش را بشنوم و در آن هنگام بیمار بودم. پس شنیدم که پدرم به اصحابش می‌فرمود...»

همچنین از امام سجاد(علیه‌السلام) نقل شده است:

«در شبی که پدرم صبح آن به شهادت رسید، نشسته بودم و عمه‌ام حضرت زینب(سلام‌الله‌علیها) از من پرستاری می‌کرد. در این هنگام، پدرم در خلوتی از اصحاب خود کناره گرفت. جون، غلام ابوذر غفاری، نزد ایشان بود و شمشیر آن حضرت را اصلاح می‌کرد. پدرم اشعاری را زمزمه می‌کرد و آن اشعار را دو یا سه بار تکرار فرمود تا آنکه مفهوم آن را دریافتم و دانستم که مقصود ایشان چیست. پس گریه راه گلویم را بست.»

امام سجاد(علیه‌السلام) در ادامه می‌فرمایند:

«اشک‌هایم را پاک کردم، سکوت اختیار کردم و دانستم که بلا نازل شده است؛ اما عمه‌ام نیز آنچه را من شنیده بودم، شنید. او زنی رقیق‌القلب بود و نتوانست خود را کنترل کند.»

در ادامه این روایت، ماجرای گفت‌وگوی حضرت زینب(سلام‌الله‌علیها) با امام حسین(علیه‌السلام)، بی‌هوش شدن آن بانوی بزرگوار، به هوش آوردن ایشان و سخنان امام حسین(علیه‌السلام) با خواهرشان، به‌تفصیل از زبان امام سجاد(علیه‌السلام) نقل شده است. سپس حضرت می‌فرمایند:

«پس از آن، پدرم حضرت زینب را آورد و در کنار من بر زمین نشاند.»

برای مطالعه تفصیلی این واقعه می‌توان به «تاریخ طبرسی»، جلد سوم، صفحه ۳۱۶ و نیز کتاب «الإرشاد» شیخ مفید، صفحه ۲۳۲ مراجعه کرد.

بر اساس این گزارش‌ها، بیماری امام سجاد(علیه‌السلام) دست‌کم در شب عاشورا قطعی است. این بیماری در روز عاشورا و به‌ویژه هنگام آخرین وداع با پدر بزرگوارشان شدت یافت؛ به‌گونه‌ای که وضعیت جسمانی آن حضرت در آن هنگام بسیار وخیم گزارش شده و حتی توان نشستن نیز از ایشان سلب شده بود.

مرحوم علامه مجلسی در کتاب «بحارالأنوار»، به نقل از کتاب «المقتل» منسوب به احمد بن حنبل، آورده است که علت بیماری امام سجاد(علیه‌السلام) در کربلا آن بود که گوشه‌ای از زره، دست ایشان را مجروح کرد.

این گزارش را نمی‌توان با قطعیت پذیرفت یا رد کرد؛ اما در هر صورت، با توجه به ضرورت تداوم امامت پس از شهادت امام حسین(علیه‌السلام)، حکمت الهی اقتضا می‌کرد که امام زین‌العابدین(علیه‌السلام) در هنگام نبرد روز عاشورا بیمار باشند و از حضور مستقیم در میدان نبرد بازبمانند. بدین‌ترتیب، وجود مقدس آن حضرت برای ادامه مسیر امامت، انتقال پیام عاشورا و هدایت جامعه اسلامی محفوظ ماند.

منابع

• مجلسی، محمدباقر، «بحارالأنوار»، جلد ۴۴، صفحه ۲۹۸، حدیث ۳.

• همان، جلد ۴۵، صفحه ۱.

• شیخ مفید، «الإرشاد»، صفحه ۲۳۱.

• مجلسی، محمدباقر، «بحارالأنوار»، جلد ۴۶، صفحه ۴۱، حدیث ۳۶.