امام حسین (ع)؛ پیروز میدان نبرد

پیروزی از آنِ کیست؟

اکنون که چهره‏ی والای انسانیت و رسالت بزرگ جهانی او را برایتان ترسیم کردم، باید بدانید که کاروان این انسانیت را حسین رهبری می‏کند و آن را به پیش می‏راند. امّا یزید می‏کوشد این کاروان را به عقب برگرداند و یا آن را از حرکت باز دارد و این شیوه‏ای است که از جد و پدرش آموخته است.
حسین و یزید در سرزمین کربلا رویاروی هم قرار می‏گیرند و بایکدیگر می‏جنگند و سرانجام، شخصیت حسین پیروز می‏شود، هر چند در راه این پیروزی جانش را قربانی می‏کند.
ابوسفیان که همچنان آتش جنگ‏ها بر ضد اسلام را در بدر، حنین، احد و احزاب... بر می‏افروخت، دست تقدیر ناگزیرش ساخت که برای مدّتی در برابر محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله تسلیم شود، تا پس از رحلت آن حضرت، برایش فرصتی پیش آید که بار دیگر درنده خویی خود را از سرگیرد و با تمامی قدرت بر ضد اسلام یورش برد. نخستین توطئه‏ی ابوسفیان برای خاموش ساختن نور خدا، این بود که پس از رسیدن ابوبکر به خلافت در روز سقیفه، به نزد امام علی علیه‏السلام آمد تا او را بر ضد حکومت موجود پشتیبانی کند. هدف وی از این کار، خیر خواهی نبود بلکه می‏خواست آتش فتنه را در داخل اسلام بر افروزد.
به نزد علی علیه‏السلام آمد و به عنوان پشتیبانی از او گفت: چرا این حکومت در دست کوچک‏ترین قبیله‏ی قریش باشد؟ سوگند به خدا که اگر بخواهی من مدینه را پر از سواره و پیاده خواهم کرد.
علی علیه‏السلام در پاسخ او فرمود: ای اباسفیان! تو مدت‏ها با اسلام و مسلمانان دشمنی کردی و نتوانستی بدان زیانی برسانی.
ابوجعفر طبری می‏گوید: زمانی که ابوبکر به خلافت رسید، ابوسفیان در رسید، در حالی که چنین می‏گفت: سوگند به خدا، دودی را می‏بینم که جز خون آن را فروننشاند... ای خاندان عبد مناف! ابوبکر را به کار شما چه کار؟ دو ضعیفِ زبون، یعنی علی و عباس کجایند؟
ابوسفیان گفت: ای ابوالحسن! دستت را پیش آر تا با تو بیعت کنم... و سپس به اشعار متلمّس مثل زد:
وَلَنْ یُقیمَ عَلی ضَیْحٍ یُرادُ بِه
اِلاّ الاَذَلاّنِ غیرُ الْحَیِّ وَ الْوَتَدِ
هیچ چیز بر ستمی که برایش خواسته شده شکیبایی نمی‏کند، مگر دو زبون: الاغ و میخ
هَذا عَلی الْخَسْف مَرْبُوط بُرمَّتِه
وَ ذَایُشَبّح فَلاَیرْثِیْ لَهُ اَحَدٌ
این یکی با ریسمانش بر زبونی بسته شده و آن دیگری، زخم بر می‏دارد، امّا هیچ کس برایش ماتم نمی‏گیرد.
علی بر او بانگ زد و گفت:
به خدا سوگند، تو از این سخنان جز ایجاد آشوب، هیچ هدفی نداری و تو، به خدا سوگند، مدتهاست که بدی اسلام را می‏خواهی. ما را به اندرز تو نیازی نباشد...16
ابوسفیان در دوران عثمان گستاخ‏تر می‏شود تا کینه و دشمنی خود نسبت به اسلام را آشکار سازد.
ابن ابی الحدید از کتاب «السقیفه» نگاشته‏ی احمد بن عزیز جوهری نقل می‏کند که او گفته است:
زمانی که با عثمان بیعت کردند، ابوسفیان گفت: حکومت در قبیله‏ی تیم ـ در دست ابوبکر ـ بود. تیم کجا و این حکومت کجا؟ سپس به قبیله‏ی عدی ـ یعنی عمر ـ منتقل گردید و از جایگاهش دورتر شد. آنگاه به جایگاه خود باز گشت و به قرار گاه خود استقرار یافت. بنابراین، آن را بسان توپ بقاپید...17
او روزی به خلیفه عثمان گفت: پدرم به فدایت. بخشش کن و همچون ابی حجر مباش... ای بنی امیه! حکومت را دست به دست کنید، چونان که کودکان توپ را دست به دست می‏کنند که به خدا سوگند، نه بهشتی وجود دارد و نه دوزخی..
زبیر در آن جا حضور داشت... لذا عثمان به ابوسفیان گفت: دورشو! ابوسفیان گفت: پسر کم! آیا این جا کسی هست؟ زبیر گفت: بله، سوگند به خدا که من آن را بر تو پنهان می‏دارم.
نیز ابی ابی الحدید گوید:
گذر ابوسفیان به آرامگاه حمزه افتاد و آن را بالگدش زد و گفت: ای اباعماره! حکومتی که دیروز برسر آن باشمشیر جنگیدیم، امروز در دست نوجوانان ماست و با آن بازی می‏کنند...18
آنچه گفته آمد، درباره‏ی ابوسفیان در طی زندگی آلوده‏ی او بود که آن را بر ضد اسلام سپری می‏کرد. اینک سخنی درباره‏ی معاویه که نشان می‏دهد وی کورکورانه از پدرش صخربن حرب پیروی می‏کرده است.
مسعودی روایتی را از کتاب «الموفقیات» اثر زبیربن بکار، از مطرف بن مغیرة بن شعبه ـ از پیروان خاندان بوسفیان ـ درباره‏ی گفتگوی او با پدر یزید، نقل می‏کند که او گفت: من به همراه پدرم مغیره به نزد معاویه در شام رفتیم. پدرم
نزد معاویه می‏رفت و با وی به گفتگو می‏نشست و سپس به نزد من باز می‏گشت و از معاویه و اندیشه‏ی او یاد می‏کرد و از آنچه در او دیده بود ابراز شگفتی می‏نمود. در یکی از شب‏ها که از نزد معاویه آمد، از خوردن شام خودداری کرد و من او را بسیار اندهگین دیدم و ساعتی در انتظار نشستیم و با خود فکر کردم شاید پدرم به خاطر کاری که ما انجام دادیم و یا حادثه‏ای که در میان ما اتفاق افتاده اندوهگین است و لذا به او گفتم: چه شده که امشب شما را اندوهگین می‏بینیم؟ او گفت: پسرک من! من از نزد ناپاک‏ترین مردم می‏آیم. گفتم: مگر چه شده است؟ گفت: امشب تنها با معاویه نشسته بودم، به او گفتم: ای امیرمؤمنان! اکنون که به کمال قدرت رسیده‏ای، چه می‏شود که عدالت پیشه کنی و نیکی‏های خود را به مسلمانان گسترش دهی؟ زیرا تو اکنون پیرشده‏ای و چه می‏شود که نگاه مهری به برادرانت بنی هاشم بیفکنی و صله‏ی رحم به جای آوری؟ چه، سوگند به خدا، آنان امروز قدرتی ندارند که تو از آن هراسان باشی.
معاویه در پاسخم گفت: هیهات، هیهات! برادر تمیم [= ابوبکر] به حکومت رسید و عدالت را پیشه ساخت و انجام داد آنچه انجام داد. امّا سوگند به خدا، همین که از این جهان چشم فرو بست، نامش از میان رفت و تنها همین مقدار نامی از او برجای مانده که کسی بگوید: ابوبکر.
سپس برادر عدی [= عمر] زمام حکومت را در دست گرفت و کوشید و ده سال به سختی کار کرد. لیک به خدا سوگند، فردای آن روز که مرگ دامنش را گرفت، یاد او هم فراموش گردید و تنها همین مقدار از او باقی ماند که بگویند: عمر. آنگاه برادر ما [= از قبیله‏ی بی امیه[ عثمان زمام قدرت را در اختیار گرفت، مردی که کسی از لحاظ خانوادگی و نسب مانند او نبود! پس انجام داد آنچه باید انجام می‏داد و نسبت به او هم آن گونه رفتار شد [= او را کشتند]. به خدا سوگند، فردای آن روز که وی به جمع خاموشان پیوست، یاد او نیز از میان رفت و مردم فراموشش کردند.
امّا برادر هاشم [= حضرت محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله [هر روز پنج بار به نام او فریاد می‏زنند: اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمّدا رَسولُ اللّه‏. ای مغیره! مادر برای تو نباشد. با زنده بودن نام این مرد [= حضرت محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ] کدام عمل باقی می‏ ماند؟ به خدا سوگند، هیچ چاره‏ای نیست، جز این که [نام پیامبر] دفن شود، دفن.19
امّا یزید، وضعیت او مشخص و روشن است. او کسی است که می‏گوید:
لَعِبَتْ هاشِمُ بِالْمُلْکِ فَلا
خَبَرٌ جاءَ وَلا وَحْیٌ نَزَلَ
هاشم با فرمان روایی بازی کرد، نه خبری آمده و نه وحیی نازل شده است.
درخت نفرین شده در قرآن کوشید تا نور خدا را با دهان خود خاموش سازد، لیک خداوند نورش را به کمال می‏رساند، هر چند کافران ناخوش بدارند.
...بلکه حق را بر باطل فرو می‏افکند. پس آن را در هم می‏شکند و به ناگاه، آن نابود می‏گردد.
بنابراین، نبرد میان حق و باطل بوده است و تردیدی نیست که حسین برنده‏ی نبرد و یزید بازنده‏ی آن است، زیرا حق پیروز و باطل شکست خورده است.
امام صادق علیه‏السلام فرمود: «هیچ باطلی در برابر حق بر نمی‏خیزد، مگر این که حق بر باطل چیره می‏شود». چه، خدای تعالی می‏گوید:
بلکه حق را بر باطل فرو می‏افکنیم. پس آن را در هم می‏شکند و بناگاه آن نابود می‏گردد.20
در حقیقت، ما فرستادگان خود و کسانی را که گرویده‏اند در زندگی دنیا... قطعا یاری می‏کنیم.21
دا مقرر کرده است که: حتما من و فرستاد گانم چیره خواهیم شد. آری خداوند نیرومند شکست‏ناپذیر است.22
و یاری کردن مؤمنان بر ما فرض است.23
قطعا فرمان ما درباره‏ی بندگان فرستاده‏ی ما از پیش [چنین] رفته است: که آنان [بر دشمنان خودشان [حتما پیروز خواهند شد. و سپاه ما هر آینه غالب آیندگانند.24
مقصود از این پیروزی که خداوند به فرستادگان و بندگان مؤمنش در همین زندگی دنیوی وعده داده چیست؟
مقصود از آن، پیروزی حق بر باطل، سلطه یافتن حق بر باطل، زبون شدن باطل در برابر حق و شکست باطل در هنگام ستیز او با حق همیشه پیروز است. حق بر فراز است و چیزی بر او فراز نمی‏شود. حق پیروز است و باطل شکست خورده.
آری، نبرد در راه دعوت حق، آرمان هر مؤمون در زندگی است، یعنی در زندگی مکتبی که در دل هر شخص مؤمن به حق و غیرتمند جای دارد. بنابراین، هرکس در این میدانِ نبرد گام نهد، سود برده و رسالت ایمانی خویش را نیز ادا کرده است و هر کس از آن دوری گزیند، سوز کرده و به زندگی پست و ناچیز خشنود شده است.
نبرد در راه حق، سرانجام، سودمندی و پیروزی است و انسان مؤمن در میدان نبرد زندگی، ناگزیر برنده و پیروز است، خواه بکشد و خواه کشته شود، زیرا قلب اهداف بزرگ او با سرزندگی و نشاط می‏تپد. امام حسین علیه‏السلام به این بیت مثل زد:
فَاِنْ نَهْزِمْ فَهَزّامُوْنَ قِدْما
فَاِنْ نُغْلَبْ فَغَیْرُ مُغَلَّبِیْنا
اگر در هم شکنیم ما همان در هم شکنندگان قدیمی هستیم و اگر در ظاهر شکست بخوریم، در واقع شکست نخورده‏ایم.
چه، فداکاری در راه عقیده، پیروزی حق بر باطل و فراز شدن کلمه‏ی خدا در زمین است و این پیروزی است که شهادت در راه اسلام آن را تضمین می‏کند.
این چنین، امام حسین علیه‏السلام جان و مالش را در راه بالا بردن کلمه‏ی اسلام فدا کرد و فریاد شیطان بر ضد حق را که از دهن‏های ناپاک بنی امیه بیرون می‏آمد، خاموش ساخت.
بنی امیه همچنان در یک فعالیت دائمی در راه خاموش ساختن انقلاب اسلامی و جلوگیری از انتشار کلمه‏ی حق در زمین کار می‏کرد. از این‏رو، قیام امام علیه‏السلام تمامی ارکان کفر و گمراهی را در هم شکست و پرچم نفاق را که بنی امیه و پیروانشان مدت‏ها برافراشته بودند به زیر کشید.
سید قطب می‏گوید:
در نگاه کوتاه، ابراهیم علیه‏السلام در آتش افکنده می‏شود، نه از عقیده‏اش دست بر می‏دارد و نه از دعوت به سوی آن. آیا ابراهیم پیروز بود و یا شکست خورده؟ تردیدی نیست که در منطق عقیده، در حالی که او در آتش افکنده می‏شد، در اوج پیروزی بود. چنان که یک بار دیگر در هنگامی که از آتش رهایی یافت، پیروز شد. لیک این یک نوع پیروزی و آن نوعی دیگر بود.
این دو پیروزی، در ظاهر، بسیار دور به نظر می‏رسد در حالی که، در حقیقت، بسیار نزدیک است.
حسین علیه‏السلام به گونه‏ای به شهادت می‏رسد که از یک سو بزرگ و افتخارآمیز است و از سویی دیگر غمناک و دردآور. آیا این شهادت پیروزی بود و یا شکست؟
در ظاهر و با معیار کوچک، شکست بود. امّا در حقیقت و با معیار بزرگ، پیروزی محسوب می‏شد. چه، هیچ شهیدی در زمین همچون حسین علیه‏السلام نیست که سینه‏ها در عشق او بتپد، دل‏ها پریشان شود و از غیرت و فداکاری به جوش آید. شیعه و سنی و حتی غیر مسلمانان همگی عاشق و دلباخته‏ی او هستند
چه بسیار شهیدی که اگر هزار سال زندگی می‏کرد، نمی‏توانست عقیده و مکتب خود را به پیروزی برساند، در حالی که حسین علیه‏السلام با شهادت خویش آن را به پیروزی رسانید. نیز هیچ شهیدی نمی‏توانست، با ایراد یک سخنرانی، مفاهیم و پیام‏های سترگ را در دل‏ها جای دهد و هزاران انسان را به
کارهای بزرگ وادارد، در حالی که حسین با ایراد آخرین سخنرانی‏اش که آن را با خون خود می‏نوشت چنین کرد و این سخنرانی او بسان یک عامل برانگیزاننده و تحریک کننده برای فرزندان و نوادگان باقی ماند و ممکن است همه‏ی تاریخ و نسل‏ها را به حرکت و جنبش وادارد.25
آری، بدین ترتیب، حسین با قربانی کردن جان خود در راه عقیده و هدف نهایی‏اش، یعنی یاری کردن حق و بالا بردن کلمه خدا در زمین، پیروز گردید.
او در نامه‏ای که به بنی هاشم نوشت، می‏گوید:
«امّا بعد، هر که از شما به من پیوندد، به طور حتم شهید شود و هر که پس ماند، به پیروزی و صلح نرسد.»
این نامه می‏گوید: در پیوستن، شهادت و در پس ماندن، باختن نبرد است.

چکیده‏ی سخن

پي نوشت :

1. غافر/50.
2. مجادله/21.
3. روم/47.
4. صافات/171-173.
5. مؤمنون/37.
6. «و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت: من در
زمین جانشینی خواهم گماشت»، بقره/30.
7. «ما امانت الهی را بر آسمان‏ها و زمین و کوه‏ها عرضه کردیم. پس از برداشتن آن سرباز زدند و از آن هراسناک شدند، ولی انسان آن را برداشت. راستی او ستمکاری نادان بود»، احزاب/73.
8. «آنچه را در آسمان‏ها و آنچه را در زمین است به سود شما رام گردانید.»، جاثیه/12.
9. «و خداوند همه‏ی نام‏ها را به آدم آموخت»، بقره/31.
10. «خدای رحمن، انسان را آفرید. به او بیان آموخت»، رحمن/1-3-4.
11. «آفرین باد برخدا که بهترین آفرینندگان است»، مؤمنون/14.
12. پروردگار تو به زنبور عسل وحی کرد که از پاره‏ای کوه‏ها و برخی درختان و از آنچه داربست [و چفته سازی می‏کنند] خانه‏هایی برای خود درست کن. سپس از همه‏ی میوه‏ها بخور و راه‏های پروردگارت را فرمان بردارانه بپوی،
نحل/68-69.
13. ای آدمی زاده! همه‏ی اشیا را به خاطر تو؛ و تو را به خاطر خودم آفریدم. بنابراین، انسان هدف آفرینش و خدا هدف انسان است.
من گنجی نهفته بودم و دوست داشتم که شناخته شوم و لذا آفریدگان را آفریدم تا شناخته گردم.
14. انفال/24.
15. حشر/19.
16. تاریخ طبری، حوادث سال 11، ج 2، ص 449. ابن ابی الحدید، شرح نهج‏البلاغه، ج 2، ص 44-45.
17. ابن ابی الحدید، شرح نهج‏البلاغه، ج 2، ص 44-45.
18. قاموس الرجال، ج 5، ص 116. ج 10، ص 89.
19. مروج الذهب، ج 4، ص 40، شرح حال مأمون عباسی.
20. ابوجعفر برقی، المحاسف، ج 1، ص 432، چاپ مجمع جهانی اهل بیت. مصابیح الظلم، شماره 999/401.
21. صف/8.
22. غافر/50.
23. روم/47.
24. صافات/171-173.
25. فی ظلال القرآن، تفسیر سوره‏ی غافر، ج 7، ص 189-190.
26. اعراف/176.