امام عسکری ع به ابنبابویه قمی آمده است پیامبر ص فرموده برترین اعمال انتظار فرج است و پیوسته شیعیان ما در غصهاند تا فرزندم زمین را پر از قسط و عدل

فرمان می راند و به قسط و عدل فرمان می دهد و رسالت انبیا نیز تحقق … در زمینه فقدان قسط می شود این سخن جاهلانه و گاه فریبکارانه است و نسبت به بندگان خدا نوعی بی حرمتی. یعنی ما می خواهیم عدل … قابلیت های این پزشک ظلم نمی شد؟ یا نوعی بی احترامی به وی صورت نمی پذیرفت؟بنابراین با کمی درنگ و تامل در دو مفهوم عدالت می توان دریافت که بین قسط و عدل

اما هدف های غیر مستقیم و فرعی رسالت رسول اکرم ص عبارت است از الف اقامه قسط و عدل لقد ارسلنا رسلنا بالبینات وانزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم

به یک حکومت الهی که فردی با تجربه و عالم بر آن حکومت کند نیاز دارد.این اندیشه مبتنی بر این عقیده است که خدا برای پیاده شدن قسط و عدل از … باعث می شود که جامعه بشری در علوم مادی و انسانی پیشرفت کند و انواع حکومت ها را تجربه کند و سرانجام به این نتیجه برسد که برای برپایی و اقامه قسط و عدل … تغییر اجتماعی یک جریان آهسته و آرام است و احتیاج به محیط و شرایط خاصی دارد و برای اینکه تمام بشریت از ظلمات و ظلم و جور خارج شوند و به سوی قسط و عدل

و زمین و ساکنان بهشت و موجودات دریا و خشکی برایت گریه کردند .گواهی می دهم وجودت در منت های پاکی و از ریشه طهارت و پاکیزگی است .تو امر به قسط و عدل

مقصود از آیه شریفه والنهار اذا جلیها و سوگند به روز و چون آن را روشن سازد چیست؟ فرمود مقصود از روز قائم آل محمد عج است که زمین را پر از قسط و عدل

قرآن احیای سنت نبوی و سیره علوی از بین بردن کجرویها حاکم ساختن حق حاکمیت بخشیدن به حقپرستان از بین بردن سلطه استبدادی حکومت ستمگران و تامین قسط و عدل … القائم من آل محمد صلی الله علیه و آله وسلم یملا الارض قسطا و عدلا 81؛ منظور از آیه قائم آل محمد صلی الله علیه و آله وسلم است که زمین را پر از قسط و عدل … و ستم پر شده بود پر از عدل و داد نماید . پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم نیز اهداف قیام حضرت مهدی عجلاللهتعالی فرجهالشریف را اینگونه بیان میکنند و جعل من صلب الحسین علیهالسلام ائمه یقومون بامری.. التاسع منهم قائم اهل بیتی... فیملا الارض قسطا و عدلا کما ملئت جورا و ظلما 83؛ خداوند از نسل حسین علیهالسلام امامانی قرار داده است که نهمین آنها قائم اهل بیت من است که پس از ظهور زمین را پر از قسط

اما بین قسط و عدل تفاوت معنایی وجود دارد. … در امور اجتماعی و اقتصادی است اما عدل مفهومی است که در صدق یک حکم و قول معنای عمومیت و شمولیت دارد؛ بنابراین عدل همان حکم به حق است اما قسط … انصاف به این خاطر است که قسط همان عدل مبین و

او منصور است؛ زیرا از دنیا نمیگذرد تا این که یاری شود به مردی از خاندان پیامبر خدا که زمین را پر از قسط و عدل کند همچنانکه پس از جور و ظلم شده

عدل و تمام وجودش سرشار از عدالت. وگرنه او در آن اجتماع جایگاهی نخواهد داشت. چرا که عدل و قسط … شهر ظهور مدینهی امنیت و سلامتیوقتی خورشید عدالت طلوع کرد تمام و زمین را عدل و قسط و رفاه سرسبز خواهد شد و امنیت به کاملترین صورت ممکن خود را … و قسط فرانخوانده باشد. به گونهای که ظالمترین انسانها نیز وقتی به وجدان خویش نظر کنند عدالت را امری نیک و ظلم و بیعدالتی را بد و ناشایست مییابند. از این روی بشر از ابتدای آفرینش همواره به امید برپایی جامعهای پر از قسط و عدل

طباطبایی ش 1385 ج 12 صص 534- 536 2- حق مداری و راست جوییدر قرآن به رعایت قسط و عدل و ظلم نکردن بارها اشاره شده است رعایت قسط و عدل در گفتگو همان

و عدل آن است که این تناسب رعایت گردد و هر چیز در جای مناسب خود قرار گیرد. این معنا, جامعترین معنای عدل است و معانی پیشین را نیز در بر می گیرد.بنا بر آنچه گذشت, معنای اجمالی عدالت الهی آن است که خداوند با هر موجودی, آن چنان که شایسته آن است, رفتار کند او را در موضعی که درخور آن است, بنشاند و چیزی را که مستحق آن است, به او عطا کند.با توجه به حوزه های اصلی عدالت خداوند, می توان عدل الهی را به اقسام کلی زیر تقسیم کرد 1ـ عدل تکوینی خداوند به هر موجودی به اندازه شایستگی های او از مواهب و نعمتهای عطا می کند و هیچ استعداد و قابلیتی را, در این حوزه, بی پاسخ و مهمل نمی گذارد. به دیگر سخن, خداوند متعال به هر یک از مخلوقات خویش, به اندازه ظرفیت وجودی آن, افاضه می کند و آنها را به قدر قابلیت و استعدادشان از کمالات بهره مند می سازد.2ـ عدل تشریعی خداوند از یک سو, در وضع تکالیف و جعل قوانینی که سعادت و کمال انسان در گروه آن است, فرو گذار نمی کند و از سوی دیگر, هیچ انسانی را به عملی که بیش از استطاعت اوست, مکلف نمی سازد بنابراین, شریعت الهی به هر دو معنای یاد شده, عادلانه است .3ـ عدل جزایی خداوند در مقام پاداش و کیفر بندگان خود, جزای هر انسانی را متناسب با اعمالش مقرر می کند. بر این اساس, خداوند در مقابل اعمال نیک نیکوکاران, آنان را پاداش می دهد و بدکاران را به سبب کارهای زشتشان, کیفر کند.همچنین, عدل جزایی خداوند اقتضا دارد که هیچ انسانی به سبب تکلیفی که به او ابلاغ نشده است, مجازات نشود. بخشی از این پاداش و کیفر در دنیا و بخش دیگری در آخرت واقع می شود. البته با توجه به حقیقت مجازات اخروی و رابطه تکوینی آن با اعمال که در ادامه به آن اشاره می کنیم عدل جزایی, در نهایت, به عدل تکوینی خداوند باز می گردد.مهمترین مبنای عقلی عدل الهی این خواهد بود که در نظر عقل, عدل کاری شایسته و ظلم عملی ناشایست است و خداوند حکیم از انجام کارهایی که عقل ناشایست می شمارد, منزله است. پس, خداوند هیچ گاه مرتکب ظلم نمی شود و تمام افعال او عادلانه است .البته, متکلمان طرفدار عدل, ادله دیگری نیز ارائه کرده اند, ولی به نظر می رسد که هیچ کدام بدون استفاده از اصل حسن و قبح عقلی تمام نیست.برای نمونه گفته شده است اگر فرض کنیم که خداوند سبحان مرتکب ظلم می گردد, با سه احتمال روبه رو خواهیم بود یا این عمل ناشی از جهل است و یا از نیاز سرچشمه می گیرد و یا مقتضای حکمت است.دو احتمال اول به وضوح باطل اند, زیرا خداوند واجب الوجود و دارای علم مطلق است و لذا جهل او نسبت به ظالمانه بودن فعلی که انجام می دهد یا نیازمندی او به انجام آن محال است.احتمال سوم نیز باطل است; زیرا حکمت, مقتضی اجتناب از فعل زشت و قبیح است و از این رو, ممکن نیست موجب ارتکاب ظلم شود.بنابراین, تمام احتمالات ممکن در باب ارتکاب ظلم از سوی خداوند, باطل اند و در نتیجه, ثابت می شود که تمام افعال او عادلانه است.شایان ذکر است که در قرآن کریم, واژه عدل و مشتقات آن هیچ گاه درباره خدا به کار نرفته, بلکه عدل الهی عمدتا در قالب نفی ظلم بیان شده است برای مثال, در برخی آیات آمده است که خداوند در حق هیچ انسانی ظلم روا نمی دارد ان الله لا یظلم الناس شیئا ولکن الناس انفسهم یظلمونخدا به هیچ وجه به مردم ستم نمی کند, لیکن مردم خود بر خویشتن ستم می کنند. در برخی از آیات نیز, عدل الهی در حوزه گسترده تری بیان شده است و لا یظلم ربک احدا و پروردگارت به هیچ کس ستم روا نمی دارد.و ما الله یرید ظلما للعالمین و خداوند هیچ ستمی بر جهانیان نمی خواهد.مقصود از عالمین ممکن است موجودات عاقل, مانند انسانها, اجنه و فرشتگان باشد و این احتمال نیز وجود دارد که مقصود از آن, تمام موجودات عالن هستی باشد. در هر دو صورت آیه فوق عدالت ورزی خداوند را در حوزه ای گسترده تر از مجموعه انسانها ثابت می کند.برخی آیات از عدالت تکوینی خداوند حکایت می کنند شهدا الله انه لا اله الا هو الملائکه و اولوا العلم قائما بالقسط .خدا که همواره به عدل قیام دارد گواهی می دهد که جز او هیچ معبودی نیست و فرشتگان و صاحبان دانش نیز گواهی می دهند.پاره ای آیات نیز ناظر به عدالت تشریعی خداست ولا نکلف نفسا الا وسعها و هیچ کس را جز به قدر توانش تکلیف نمی کنیم.قل امر ربی بالقسط بگو پروردگار من به قسط … عدل را در روز رستاخیز می نهیم , پس هیچ کس ستمی نمی بیند.انه یبدا الخلق ثم یعیده لیجزی الذین آمنوا و عملواالصالحات بالقسطاوست که آفرینش را آغاز می کند سپس آن را باز می گرداند تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند, به عدالت پاداش دهد.و ما کنا معذبین حتی نبعث رسولاو تا پیامبری برنینگیزیم کسی را عذاب نمی کنیم.فما کان لیظلمهم ولکن کانوا انفسهم یظلمون خدا بر آن نبود که به آنان ستم کند ولی آنان بر خود ستم روا می داشتند.آیه اخیر, درباره عذابهایی است که دامنگیر برخی اقوام طغیانگر و سرکش شد و قرآن, با ذکر فرجام آنان, تاکید می کند که کیفر الهی به هیچ وجه ظلم خداوند بر آنان نیست , بلکه نتیجه قهری اعمال خودشان است و از این رو, اگر پای ظلمی در میان باشد , در واقع خود آنان بر خویش ستم کرده اند.در کنار آیات قرآن کریم, احادیث فراوانی در بیان عدالت خداوند به ما رسیده است . در روایتی از پیامبر اکرم ص می خوانیم بالعدل قامت السماوات و الارضآسمانها و زمین براساس عدالت استوار شده است .امیر موئمنان علی ع در پاسخ شخصی که از معنای توحید و عدل پرسیده بود, فرمود التوحید ان لا تتوهمه و العدل ان لا تتهمه حقیقت توحید آن است که خداوند را در صورت مخلوقاتش در وهم و اندیشه در نیاوری و عدل آن است که او را به آنچه شایسته آن نیست متهم نسازی.همچنین , در توصیف خداوند سبحان فرمود ارتفع عن ظلم عباده و قام بالقسط فی خلقه و عدل علیهم فی حکمه خداوند برتر از آن است که بر بندگانش ظلم کند. او در میان مخلوقاتش به قسط

از این رو گفتهاند "سر حاجت انسان به دین جاودانه بودن و زندگی اخروی است و اگر جاودانگی مطرح نباشد زندگی لغو و بیهوده خواهد بود".6- برقراری قسط و عدل … و عامل بازدارنده در برابر ظالمان به حساب نمیآید.دین نخست ظلم عدل و صلح را تعریف نموده مردم را به ظلم ستیزی و حمایت از مظلومان سفارش کرده؛ از این رو پیامبران الهی در طول تاریخ با عدالت ستیزان مبارزه نموده و تاریخ شاهد درگیری حق و باطل بوده است. از سوی دیگر دین همگان را به صلح سفارش نموده و شرایط صلح را بیان کرده است افزون بر این که اسلام جهاد در راه عدل را لازم دانسته و همه پیروان ادیان الهی را به همگرایی و گفتگو فراخوانده است.یکی از فلسفه بعثت انبیا آزادی انسانها از اسارت و ظلم پذیری و برپایی قسط

این کتاب و سنت است که محدوده و مصداق های قسط و عدل و آزادی و حریت را تعیین می کنند و عدالت و حریت واقعی را آموزش می دهند .

ندارند مجبور نکند؛ زیرا این امر موجب سو ظن مردم به حکومت می شود.در دیدگاه اسلامی حکومت ودیعه و امانتی است در دست صاحبان قدرت برای اشاعه قسط و عدل

ادامه جنگ و خونریزی دشمن را جسورتر کرده و وی را به تهاجم همه جانبه نظامی وادار کرد.امام که به ساماندهی حکومت و امور معیشتی مردم و برقراری قسط و عدل

الله علیه و آله فرموده برترین اعمال امت من انتظار فرج است و پیوسته شیعیان ما در اندوه و غصهاند تا فرزندم که پیامبر بشارت داده زمین را پر از قسط و عدل

الله علیه و آله فرموده برترین اعمال امت من انتظار فرج است و پیوسته شیعیان ما در اندوه و غصهاند تا فرزندم که پیامبر بشارت داده زمین را پر از قسط و عدل

در این صورت طبیعی است که سایر اهداف از حریت و آزادی اقامه قسط و عدل حفظ حقوق و... به طور جامع و کامل تحقق مییابد .