فرق حيوان با انسان در چیست؟

علماي منطق و فلسفه حيوان را به جسم متحرك بالاراده حسّاس تعريف كرده اند و انسان را به حيوان (جسم متحرك بالارادة حساس) ناطق تعريف نموده اند. فرق انسان با بقية حيوانات،اين است كه انسان قوة ناطقه و عاقله دارد، ولي حيوانات ديگر اين قوّه را ندارند، يعني نمي توانند مانند انسان تفكر و انديشه كنند و از جزئيات، كلياتي را كشف كنند يا از كليات، جزئياتي را درك كنند يا درس بخوانند و بر علمشان افزوده شود، ولي انسان با وجود قوة عاقله كه خداوند در نهاد او قرار داده، ميتواند به علوم بي شماري دست يابد، همان طور كه تا كنون به درجات بالايي از علوم دست يافته است.

تفاوت دیگری که انسان با حیوان دارد بحث خلقت روح است. که خداوند متعال می فرماید من از روح خودم در او دمیدم: فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ (ص: 72) یعنی: پس زمانی که اندامش را درست و نیکو نمودم و از روح خود در او دمیدم، برای او سجده کنید. دستور به سجده پس از خلقت روح صادر شده است و این نشان می دهد این تفاوت و تمایز با دیگر مخلوقات بسیار عمیق است که نتیجه آن سجده به انسان است.

و در جای دیگر خداوند متعال می فرماید: ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ ۚ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ (مومنون: 14) یعنی: آن گاه آن نطفه را علقه گرداندیم، پس آن علقه را به صورت پاره گوشتی درآوردیم، پس آن پاره گوشت را استخوان هایی ساختیم و بر استخوان ها گوشت پوشاندیم، سپس او را با آفرینشی دیگر پدید آوردیم؛ پس همیشه سودمند و بابرکت است خدا که نیکوترین آفرینندگان است. که در روایات اهل بیت علیهم السلام هست که این آفرینش دیگر روح است. (البرهان في تفسير القرآن جلد 4 صفحه 20). و خداوند متعال پس از خلقت روح برای انسان می فرماید فتبارک الله احسن الخالقین که نشان از پیچیدگی و عظمت روح می باشد. چرا که قبل از بحث روح شکل خلقت انسان در نطفه و علقه و ... با حیوانات برابر است. (بحث روح و چیستی آن در این بیان نمی گنجد و نیازمند پاسخی دیگر است)

تنها موجودي كه از نيروهاي مختلف مادي و معنوي، جسماني و روحاني تشكيل شده و در لابه لاي تضاد ها مي تواند پرورش پيدا كند و استعداد تكامل و پيشروي نامحدود دارد، انسان است. حديث معروفي كه از اميرمؤمنان (علیه السلام) نقل شده، شاهد روشني بر اين مدعا است: خداوند خَلْق عالَم را بر سه گونه آفريد: فرشتگان و حيوانات و انسان. فرشتگان عقل دارند بدون شهوت و غضب؛ حيوانات مجموعي از شهوت و غضبند و عقل ندارند؛ امّا انسان مجموعه اي است از هر دو، تا كدامين غالب آيد. اگر عقل او بر شهوتش غالب شود، از فرشتگان برتر است و اگر شهوتش بر عقلش چيره گردد، از حيوانات پست تر مي شود. (تفسير نور الثقلين جلد 3 ص 188)

پس انسان این قابلیت را دارد که که با ابزاری که خداوند متعال به او داده هم از فرشتگان بهتر شود و هم از حیوان پست تر شود. و به خاطر این ابزار یعنی عقل و روح است که تکلیف دارد و از حیوانات متمایز است.