یکی از براهین رایج برای اثبات وجود خدا برهانی است که نزد اندیشمندان مسلمان به برهان نظم شهرت یافته و گاه - با اقتباس از برخی روایات 1 - برهان … به گونهای که برخی ردپای آن را در سخنان سقراط 339-469 ق.م و افلاطون نیز ریشهیابی کردهاند. 7 فیلسوف و خطیب بزرگ رومی سیسرون 43-106ق.م نیز برهان نظم … پنداشته خداباوران همهی مسائل الهیات را از یک برهان استنتاج میکنند و آن برهان نظم است . 20 نویسندگان مختلف اشکالات هیوم را به گونههای کم و بیش

برهان نظم دو مقدمه دارد اول آن که در عالم طبیعت نظام استواری وجود دارد که انسان به خوبی آن را درک می کند. … مقدمه ی دوممقدمه ی دوم برهان نظم که آسان ترین برهان خداشناسی است ملازمه ی عقلی را بیان می دارد که محال است این نظم و روابط سنجیده و دقیق بین … یونس101 این آیه و آیات بسیار دیگری در قرآن کریم دلالت بر برهان نظم به عنوان "ترین" اول یعنی آسان ترین برهان خداشناسی دارد.براهین سه گانه ای که

اولین برهانی که اقامه می شود برهان نظم است که برای عامه مردم فهمش راحت تر و آسان تر خواهد بود. … در اینجا یکی دو تا از آیات و روایات را تبرکا می آوریم.اولین برهانی که برای شناخت خداوند اقامه می شود برهان نظم است. … کمی فکر کرد و با همین مثال ساده که امام علیه السلام بیان فرمودند اسلام آورد .خلاصه اینکه اولین برهانی که برای شناخت خداوند اقامه می شود برهان نظم

این دسته از براهین عبارتند از 1 - برهان حرکت 2 - برهان حدوث 3 - برهان امکان و وجوب 4 - برهان نفس 5 - برهان علیت 6 - برهان نظم 7 - برهان اخلاقی … باید همانند برهان حدوث نظم را در سراسر گیتی اثبات کرد و به مساله شرور و کاستیها و تزاحمها و تمانعها پاسخ داد .4 - در برهان نفس باید تجرد … آیاته زادتهم ایمانا 13 گفتنی است برخی از براهین فوق مانند برهان صدیقین ابن سینا برهان صدیقین ملاصدرا برهان وجودی برهان اخلاقی برهان حرکت برهان نظم

متوجه یک امر فطری و روشن و بدیهی میکنند زیرا وجود خداوندمتعال از روشنترین و واضحترین مفاهیم برای بشر است.شاید یکی از سادهترین این دلایل برهان نظم

ایشان شناخت آیه ای را همان برهان نظم می دانند. … مجموعه آثار ج 1 ص 537.به نظر می رسد کتاب توحید که تقریر احتمالاتی برهان نظم در آن به صراحت اعلام و دفاع شده درصدد بیان یکی از راههای خداشناسی … ساده ترین و عمومی ترین برهانی که بر وجود خداوند اقامه می شود برهان نظم است قرآن کریم موجودات جهان را به عنوان آیات یعنی علایم و نشانه هایی از

امام علیتفسیر هایی که برای این حدیث شریف شده است راه های خودشناسی میباشد 1 _ این حدیث شریف اشاره به برهان نظم است ؛ یعنی هر کس شگفتیهای ساختمان … این اعجوبه خلقت پی برد راهی به خدا به روی او گشوده میشود زیرا نظم عجیب و آفرینش شگفتانگیز نمیتواند از غیر مبدا عالم و قادری سرچشمه گرفته باشد. بنابر این شناختن خویشتن سبب معرفه الله است .2 _ ممکن است حدیث اشاره به برهان … برهان فطرت باشد یعنی هر گاه انسان به زوایای قلب خود واعماق روح خود پی ببرد نور الهی و توحید که در درون فطرت او است بر او آشکار میشود و از معرفه النفس به معرفه الله میرسد بی آن که نیازی به دلیل و استدلال داشته باشد.5 _ حدیث میتواند ناظر به مسئله صفات خدا باشد به این معنا که هر کس خویشتن را با صفات ویژه ممکنات و مخلوقات که در او است بشناسد به صفات پروردگار پی خواهد بود و از محدودیت خویش پی به نامحدود بودن حق تعالی میبرد چرا که اگر او هم محدود باشد مخلوق است و از فنای خویش پی به بقای او میبرد چه اگر او هم فانی میشد مخلوق بود نه خالق و از نیاز خویش پی به بی نیازی او و از ضعف خویش پی به قدت او میبرد . این همان مطلبی است که امیر المؤمنان علی ? در نخستین خطبه نهجالبلاغه به آن اشاره کرده است نهایت ایمان خالصانه به خداوند آن است که وی از صفات ممکنات پیراسته بدانند.نتیجه راه های خودشناسی عبارت است از تفکر و مطالعه در خلقت و صفات و کارهای جسم و جان و روح و روان خویشتن مانند تدبر در نظم

فراتر از این برهانهایی نظیر برهان نظم نیز ریشهای در مفهوم علیت دارند. … نظم نوعی رابطه علی است. مفاد اصل علیت اصل علیت عبارت است از قضیه ای که دلالت بر نیازمندی معلول به علت دارد و لازمه اش این است که معلول بدون علت تحقق نیابد. این مطلب را می توان به این شکل بیان کرد "هر معلولی محتاج به علت است". و مفاد آن این است که هرگاه معلولی در خارج تحقق یابد نیازمند به علت خواهد بود و هیچ موجودی نیست که وصف معلولیت را داشته باشد و بدون علت بوجود آمده باشد. پس وجود معلول کاشف از این است که علتی آن را بوجود آورده است . ثمره باور به اصل علیت گرچه بعضی ها در علت داشتن موجودات عالم تشکیک می کنند اما به نظر می رسد با کمترین توجهی به این قضیه می توان حکم به صحت مفاد اصل علیت داد.برای اینکه بتوانیم باور خودمان به خداوند و خالق این عالم را محکم و مستدل کنیم و برای آنکه بتوانیم در برابر شبهاتی که در وجود خداوند و یا در حوزه دین داری مطرح می شود مقاومت کنیم لازم است مجهز به تجهیزات دفاع از اعتقادات یعنی برهان

سخنان این دانشمند مربوط به برهان نظم است که به طورخلاصه نمی تواند یک مجموعه منظم حتی یک موجود بسیار کوچک به صورت تصادف و اتفاق به وجود آید بلکه

براهین خداشناسی به سه طریق برهان فطرت و برهان نظم و برهان علیت تقسیم شده اند. … نظم را سرلوحه کار خود قرار ندهد هرگز به هدف نخواهد رسید و زندگیش دچار هرج و مرج عجیبی خواهد شد. اما جهان هستی با تمام وسعتش که از حد و اندازه و تصور ما به دور است چگونه می تواند بدون آن که ناظمی قدرتمند داشته باشد به حیات خود ادامه دهد؟ در همین کره خاکی که زیستگاه بشر است تمام امور روی حساب و دقت نباشد است. روز شب می شود شب روز آفتاب از مشرق طلوع می کند و در مغرب فرو می رود. فصل های چهارگانه به ترتیب و بدون کم و کاست می آیند و می روند. بدنی که انسان دارد ترکیب از آفرینشی به بهترین شکل است. هر نظمی نشانگر ناظم و دارای علم و ادراک است که آفریننده آن است.امام صادق ع می فرماید "شگفت از آفریده و مخلوقی که فکر کند خدا از بندگانش پنهان است در حالی که آثار آفرینش را در وجود خود با ترکیبی که عقلش را مبهوت و انکارش را باطل می کند می بیند. قسم به جانم اگر منکران در نظام عظیم خلقت فکر می کردند... قطعا آنها را با دلائلی قانع کننده به آفریدگار جهان راهنمایی می نمود".آیات قرآن نیز می توان به براهینی برای شناخت خدا و اثبات وجود او دست یافت مثلا این که آیا بدون علت آفریده شده اند یا خودشان خود را آفریده اند.هیچ کدام از این رو فرض نمی تواند صحیح باشد. بنابراین این آیه می تواند اشاره به برهان … برهان تمام عیار و در عین حال همه کس فهم است.هر چیزی که بتوان آن را "موجود" دانست از دو حال خارج نخواهد بود یا وجود برای آن ضرورت دارد و خود به خود موجود و به اصطلاح "واجب الوجود" است و یا وجودش ضرورت ندارد و مرهون موجود دیگری است و بر اصطلاح "ممکن الوجود" می باشد. بدیهی استکه اگر تحقق چیزی محال باشد هرگز وجود نخواهد یافت و هیچ گاه نمی توان آن را موجود دانست. پس هر موجودی یا واجب الوجود است و یا ممکن الوجود با دقت در مفهوم "ممکن الوجود" روشن می شود که هر چیزی مصداق این مفهوم باشد معلول و نیازمند به علت خواهد بود زیرا اگر موجودی خود به خود وجود نداشته باشد ناچار به وسیله موجود دیگری به وجود آمده است. چنان که هر وصفی که بالذات نباشد. ثبوت آن بالغیر خواهد بود و مفاد قانون علیت هم همین است که هر موجود وابسته و ممکن الوجودی نیازمند به علت است نه این که هر موجودی نیاز به علت دارد تا گفته شود پس خدا هم احتیاج به علت دارد یا گفته شود اعتقاد به خدای بی علت نقض قانون علیت است.از سوی دیگر اگر هر موجودی ممکن الوجود و نیازمند به علت باشد هیچ گاه موجودی تحقق نخواهد یافت و چنین فرضی نظیر آن است که هر یک از افراد یک گروه اقدام خود را مشروط به شروع دیگری کند که در این صورت هیچ اقدامی انجام نخواهد گرفت.پس وجود موجودات خارجی دلیل آن است که واجب الوجودی موجود است.برهان یا قانون نظم

بعضی از براهین عقلی مقدمات حسی دارند مثل برهان نظم اگرچه خیلی سطحشان پایین تر محسوس تر و عامترهستند.خلاصه بطور کلی چهار راه برای شناخت خدا پیشنهاد

ایشان شناخت آیه ای را همان برهان نظم می دانند. … همان ج 13 ص 400.به نظر می رسد کتاب توحید که تقریر احتمالاتی برهان نظم در آن به صراحت اعلام و دفاع شده درصدد بیان یکی از راههای خداشناسی است اما … خداشناسی را از قبیل مسائل و فرضیه های مبتنی بر کسر و انکسار احتمالات نمی دانند. 13 در آثار فیلسوفان مسیحی هم توجه به این بیان تقریر خاص از برهان نظم

در علم کلام برهان نظم نامیده میشود و همان استدلالی است که همه ما در کتابهای دینی دوران ابتدایی با آن آشنا شدهایم که از روی … تنهایی نشانه عقل و خرد نیست بلکه عاقل واقعی و خردمند حقیقی آن کسی است که از همه این امور و نشانهها که با نظم و حکمت وجود دارند به علم و قدرت آفریدگاری حکیم و دانا ببرد. این استدلال و برهان

به حق آن را بر تو میخوانیم پس بعد از خدا و نشانههای او به کدام سخن خواهید گروید؟ .امیرالمؤمنین علی علیهالسلام نیز در بیانات خود بسیار بر برهان نظم … برهان محاسبه احتمالات که پیدایش نظم نوین عالم را در پرتو تصادف به حد صفر میرساند و امثال اینها.اتفاقا فیزیکدان انگلیسی باید از کشف منظومههای … هر چند نظام جهان بالاخص نظام هدفمند کشف شود احتمال پیدایش جهان را بر اصل تصادف به حد صفر میرسد و اتفاقا برهان محاسبه احتمالات بیشتر این باور را تقویت میکند که نظم

سخنان این دانشمند مربوط به برهان نظم است که به طور خلاصه نمی تواند یک مجموعه منظم حتی یک موجود بسیار کوچک به صورت تصادف و اتفاق به وجود آید بلکه … ناچار واجب بالذات و علت غیر معلول و شرط غیر مشروطی در نظام هستی هست که اینها وجود پیدا کرده اند. 3- برهان تجربی دلیل علمی مهم ترین دلایل علمی برای اثبات وجود خدا آن دلایلی است که از راه نظم

تفسیرهای هفتگانه برای حدیث من عرف نفسه.برای این حدیثشریف تفسیرهای گوناگونی گفته شده یا میتوان گفت از جمله 1- این حدیث در حقیقت اشاره به برهان نظم … اعجوبه خلقت پی برد راهی به خدا به روی او گشوده میشود؛ زیرا این نظم عجیب و آفرینش شگفت انگیز نمیتواند از غیر مبدا عالم و قادری سرچشمه گرفته باشد. بنابراین شناختن خویشتن سبب معرفه الله است.2- ممکن است این حدیث اشاره به برهان

هم دلیلی است بر قدرت او و هم گواهی است بر حکمت او و هم نشانهای است از رستاخیز بزرگدر حقیقت آیه فوق از چند جهت دعوت به توحید میکند از نظر برهان نظم

دلالت جهان به خداوند نیز گاه از طریق برهانهای عقلی و تجربی نظیر برهان نظم برهان علیت برهان حرکت و غیره است که چون دلالت با وساطت استدلالهای عقلی … جهانشناسی برای توحید توجه به دلالت جهانشناسی بر وجود حق تعالی منحصر به اندیشهی اسلامی نیست و بسیاری از جهانشناسیهای فلسفی و دینی براساس برهان نظم … نظم یا حرکت در جهان طبیعت یا وجود ساختارهای بدیع با ویژگیها و خواص منحصر به فرد در موجودات همچون دلالتهای طبیعی 5 برای همه و در همه جا به معنای وجود آفرینندهی دانا قادر و مهربان است؛ ولی نشانه بودن موجودات برای خداوند در متن هویت و وجود آنهاست و از این رو نگرش مرآتی قرآن با نگرش الهیات فلسفی تفاوت دارد.نشانه بودن چند صورت دارد یا نشانه بودن صفت موقتی و جداییپذیر وصف مفارق یک شی است؛ مثل حرارت برای آب گرم؛ یا نشانه بودن صفت ضروری وصف لازم شی است؛ مثل زوجیت عدد دو؛ یا نشانه بودن جز ذات شی است؛ مثل جنسیت برای زن و یا نشانه بودن تمام هویت و وجود شی است؛ مثل نشانه بودن جهان برای خداوند. موجودات جهان صرفا دارای ربط یا اضافه به حق نیستند بلکه وجود آنها مستقل از خدا نیست و آنها عین ربط عین اضافه و عین نشانهی خداوند هستند و غیر از نشانه بودن هویتی ندارند. 6 به عبارت دیگر آیه بودن وصف اشیا یا عرضی جدای از ذات آنها که بر آنها عارض شده باشد عرض مفارق نیست حتی وصف لازم آنها هم به حساب نمیآید زیرا وصف لازم هم نهایتا از ذات شی جداست و پس از مرتبهی ذات است بلکه آیه بودن اشیا عین ذات یا تمام ذات آنهاست؛ چون اگر اشیای جهان غیر از آیه بودن در ذات خویش دارای جهت دیگری نیز باشند از همان جهت اخیر که آیه حق نیستند او را محدود میکنند. در حالی که حق واجب الوجود من جمیع الجهات است؛ او نامتناهی و صمد است که درون و برون اشیا را فراگرفته و در هیچ ساحتی از ساحتهای هستی جایی برای غیر نمیگذارد؛ بلکه هیچ شانی از شئون ما سوی نیست مگر آنکه آیت خداوند سبحان است. 7 نظریهی وحدت شخصیهی وجود با آیاتی از قرآن که رابطهی ظهوری میان خدا و جهان را تبیین میکند تلائم بیشتری دارند. چنان که صدرا به تبع عرفا آیهی الله نور السماوات والارض نور 35 را اساسیترین بیان از ظهور و تجلی حق در جهان میداند و در ذیل تفسیر آن به تبیین تجلی حق در موجودات میپردازد. او نور و وجود را حقیقت واحدی میداند که تنها در مفهوم و اعتبار تفاوت دارند چنان که ظلمت و نیستی نیز همین طور است؛ 8 در حالی که نظریه تشکیکی وجود با آن دسته از آیات قرآن که رابطه علی میان خدا و جهان را تصریح میکنند تناسب بیشتری دارند؛ زیرا در نظریه تشکیکی وجود ماهیات محدودیتها و تعینات حقیقت وجود در مراتب مختلف است؛ ولی براساس نظریهی وحدت شخصیه وجود موجودات مظاهر و نمودهای وجود هستند. آنها تعینات هستی نیستند بلکه نشانهای هستیاند. البته در هر دو نظریه اضافه موجودات به حقیقت وجود اضافهی اشراقی نه اضافهی ماهوی یا عرضی است. 9 اگر امکان وجودی مناط فقر و حاجت موجودات به واجبالوجود باشد پس موجودات که عین ربط و تعلق به جاعل هستند بدون تکیه بر جاعل واجبالوجود هیچ ظهور و بروزی هم ندارند. از اینجاست که صدرا نظریهی بسیط الحقیقه 10 و همچنین برهان

17 تفسیرهای هفتگانه برای حدیث من عرف نفسهبرای این حدیثشریف تفسیرهای گوناگونی گفته شده یا میتوان گفت از جمله 1- این حدیث در حقیقت اشاره به برهان نظم … اعجوبه خلقت پی برد راهی به خدا به روی او گشوده میشود; زیرا این نظم عجیب و آفرینش شگفت انگیز نمیتواند از غیر مبدا عالم و قادری سرچشمه گرفته باشد. بنابراین شناختن خویشتن سبب معرفه الله است.2- ممکن است این حدیث اشاره به برهان

احکام فقهی 8 احکام اخلاقی اعم از وعظ و ارشاد و انواع امر به معروف و نهی ازمنکر 9 توجه دادن به آیات الهی و شگفتی های آفاق و انفس که شباهت به برهان نظم