از استغفار تا نجات: سه گناه نزول بلا

متن دعا

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَهْتِكُ الْعِصَمَ 

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُنْزِلُ النِّقَمَ 

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُغَيِّرُ النِّعَمَ 

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَحْبِسُ الدُّعَاءَ 

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُنْزِلُ الْبَلَاءَ 

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي كُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتُهُ وَكُلَّ خَطِيئَةٍ أَخْطَأْتُهَا

خدایا! بر من ببخش آن گناهانی را که پرده حرمت را می‌درد.                         

خدایا! بر من ببخش آن گناهانی را که کیفرها را فرو می‌بارند. 

خدایا! بر من ببخش گناهانی را که نعمت‌ها را دگرگون می‌سازند. 

خدایا! بر من ببخش آن گناهانی را که دعا را باز می‌دارند. 

خدایا! بر من ببخش گناهانی که بلا را نازل می‌کنند. 

خدایا! بر من ببخش همه گناهانی را که مرتکب شدم و تمام خطاهایی را که به آن‌ها آلوده گشتم.

برای خواندن متن کامل دعا - اینجا - کلیک کنید.

شرح دعا

گناهانی که سبب نزول بلا می‌شوند، سه گناه‌اند:

۱. بی‌توجهی به فریادخواهی محزون دل‌سوخته. 

۲. ترک کمک به ستم‌دیده. 

۳. ضایع کردن امر به معروف و نهی از منکر[1].

۱. بی‌توجهی به فریادخواهی محزون دل‌سوخته

اخلاق و عاطفه اقتضا می‌کند که وقتی انسانی دچار زیان مالی می‌شود، یا یکی از عزیزان خود را از دست می‌دهد، یا به مصیبت و رنجی دیگر مبتلا می‌گردد و از برادران دینی خود برای رفع حزن و اندوه و غصه و رنج خود فریادخواهی می‌کند، به کمک او بشتابیم و در کاهش آلام و رنج‌هایش یاری‌اش دهیم.

آنان که فریاد محزونان و دل‌سوختگان را می‌شنوند و به کمک آنان برنمی‌خیزند، نه‌تنها مسلمان، بلکه از دایره آدمیت و انسانیت بیرونند.

تو کز محنت دیگران بی‌غمی 

نشاید که نامت نهند آدمی[2]

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود:

مَنْ أَصْبَحَ لَا يَهْتَمُّ بِأُمُورِ الْمُسْلِمِينَ فَلَيْسَ بِمُسْلِمٍ.[3]

کسی که صبح کند و به امور مسلمانان اهتمام نورزد، مسلمان نیست.

برنامه کمک‌رسانی به یکدیگر و توجه به امور مسلمانان، به‌ویژه رسیدگی به فریاد فریادخواهان، دستور حضرت حق و سفارش پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله و امامان بزرگوار علیهم‌السلام است.

امام صادق علیه‌السلام فرمود:

کسی که رنج و غصه‌ای را از مؤمنی برطرف کند، خدا رنج و غصه آخرت او را برطرف می‌کند و با دل خنک از قبرش بیرون می‌آید. و کسی که گرسنگی مؤمنی را بزداید، خدا او را از میوه بهشت بخوراند. و کسی که با شربت آبی مؤمن تشنه را سیراب کند، خدا او را از رحیق مختوم سیراب فرماید.[4]

همچنین آن حضرت فرمود:

هرکس به فریاد برادر مؤمن غصه‌دار و تشنه‌اش در هنگام سختی و رنجش برسد، غصه‌اش را برطرف کند و او را برای رسیدن به حاجتش یاری دهد، خدا از جانب خود هفتاد و دو رحمت برایش بنویسد؛ یکی از آن هفتاد و دو رحمت را در دنیا برای اصلاح امور زندگی‌اش پیش اندازد و هفتاد و یک رحمت را برای ترس و هول قیامتش ذخیره کند.[5]

۲. ترک کمک به ستم‌دیده

برنامه کمک به مظلوم و یاری دادن به کسی که مورد ستم واقع شده، به اندازه‌ای در اسلام حائز ارزش و اهمیت است که امیرالمؤمنین علیه‌السلام در دقایق آخر عمرش، در شب بیست و یکم ماه رمضان، در ضمن سفارش و وصیتش به فرزندان فرمود:

كُونَا لِلظَّالِمِ خَصْمًا وَلِلْمَظْلُومِ عَوْنًا.[6]

دشمن ستمکار و یار ستم‌دیده باشید.

آری، این زیباترین شعار اسلام و شعار عملی مؤمن در برابر ظلم و ظالم، و نسبت به مظلوم و ستم‌دیده است.

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود:

مَنْ أَخَذَ لِلْمَظْلُومِ مِنَ الظَّالِمِ كَانَ مَعِي فِي الْجَنَّةِ مُصَاحِبًا.[7]

هرکس حق مظلوم را از ظالم بازستاند، همنشین من در بهشت است.

حضرت علی علیه‌السلام فرمود:

هنگامی که ستم‌دیده‌ای را دیدی، او را بر ضد ستمکار یاری ده.[8]

و نیز آن حضرت فرمود:

أَحْسَنُ الْعَدْلِ نُصْرَةُ الْمَظْلُومِ.[9]

نیکوترين عدل، یاری رساندن به ستم‌دیده است.

امام صادق علیه‌السلام فرمود:

هیچ مؤمنی نیست که مؤمن ستم‌دیده‌ای را یاری دهد، مگر اینکه یاری دادنش از روزه یک ماه و اعتکافش در مسجدالحرام برتر است. و هیچ مؤمنی نیست که برادر مؤمنش را یاری دهد، در حالی که قدرت یاری دادن داشته باشد، مگر اینکه خدا در دنیا و آخرت یاری‌اش دهد. و هیچ مؤمنی نیست که برادر مؤمنش را در حالی که توانایی یاری دادن به او را دارد واگذارد، مگر اینکه خدا او را در دنیا و آخرت واگذارد.[10]

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود:

خدای عزّوجلّ می‌فرماید: سوگند به عزت و جلالم، قطعاً در دنیا و آخرت از ستمکار انتقام می‌گیرم و یقیناً از کسی که ستم‌دیده‌ای را ببیند و قدرت بر یاری او داشته باشد و او را یاری ندهد، انتقام خواهم گرفت.[11]

۳. ضایع کردن امر به معروف و نهی از منکر

امر به معروف و نهی از منکر، دو فریضه مهم از فرائض الهی و دو برنامه واجب از واجبات دینی است که اجرایش بر کسی که واجد شرایط است — یعنی معروف و منکر را می‌شناسد و خود آراسته به معروف و دور از منکر است — لازم و حتمی است. ترک و ضایع کردن این دو فریضه، گناهی بزرگ و سبب نزول بلاست.

امر به معروف و نهی از منکر، بزرگ‌ترین محور دین و حقیقت بسیار مهمی است که همه انبیا به خاطر برپا داشتنش، مبعوث به رسالت شده‌اند.

اگر بساط این دو فریضه برچیده شود و علم و عمل به آن از بین برود، حرکت نبوت تعطیل می‌شود و دین به نابودی می‌رسد و گمراهی همه را می‌گیرد و نادانی و جهالت شیوع پیدا می‌کند و فساد به همه امور مردم سرایت می‌یابد و شهرها رو به خرابی می‌رود و انسان‌ها به چاه هلاکت می‌افتند.

قرآن می‌فرماید:

وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ.[12]

از شما ملت اسلام باید گروهی باشند که همه را به خیر دعوت کنند و امر به معروف و نهی از منکر نمایند. اینان که به امر به معروف و نهی از منکر اقدام می‌کنند، همان رستگارانند.

وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ.[13]

مؤمنان و مؤمنات دوستان یکدیگرند؛ امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند.

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود:

لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُسَلِّطَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ شِرَارَكُمْ ثُمَّ يَدْعُو خِيَارُكُمْ فَلَا يُسْتَجَابُ لَهُمْ.[14]

شما مردم باید امر به معروف و نهی از منکر کنید، وگرنه خدا اشرارتان را بر شما چیره می‌سازد؛ پس خوبانتان دعا می‌کنند، ولی دعایشان مستجاب نمی‌شود.

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود:

از نشستن در جاده‌ها که محل رفت‌وآمد مردم است بپرهیزید. گفتند: ما را از آن چاره‌ای نیست، چون مجالس گفت‌وگوی ماست. فرمود: اگر چاره‌ای ندارید، پس حق جاده را رعایت کنید. گفتند: حق جاده چیست؟ فرمود: فروپوشیدن چشم از نامحرم، خودداری از آزار مردم، پاسخ سلام و امر به معروف و نهی از منکر.[15]

و نیز آن حضرت فرمود:

همه سخنان انسان به زیان اوست، نه به سودش، مگر امر به معروف و نهی از منکر و ذکر خدا.[16]

امام باقر علیه‌السلام فرمود:

خدا به شعیب وحی کرد: از قوم تو صد هزار نفر را عذاب می‌کنم؛ چهل هزار نفر از اشرار و شصت هزار نفر از خوبان. گفت: پروردگارا، عذاب اشرار در جای خود صحیح است، خوبان چرا؟ خدا وحی فرمود: خوبان نسبت به اشرار خیرخواهی نکردند و از بدی‌ها بازشان نداشتند و به آنان اعتراض نکردند و به خاطر خشم من بر آنان خشم نگرفتند.[17]

امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید:

مردی از قبیله خثعم خدمت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله رسید و گفت: ای رسول خدا، مرا خبر ده بهترين برنامه اسلام چیست؟ فرمود: ایمان به خدا. گفت: پس از آن؟ فرمود: صله رحم. پرسید: بعد از آن؟ فرمود: امر به معروف و نهی از منکر. پرسید: کدام عمل نزد خدا مبغوض‌تر است؟ فرمود: شریک انگاشتن برای خدا. گفت: پس از آن؟ فرمود: قطع رحم. پرسید: بعد از آن؟ فرمود: امر به منکر و نهی از معروف.[18]

پی‌نوشت‌ها