عارف بزرگ، مرحوم حاج ميرزا جواد آقا ملكى در « اسرار الصلاة » خود درباره تهجد و بيدراى شب مى‏فرمايد: از جمله نوافلى كه خيلى بر انجام آن تأكيد شده نماز شب است و تو از بزرگى و عظمت اين حقيقت بى‏خبرى؛ اين واقعيت نورى است در...

در عظمت نماز شب همین بس که خداوند متعال خود پاداش آن را ارزیابی میکند و در سوره سجده میفرماید به احدی از فرشتگان انسانها و انبیا پاداش این نماز

قرآن تصریح کرد آن وقت این دو رکعت آخر یعنی پنجمی چهارتا دو رکعت نماز شب دو رکعت بعدی نماز شفع و آن یک رکعت هم بنا به نامگذاری خود پروردگار نماز وتر است شما اگر در قرآن مراجعه کنید اینقدر این دو رکعت و این یک رکعت عظمت … اینقدر این دو رکعت شفع و آن یک رکعت وتر عظمت دارد که خدا در قرآن به این دو رکعت و به این یک رکعت قسم خورده و این جز قسمهای پروردگار است. ثواب نماز شب … نماز شب سوره حمد را که میخوانید سهبار قل هو الله یک قل اعوذ برب الفلق و یک قل اعوذ برب الناس دارد. یعنی با یک قل هو الله تمام نکنید و سهتا قل هو الله بخوانید. اولا این سه قل هو الله را که در آن یک رکعت آخر میخوانید ثواب ختم کل قرآن را به شما میدهند. سلمان به افراد گفت من هر شب تا یک ختم قرآن نکنم نمیخوابم. گفتند چنین چیزی نمیشود قرآن سی جز است مگر چقدر آن را میرسی بخوانی؟ گفت من از حبیبم پیغمبر ص شنیدم که هر کس در وقت خوابش سهبار قل هو الله بخواند مثل این است که کل قرآن را خوانده و ثواب کل قرآن را به او میدهند. وعده خداوند در پناه دادن به بندگان حتمی استنویسنده کتاب ارزشمند راه و رسم رستگاری خاطرنشان کرد با خواندن سه قل هو الله ثواب کل قرآن را به خودت برگرداندی و با خواندن قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس ثواب قرائت قرآن را بردی؛ بعد دستت را به قنوت برمیداری و میگویی اللهم اغفر للمؤمنین و المؤمنات . همین مقدار کافی است؛ حالا اگر کسی می توانست چهل نفر را در این قنوت با اسم دعا کند اللهم اغفر لعلی رفیقش اللهم اغفر لحسن برادرش اللهم اغفر لخدیجه مادرش یا خواهرش اگر وقت دارد چهل مرد و زن را دعا کند و اگر وقت هم ندارد بگوید اللهم اغفر للمؤمنین و المؤمنات بعد هفتمرتبه هم این دعا را بخواند هذا مقام العائذ بک من النار . خدایا من در این جایگاهی که ایستادهام و نماز شب میخوانم از آتش جهنم به آغوش تو پناه میآورم. خدا هم گفته است هرکس به من پناه بیاورد من به او پناه میدهم و وعده خدا حتمی است.وی در مورد عظمت

نماز شب در قرآنآن وقت این دو رکعت آخر یعنی پنجمی چهارتا دو رکعت نماز شب دو رکعت بعدی نماز شفع و آن یک رکعت هم بنا به نامگذاری خود پروردگار نماز وتر است شما اگر در قرآن مراجعه کنید اینقدر این دو رکعت و این یک رکعت عظمت … نماز شب هستید؛ آن یازده رکعت پنجتا دو رکعت مثل نماز صبح است که هشتتای آن نماز شب است دو رکعتش نماز شفع و یک رکعتش نماز وتر است. سوره حمد را که میخوانید سهبار قل هو الله یک قل اعوذ برب الفلق و یک قل اعوذ برب الناس دارد. این جز کار است؛ یعنی با یک قل هو الله تمام نکنید و سهتا قل هو الله بخوانید. اولا این سه قل هو الله را که در آن یک رکعت آخر میخوانید ثواب ختم کل قرآن را به شما میدهند. سلمان به افراد گفت من هر شب تا یک ختم قرآن نکنم نمیخوابم. گفتند چنین چیزی نمیشود قرآن سی جز است مگر چقدر آن را میرسی بخوانی؟ گفت من از حبیبم پیغمبر ص شنیدم که هر کس در وقت خوابش سهبار قل هو الله بخواند مثل این است که کل قرآن را خوانده و ثواب کل قرآن را به او میدهند.با خواندن سهتا قل هو الله ثواب کل قرآن را به خودت برگرداندی و با خواندن قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس ثواب قرائت قرآن را بردی؛ بعد دستت را به قنوت برمیداری اگر بناست آدم نماز وتر را بخواند حتما باید در آن قنوت باشد و میگویی اللهم اغفر للمؤمنین و المؤمنات . همین مقدار کافی است؛ حالا اگر کسی حال داشت فرمودهاند چهل نفر را در این قنوت با اسم دعا کند اللهم اغفر لعلی رفیقش اللهم اغفر لحسن برادرش اللهم اغفر لخدیجه مادرش یا خواهرش اگر حال و وقت دارد چهل مرد و زن را دعا کند و اگر وقت هم ندارد یا حوصلهاش را ندارد بگوید اللهم اغفر للمؤمنین و المؤمنات بعد هفتمرتبه هم این دعا را بخواند هذا مقام العائذ بک من النار . نصف خط است؛ خدایا من در این جایگاهی که ایستادهام و نماز شب میخوانم از آتش جهنم به آغوش تو پناه میآورم. خدا هم گفته است هرکس به من پناه بیاورد من به او پناه میدهم و وعده خدا حتمی است.-عظمت … عظمت دارد که خدا در قرآن به این دو رکعت و به این یک رکعت قسم خورده و این جز قسمهای پروردگار است.-قسمهای عجیب قرآنقرآن مجید قسمهای عجیبی دارد؛ مثلا خداوند به خودش قسم خورده است فو ربک لنسئلنهم اجمعین سوره حجر آیه 92 عما کانوا یعملون سوره بقره آیه 134 ؛به پیغمبر قسم خورده است لعمرک انهم لفی سکرتهم یعمهون سوره حجر آیه 72 به جان تو قسم یارسولالله؛به قرآن قسم خورده است و انه لقسم لو تعلمون عظیم × انه لقرآن کریم سوره واقعه آیات 76-77 این قسم من به قرآن قسم عظیم است.آن وقت از جمله قسمهای شخص پروردگار یعنی این ذات مقدس بینهایت به این دو رکعت نماز شفع و یک رکعت نماز وتر است.-ثواب نماز شب

در ماه رمضان فرصت خوبی است که با توفیق خدا سحر بیدار شویم و نماز شب بخوانیم.سه رکعت آخر به قدری عظمت دارد که خداوند به آنها قسم یاد کرده است.

میگفتند که غذای حلال نور است و وقتی آن را بخورید در وجود شما به نور تبدیل میشود؛ این نور در سحرگاه تو را بیدار میکند و به سمت نماز شب تشویق میکند. این عظمت

مرحوم حاج میرزا جواد آقا ملکی در اسرار الصلاه خود درباره تهجد و بیدرای شب میفرماید از جمله نوافلی که خیلی بر انجام آن تاکید شده نماز شب است و تو از بزرگی و عظمت … نماز میکرد و تیر از راست و چپ او میگذشت و بر زمین میآمد و ابدا آن حضرت را تزلزلی نبود و وحشتی در ساحت وجود مقدسش راه نداشت؛ به هنگام شب آن چنان در عبادت و گریه غرق بود که گاهی غش میکرد و مهمتر از همه اینکه حضرت علی بن الحسین علیه السلام با آن کثرت عبادت و نماز میفرمود ومن یقوی علی عباده علی بن ابیطالب علیه السلام 3 ؟چه انسانی را توانایی عبادت علی بن ابیطالب علیه السلام است؟امام صادق علیه السلام میفرماید امام حسن علیه السلام در زمان خود از همه اهل زمان عبادت و زهدش بیشتر بود.هرگاه یاد مرگ و قبر و بعث و نشور و گذشتن بر صراط میکرد گریه میکرد و چون عرض اعمال را بر حضرت حق توجه مینمود نعره میکشید و مدهوش میگشت و چون به نماز میایستاد بندهای بدنش میلرزید؛ برای اینکه خود را در برابر حضرت ذوالجلال میدید و چون یاد بهشت و دوزخ میکرد مضطرب میشد مانند اضطراب کسی که دچار گزش مار و عقرب شده در آن حال از خداوند طلب بهشت میکرد و به حضرت او از عذاب جهنم پناه میبرد.ابن بابویه به سند معتبر از امام مجتبی علیه السلام روایت میکند که حضرت فرمود در شب جمعه مادرم فاطمه علیها السلام در محراب خود ایستاده و مشغول بندگی حق تعالی گردید و پیوسته در رکوع و سجود و قیام و دعا بود تا صبح طالع شد 4 .ابنعبد ربه- که از علمای بزرگ اهل سنت است- در کتاب عقد الفرید روایت کرده که خدمت حضرت علی بن الحسین عرض شد چرا اولاد پدر شما کم است؟فرمود تعجب است که چگونه مثل من اولادی از برای او باشد؟ چه آن که پدرم در هر شبانه روز هزار رکعت نماز میگذارد پس چه زمان فرصت رفتن پهلوی زن داشت 5 ؟امام چهارم علیه السلام عابدترین مردم اهل روزگار بود و کسی از مردم عالم طاقت عبادت او را نداشتآن حضرت در شبانه روز هزار رکعت نماز میخواند و به وقت نماز بر بدنش لرزه میافتاد و رنگش زرد میشد و چون به نماز میایستاد مانند ساق درخت بیحرکت بود و چون به مالک یوم الدین میرسید چندان آن را تکرار میکرد که نزدیک بود قالب تهی کند و وقتی که به سجده میرفت سر بر نمیداشت تا عرق از جبین مبارکش جاری شود و شبها را به عبادت به روز میآورد.از حضرت صادق علیه السلام روایت شده که پدرم امام باقر علیه السلام فرمود روزی که بر پدرم علی بن الحسین علیه السلام وارد شدم دیدم که عبادت در آن حضرت بسیار تاثیر کرده و رنگ مبارکش از بیداری زرد گردیده و دیدهاش از بسیاری گریه مجروح گشته و پیشانی نورانیش از کثرت سجود پینه کرده و قدم شریفش اززیادی قیام در نماز ورم کرده چون او را بر این حال مشاهده کردم خودم را نتوانستم از گریه حفظ کنم بسیار گریستم آن حضرت متوجه تفکر بودند بعد از زمانی به من نظر انداختند و فرمودند که بعضی از کتاب ها که عبادت علی علیه السلام در آنجا نوشته شده به من ده چون بیاوردم و پارهای بخواندند بر زمین گذاشتند و فرمودند چه کسی یارای آن را دارد که مانند علی بن ابیطالب عبادت کند 6 .برای هریک از ائمه علیهم السلام به همینگونه عباداتی به خصوص به وقت شب نوشتهاند که انسان از خواندن یک سطر آن از عبادات تمام عمرش خجالت میکشدحالاتی که برای شب عاشقان نوشتهاند آدمی را به حیرت انداخته و گاهی تصورش برای انسان مشکل است چه رسد به تصدیقشدرباره ابو اسحاق سبیعی از اصحاب حضرت زین العابدین علیه السلام و اوثق ثقات و خواهر زاده بریر که یکی از شهدای کربلا بود نوشتهاند در زمان وی عابدتر و صادقتر از او نبود و چهل سال تمام با وضوی شام نماز صبح را خواند 7 عظمت … عظمت شبشب از اعظم نعمتهای الهی است که با تمام منافعش به بندگان عنایت شده است.خلوت شب برای عارفان و عاشقان و عابدان وساجدان از بهترین ساعات روزگار است.بسیاری از اولیا و عاشقان با مرکب شب به مقام قرب و میدان وصال حضرت دوست رسیدند.معراج بزرگ انسان روزگار عقل کل هادی سبل حضرت محمد صلی الله علیه و آله در شب بود.مهمانی خاص حضرت موسی در کوه طور در پیشگاه حضرت دوست در چهل شب بود.نزول قرآن مجید در شب قدر بود و بسیاری از اتفاقات الهیه و ریزش فیوضات ربانیه در شب بود.به قول عارف واله حافظ شیراز در معنویت شب دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند وندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادندبی خود از شعشعه پرتو ذاتم کردند باده از جام تجلی صفاتم دادندچه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی آن شب قدر که این تازه براتم دادنداین همه شهد و شکر کز سخنم میریزد اجر صبریست کز آن شاخ نباتم دادندهمت حافظ و انفاس سحر خیزان بود که زبند غم ایام نجاتم دادند قرآن مجید برای شب بیداران ارزشی بس بلند قائل است و بیداری شب را برای عبادت از علائم عاشقان و والهان و عابدان و متصفان به محبت محبوب حقیقی عالم میداند. امن هو قانت آنا اللیل ساجدا و قائما یحذر الآخره و یرجوا رحمه ربه قل هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعلمون انما یتذکر اولوا الالباب 1 . آیا چنین انسان کفرانکنندهای بهتر است یا کسی که در ساعات شب به سجده و قیام و عبادتی خالصانه مشغول است از آخرت میترسد و به رحمت پروردگارش امید دارد؟ بگو آیا کسانی که معرفت و دانش دارند و کسانی که بیبهره از معرفت و دانشاند یکسانند؟ فقط خردمندان متذکر میشوند.بسیاری از مفسران عقیده دارند این آیت در شان آنان که شب را به عبادت دوست مشغولند نازل شده است. ان المتقین فی جنات و عیون* آخذین ما آتاهم ربهم انهم کانوا قبل ذلک محسنین* کانوا قلیلا من اللیل ما یهجعون 2 .بیتردید پرهیزکاران در بهشتها و چشمه سارهایند.* آنچه را پروردگارشان به آنان عطا کرده دریافت میکنند؛ زیرا که آنان پیش از این همواره نیکوکار بودند.* آنان اندکی از شب را میخوابیدند و بیشتر آن را به عبادت و بندگی میگذراندند. شب زنده داری ائمه اطهار علیهم السلامانبیای الهی و ائمه طاهرین علیهم السلام و بیداران راه و عاشقان جمال و عارفان به حضرت مولا قسمت عمدهای از ساعات شب خود را به قیام و سجود و رکوع و قنوت و گریه میگذراندند و بالاترین لذت را از این برنامه عظمی و مسئله والا میبردند.بیداری شب و عبادت و مناجات رسول عزیز اسلام صلی الله علیه و آله داستانی است که هر انسانی از شنیدن آن تعجب میکند و گاهی انسان طاقت استماع عبادات رسول مکرم الهی صلی الله علیه و آله را ندارد.علی علیه السلام اعبد مردم و سید عابدین و مصباح متهجدین بود نمازش از همه کس بیشتر و روزهاش فزونتر بود تمام بندگان الهی از آن جناب نماز

مرحوم حاج میرزا جواد آقا ملکی در اسرار الصلاه خود درباره تهجد و بیدرای شب میفرماید از جمله نوافلی که خیلی بر انجام آن تاکید شده نماز شب است و تو از بزرگی و عظمت … نماز میکرد و تیر از راست و چپ او میگذشت و بر زمین میآمد و ابدا آن حضرت را تزلزلی نبود و وحشتی در ساحت وجود مقدسش راه نداشت؛ به هنگام شب آن چنان در عبادت و گریه غرق بود که گاهی غش میکرد و مهمتر از همه اینکه حضرت علی بن الحسین علیه السلام با آن کثرت عبادت و نماز میفرمود ومن یقوی علی عباده علی بن ابیطالب علیه السلام 1 ؟چه انسانی را توانایی عبادت علی بن ابیطالب علیه السلام است؟امام صادق علیه السلام میفرماید امام حسن علیه السلام در زمان خود از همه اهل زمان عبادت و زهدش بیشتر بود.هرگاه یاد مرگ و قبر و بعث و نشور و گذشتن بر صراط میکرد گریه میکرد و چون عرض اعمال را بر حضرت حق توجه مینمود نعره میکشید و مدهوش میگشت و چون به نماز میایستاد بندهای بدنش میلرزید؛ برای اینکه خود را در برابر حضرت ذوالجلال میدید و چون یاد بهشت و دوزخ میکرد مضطرب میشد مانند اضطراب کسی که دچار گزش مار و عقرب شده در آن حال از خداوند طلب بهشت میکرد و به حضرت او از عذاب جهنم پناه میبرد.______________________________ 1 - وسائل الشیعه 1 92 باب 20 حدیث 215.ابن بابویه به سند معتبر از امام مجتبی علیه السلام روایت میکند که حضرت فرمود در شب جمعه مادرم فاطمه علیها السلام در محراب خود ایستاده و مشغول بندگی حق تعالی گردید و پیوسته در رکوع و سجود و قیام و دعا بود تا صبح طالع شد 1 .ابنعبد ربه- که از علمای بزرگ اهل سنت است- در کتاب عقد الفرید روایت کرده که خدمت حضرت علی بن الحسین عرض شد چرا اولاد پدر شما کم است؟فرمود تعجب است که چگونه مثل من اولادی از برای او باشد؟ چه آن که پدرم در هر شبانه روز هزار رکعت نماز میگذارد پس چه زمان فرصت رفتن پهلوی زن داشت 2 ؟امام چهارم علیه السلام عابدترین مردم اهل روزگار بود و کسی از مردم عالم طاقت عبادت او را نداشتآن حضرت در شبانه روز هزار رکعت نماز میخواند و به وقت نماز بر بدنش لرزه میافتاد و رنگش زرد میشد و چون به نماز میایستاد مانند ساق درخت بیحرکت بود و چون به مالک یوم الدین میرسید چندان آن را تکرار میکرد که نزدیک بود قالب تهی کند و وقتی که به سجده میرفت سر بر نمیداشت تا عرق از جبین مبارکش جاری شود و شبها را به عبادت به روز میآورد.از حضرت صادق علیه السلام روایت شده که پدرم امام باقر علیه السلام فرمود روزی که بر پدرم علی بن الحسین علیه السلام وارد شدم دیدم که عبادت در آن حضرت بسیار تاثیر کرده و رنگ مبارکش از بیداری زرد گردیده و دیدهاش از بسیاری گریه مجروح گشته و پیشانی نورانیش از کثرت سجود پینه کرده و قدم شریفش از زیادی قیام در نماز ورم کرده چون او را بر این حال مشاهده کردم خودم را نتوانستم از گریه حفظ کنم بسیار گریستم آن حضرت متوجه تفکر بودند بعد از زمانی به من نظر انداختند و فرمودند که بعضی از کتاب ها که عبادت علی علیه السلام در آنجا نوشته شده به من ده چون بیاوردم و پارهای بخواندند بر زمین گذاشتند و فرمودند چه کسی یارای آن را دارد که مانند علی بن ابیطالب عبادت کند 1 .برای هریک از ائمه علیهم السلام به همینگونه عباداتی به خصوص به وقت شب نوشتهاند که انسان از خواندن یک سطر آن از عبادات تمام عمرش خجالت میکشدحالاتی که برای شب عاشقان نوشتهاند آدمی را به حیرت انداخته و گاهی تصورش برای انسان مشکل است چه رسد به تصدیقشدرباره ابو اسحاق سبیعی از اصحاب حضرت زین العابدین علیه السلام و اوثق ثقات و خواهر زاده بریر که یکی از شهدای کربلا بود نوشتهاند در زمان وی عابدتر و صادقتر از او نبود و چهل سال تمام با وضوی شام نماز صبح را خواند 2 ______________________________ 1 - علل الشرایع 1 182 باب 145 حدیث 1. 2 - وسائل الشیعه 4 100 باب 30 حدیث 4620. عظمت … عظمت شبشب از اعظم نعمتهای الهی است که با تمام منافعش به بندگان عنایت شده است.خلوت شب برای عارفان و عاشقان و عابدان وساجدان از بهترین ساعات روزگار است.بسیاری از اولیا و عاشقان با مرکب شب به مقام قرب و میدان وصال حضرت دوست رسیدند.معراج بزرگ انسان روزگار عقل کل هادی سبل حضرت محمد صلی الله علیه و آله در شب بود.مهمانی خاص حضرت موسی در کوه طور در پیشگاه حضرت دوست در چهل شب بود.نزول قرآن مجید در شب قدر بود و بسیاری از اتفاقات الهیه و ریزش فیوضات ربانیه در شب بود.به قول عارف واله حافظ شیراز در معنویت شب دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند وندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادندبی خود از شعشعه پرتو ذاتم کردند باده از جام تجلی صفاتم دادندچه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی آن شب قدر که این تازه براتم دادنداین همه شهد و شکر کز سخنم میریزد اجر صبریست کز آن شاخ نباتم دادندهمت حافظ و انفاس سحر خیزان بود که زبند غم ایام نجاتم دادند قرآن مجید برای شب بیداران ارزشی بس بلند قائل است و بیداری شب را برای عبادت از علائم عاشقان و والهان و عابدان و متصفان به محبت محبوب حقیقی عالم میداند. امن هو قانت آنا اللیل ساجدا و قائما یحذر الآخره و یرجوا رحمه ربه قل هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعلمون انما یتذکر اولوا الالباب 1 . آیا چنین انسان کفرانکنندهای بهتر است یا کسی که در ساعات شب به سجده و قیام و عبادتی خالصانه مشغول است از آخرت میترسد و به رحمت پروردگارش امید دارد؟ بگو آیا کسانی که معرفت و دانش دارند و کسانی که بیبهره از معرفت و دانشاند یکسانند؟ فقط خردمندان متذکر میشوند.بسیاری از مفسران عقیده دارند این آیت در شان آنان که شب را به عبادت دوست مشغولند نازل شده است. ان المتقین فی جنات و عیون* آخذین ما آتاهم ربهم انهم کانوا قبل ذلک محسنین* کانوا قلیلا من اللیل ما یهجعون 1 .بیتردید پرهیزکاران در بهشتها و چشمه سارهایند.* آنچه را پروردگارشان به آنان عطا کرده دریافت میکنند؛ زیرا که آنان پیش از این همواره نیکوکار بودند.* آنان اندکی از شب را میخوابیدند و بیشتر آن را به عبادت و بندگی میگذراندند. ______________________________ 1 - زمر 39 9. شب زنده داری ائمه اطهار علیهم السلامانبیای الهی و ائمه طاهرین علیهم السلام و بیداران راه و عاشقان جمال و عارفان به حضرت مولا قسمت عمدهای از ساعات شب خود را به قیام و سجود و رکوع و قنوت و گریه میگذراندند و بالاترین لذت را از این برنامه عظمی و مسئله والا میبردند.بیداری شب و عبادت و مناجات رسول عزیز اسلام صلی الله علیه و آله داستانی است که هر انسانی از شنیدن آن تعجب میکند و گاهی انسان طاقت استماع عبادات رسول مکرم الهی صلی الله علیه و آله را ندارد.______________________________ 1 - ذاریات 51 15- 17.علی علیه السلام اعبد مردم و سید عابدین و مصباح متهجدین بود نمازش از همه کس بیشتر و روزهاش فزونتر بود تمام بندگان الهی از آن جناب نماز

نماز شب بخوانید قنوت آن نماز را طولانی کنید خدا فرموده است از قنوت طولانی خوشم میآید. رکوع نماز را طولانی کنید سجده آخر آنقدر طول بکشد که خدا به ملائکه بگوید میخواهم به بندهام پیش شما مباهات کنم. امشب خیلی عظمت دارد.

مرحوم حاج میرزا جواد آقا ملکی در اسرار الصلاه خود درباره تهجد و بیدرای شب میفرماید از جمله نوافلی که خیلی بر انجام آن تاکید شده نماز شب است و تو از بزرگی و عظمت … نماز میکرد و تیر از راست و چپ او میگذشت و بر زمین میآمد و ابدا آن حضرت را تزلزلی نبود و وحشتی در ساحت وجود مقدسش راه نداشت؛ به هنگام شب آن چنان در عبادت و گریه غرق بود که گاهی غش میکرد و مهمتر از همه اینکه حضرت علی بن الحسین علیه السلام با آن کثرت عبادت و نماز میفرمود ومن یقوی علی عباده علی بن ابیطالب علیه السلام 12 ؟چه انسانی را توانایی عبادت علی بن ابیطالب علیه السلام است؟امام صادق علیه السلام میفرماید امام حسن علیه السلام در زمان خود از همه اهل زمان عبادت و زهدش بیشتر بود.هرگاه یاد مرگ و قبر و بعث و نشور و گذشتن بر صراط میکرد گریه میکرد و چون عرض اعمال را بر حضرت حق توجه مینمود نعره میکشید و مدهوش میگشت و چون به نماز میایستاد بندهای بدنش میلرزید؛ برای اینکه خود را در برابر حضرت ذوالجلال میدید و چون یاد بهشت و دوزخ میکرد مضطرب میشد مانند اضطراب کسی که دچار گزش مار و عقرب شده در آن حال از خداوند طلب بهشت میکرد و به حضرت او از عذاب جهنم پناه میبرد.ابن بابویه به سند معتبر از امام مجتبی علیه السلام روایت میکند که حضرت فرمود در شب جمعه مادرم فاطمه علیها السلام در محراب خود ایستاده و مشغول بندگی حق تعالی گردید و پیوسته در رکوع و سجود و قیام و دعا بود تا صبح طالع شد 13 .ابنعبد ربه- که از علمای بزرگ اهل سنت است- در کتاب عقد الفرید روایت کرده که خدمت حضرت علی بن الحسین عرض شد چرا اولاد پدر شما کم است؟فرمود تعجب است که چگونه مثل من اولادی از برای او باشد؟ چه آن که پدرم در هر شبانه روز هزار رکعت نماز میگذارد پس چه زمان فرصت رفتن پهلوی زن داشت 14 ؟امام چهارم علیه السلام عابدترین مردم اهل روزگار بود و کسی از مردم عالم طاقت عبادت او را نداشتآن حضرت در شبانه روز هزار رکعت نماز میخواند و به وقت نماز بر بدنش لرزه میافتاد و رنگش زرد میشد و چون به نماز میایستاد مانند ساق درخت بیحرکت بود و چون به مالک یوم الدین میرسید چندان آن را تکرار میکرد که نزدیک بود قالب تهی کند و وقتی که به سجده میرفت سر بر نمیداشت تا عرق از جبین مبارکش جاری شود و شبها را به عبادت به روز میآورد.از حضرت صادق علیه السلام روایت شده که پدرم امام باقر علیه السلام فرمود روزی که بر پدرم علی بن الحسین علیه السلام وارد شدم دیدم که عبادت در آن حضرت بسیار تاثیر کرده و رنگ مبارکش از بیداری زرد گردیده و دیدهاش از بسیاری گریه مجروح گشته و پیشانی نورانیش از کثرت سجود پینه کرده و قدم شریفش اززیادی قیام در نماز ورم کرده چون او را بر این حال مشاهده کردم خودم را نتوانستم از گریه حفظ کنم بسیار گریستم آن حضرت متوجه تفکر بودند بعد از زمانی به من نظر انداختند و فرمودند که بعضی از کتاب ها که عبادت علی علیه السلام در آنجا نوشته شده به من ده چون بیاوردم و پارهای بخواندند بر زمین گذاشتند و فرمودند چه کسی یارای آن را دارد که مانند علی بن ابیطالب عبادت کند 15 .برای هریک از ائمه علیهم السلام به همینگونه عباداتی به خصوص به وقت شب نوشتهاند که انسان از خواندن یک سطر آن از عبادات تمام عمرش خجالت میکشدحالاتی که برای شب عاشقان نوشتهاند آدمی را به حیرت انداخته و گاهی تصورش برای انسان مشکل است چه رسد به تصدیقشدرباره ابو اسحاق سبیعی از اصحاب حضرت زین العابدین علیه السلام و اوثق ثقات و خواهر زاده بریر که یکی از شهدای کربلا بود نوشتهاند در زمان وی عابدتر و صادقتر از او نبود و چهل سال تمام با وضوی شام نماز صبح را خواند 16 عظمت … عظمت و جلال وجود مقدس حضرت اوست. انسانی که به درک صفات او توفیق پیدا کند بدون شک قلب خاشعی نصیب او خواهد شد.صاحب قاموس قرآن میگوید 2 آنچه مسلم است این است که خشوع به معنی تذلل و تواضع است و آن با سکوت و آرامی و اطاعت و سر به زیر انداختن قابل جمع و تطبیق است.و این حقیقت هم درباره قلب به کار رفته هم درباره سایر اعضا و به عبارت دیگر دارای معنای وسیعی است هم شامل حال درون است و هم شامل وضع بیرون آدمی است. در آیه فوق درباره قلب به کار رفته و در آیه ذیل برای صدا و خشعت الاصوات للرحمن فلا تسمع الا همسا 3 .و صداها در برابر خدای رحمان فرو مینشیند و جز صدایی آهسته چیزی نمیشنوی.در هر صورت بیشترین استعمال خشوع در مسئله قلب است چنانچه آیات و روایات نشان میدهد.امام صادق علیه السلام میفرماید خداوند عز و جل به موسی خطاب کرد میدانی چرا از میان این همه افراد خلقم تو را به صحبت خود انتخاب کردم؟ عرضه داشت یا رب برای چه؟ پاسخ شنید ای موسی بندگانم را زیر و رو کردم کسی را در مقام نفس متذللتر از تو نسبت به خودم نیافتم ای موسی هرگاه نماز میخواندی صورتت را بر خاک میگذاشتی.خشوع نمیگذارد انسان از عبادت و بیداری شب

قلبه خوفی وقطع نهاره بذکری ولم یبت مصرا علی الخطیئه وعرف حق اولیائی واحبائی ای موسی نماز قبول نمیکنم مگر از کسی که برای عظمت من فروتنی کند و دلش ملازم با خوف من باشد و روزش به یاد من تمام شود و شب

قلبه خوفی وقطع نهاره بذکری ولم یبت مصرا علی الخطیئه وعرف حق اولیائی واحبائی ای موسی نماز قبول نمیکنم مگر از کسی که برای عظمت من فروتنی کند و دلش ملازم با خوف من باشد و روزش به یاد من تمام شود و شب

میشود که این برنامهها در شهر قم به علت وجود بارگاه کریمه اهل بیت س با عظمت و حضور گسترده زائران و مجاوران حضرت فاطمه معصومه س برگزار میشود.بر اساس این گزارش روز دوشنبه دوم مردادماه بعداز نماز مغرب و عشا مراسم شب