الوجود, خودبخود وجود دارد و نیازمند به هیچ موجودی نیست همیشه موجود خواهد بود.بدین ترتیب, دو صفت دیگر برای واجب الوجود, اثبات می شود یکی ازلی بودن … گردد و اساسا زمان به معنای رایج آن از ویژگیهای موجودات مادی و متحرک است و ذات خداوند از مادیت و حرکت تنزه دارد.بنابراین, وقتی سخن از ازلی و ابدی بودن … هر چند مفسران در تفسیر دو واژه اول و آخر احتمالات متعددی را مطرح کرده اند, ظاهرا مقصود از این دو صفت همان ازلی و ابدی بودن است و این معنا را

نیازمندی و ممکن الوجود بودن آن است و چون واجب الوجود خود به خود وجود دارد و نیازمند به هیچ موجودی نیست همیشه موجود خواهدبود.بدین ترتیب دو صفت ازلی بودن

به خالق و آفریننده دارد.هفت راه برای حل معمای هستی قابل تصور میباشد 1ـ جهان هستی ازلی است و نیازمند به علت نیست.این فرضیه صحیح نیست زیرا ازلی بودن … ازلی پدید آورنده جهان ماده است.این نظریه نیز مردود است زیرا اولا هیچگونه دلیلی بر ازلیت انرژیها وجود ندارد و این ادعایی بدون دلیل است.دوم بر فرض تسلیم باز قائل به خدا و وجودی که همیشه بوده شدهایم با این تفاوت که قائل به خدایی بی شعور ادراک شدهایم.سوم آیا این انرژیها علم و قدرت بر آفرینش جهان دارند؟ اگر بگویند دارند قائل به اصل خدا هستند و فقط در صفات او اشتباه نمودهاند اما اگر بگویند که علم و قدرت بر آفرینش ندارند و با این وصف موجوداتی در نهایت دقت و عظمت ساختهاند دروغ بودن

از این جهت که متکی به شعور ذاتی خویش است بی نیاز از خالق معرفی می کردند؛ به همین جهت ماده را اصیل و خودخلاق می دانستند و در نتیجه ابدی و ازلی بودن

او با اتفاق مسلمانان به مخالفت برخاست و سخنی گفت که لازمه آن جسمانی بودن خدا و مرکب بودن ذات اوست تا آن جا که ازلی بودن عالم را ملتزم شد و با

انسان دلیل بر ازلی بودن … است اگر ازلی باشد دنبال ازلی بودن … بیاوریم ابدی بودن انسان را هم میتوانیم بیرون بیاوریم چون دلیل بر ثبات و دوام میکند زیرا رحیم هم مرحوم ابدی میخواهد اگر ثبات نداشت زمان داشت مرحوم ابدی نمیخواست اما رحیم صفت مشبهه است و دائم و همیشگی است این دوام رحیمیت مرحوم ابدی میخواهد فکان ردا علی الدهریه اگر ازلی

درباره ی تو گمراه شد و صفتها نزد تو از هم گسیخته ̶ و اندیشه های باریک در بزرگواریت سرگردان گشته اند همچنین با آن اوصاف توئی خدائی که در اولیت ازلی بودن

خود آنها هم در جمله خود به خود به وجود آمده گرفتار شدهاند چون لازمه این حرف این است که زمانی عالم نبوده و بعد بود شده است و این سخن با ازلی و ابدی بودن

خود آنها هم در جمله خود به خود به وجود آمده گرفتار شدهاند چون لازمه این حرف این است که زمانی عالم نبوده و بعد بود شده است و این سخن با ازلی و ابدی بودن

ازلی خداوند به چه صورت به اعمال ما تعلق گرفته است. همانطور که خداوند از اصل عمل ما آگاه است از خصوصیت و صفت عمل ما که اختیاری یا اضطراری بودن است نیز مطلع و آگاه است.خداوند علم دارد به این که … خواجه نصیر الدین طوسی قدسسره در پاسخ شعر منسوب به خیام گفته علم ازلی علت عصیان بودن پیش عقلا ز غایت جهل بودو رواج چنین سخنان و تفکراتی در غرب

او با اتفاق مسلمانان به مخالفت برخاست و سخنی گفت که لازمه آن جسمانی بودن خدا و مرکب بودن ذات اوست تا آن جا که ازلی بودن عالم را ملتزم شد و با

را از این جهت که متکی به شعور ذاتی خویش است بی نیاز از خالق معرفی میکردند؛ به همین جهت ماده را اصیل و خودخلاق میدانستند و در نتیجه ابدی و ازلی بودن

میبریم باید آن را از زمان منسلخ کنیم ان قیل کان فعلی تاویل ازلیه الوجود و ان قیل لم یزل فعلی تاویل نفی العدم ; 25 اگر گفته میشود "بود" بر ازلی بودن … خداهمانگونه که ذکر شد امیرالمؤمنین علیه السلام حدوث اشیا را دلیل بر زلیتخدا قرار داد.از اینرو حدوث اشیا دلیل بر قدیم بودن خدا هم هست; چرا که لازمه ازلی بودن … بودن. الظاهر لا یقال مم و الباطن لا یقال فیم ; 42 ظاهر است نه از چیزی و باطن است نه در چیزی. لا تراه النواظر و لا تحجبه السواتر 43 دیدهها او را نبینند و پوشانندهها او را مستور نکنند. هو الظاهر علیها ارض بسلطانه و عظمته و هو الباطن لها بعلمه و معرفته ; 44 او با سلطنت و بزرگیاش بر زمین ظاهر است و او با علم و معرفتش برای زمین باطن و مخفی است. الظاهر بعجائب تدبیره للناظرین و الباطن بجلال عزته عن فکر المتوهمین ; 45 برای بینندگان به واسطه تدبیرهای عجیبش ظاهر است و به واسطه بزرگی عزت و نفوذناپذیریاش از فکر خیالکنندگان باطن و مخفی است.این دو صفتیکسان بر خدا صادقند; هیچیک از این دو بر دیگری پیشی ندارد بر خلاف این دو صفت مزبور در مخلوقات یا ظهورشان بر بطونشان مقدم است و یا به عکس. الحمدلله الذی لم تسبق له حال حالا فیکون...ظاهرا قبل ان یکون باطنا کل ظاهر غیره غیر باطن و کل باطن غیره غیر ظاهر ; 46 حمد خدایی را سزد که در او حالی بر حالی سبقت نگرفته تا...ظاهر باشد; قبل از آنکه باطن باشد هر ظاهری غیر از او باطن است و هر باطنی غیر از او غیر ظاهر.ازلیت و ابدیتخداامیر المؤمنین علیه السلام بر ازلیت و ابدیتخداوند از حدوث و فنای اشیا استدلال میآورند.اگر اشیا حادثند و وجودشان از خودشان نیست پس باید وجود را از موجودی دریافت کرده باشند که سنخ وجودش حدوثی نباشد وگرنه سؤال میشود چرا آن حادث موجود شد و این پرسش پاسخ درخور نمییابد مگر آنکه به موجودی تکیه کند که وجودش از آن خودش باشد; 47 همانگونه که فنای اشیا گواهند بر اینکه وجودشان طفیلی است و در وجود وامدار دیگریاند.بر این اساس آن وجود باید در وجودش مستقل باشد و وامدار دیگری نباشد.پس چنین وجودی نابودشدنی نیست و وجودش ابدی است مستشهد بحدوث الاشیا علی ازلیته...و بما اضطرها الیه من الفنا علی دوامه ; 48 به حدوث اشیا بر ازلیت استشهاد میشود...و به فنایی که اشیا را بدان بالضروره محتاج کرده است بر دوامش. و الدال بمحدث خلقه علی ازلیته 49 حال که او ازلی

بریم باید آن را از زمان منسلخ کنیم ان قیل کان فعلی تاویل ازلیه الوجود و ان قیل لم یزل فعلی تاویل نفی العدم ; 25 اگر گفته می شود "بود" بر ازلی بودن … که ذکر شد امیرالمؤمنین علیه السلام حدوث اشیا را دلیل بر زلیت خدا قرار داد.از این رو حدوث اشیا دلیل بر قدیم بودن خدا هم هست; چرا که لازمه ازلی بودن … بودن. الظاهر لا یقال مم و الباطن لا یقال فیم ; 42 ظاهر است نه از چیزی و باطن است نه در چیزی. لا تراه النواظر و لا تحجبه السواتر 43 دیده ها او را نبینند و پوشاننده ها او را مستور نکنند. هو الظاهر علیها ارض بسلطانه و عظمته و هو الباطن لها بعلمه و معرفته ; 44 او با سلطنت و بزرگی اش بر زمین ظاهر است و او با علم و معرفتش برای زمین باطن و مخفی است. الظاهر بعجائب تدبیره للناظرین و الباطن بجلال عزته عن فکر المتوهمین ; 45 برای بینندگان به واسطه تدبیرهای عجیبش ظاهر است و به واسطه بزرگی عزت و نفوذناپذیری اش از فکر خیال کنندگان باطن و مخفی است.این دو صفت یکسان بر خدا صادقند; هیچ یک از این دو بر دیگری پیشی ندارد بر خلاف این دو صفت مزبور در مخلوقات یا ظهورشان بر بطونشان مقدم است و یا به عکس. الحمدلله الذی لم تسبق له حال حالا فیکون...ظاهرا قبل ان یکون باطنا کل ظاهر غیره غیر باطن و کل باطن غیره غیر ظاهر ; 46 حمد خدایی را سزد که در او حالی بر حالی سبقت نگرفته تا...ظاهر باشد; قبل از آن که باطن باشد هر ظاهری غیر از او باطن است و هر باطنی غیر از او غیر ظاهر.ازلیت و ابدیت خداامیر المؤمنین علیه السلام بر ازلیت و ابدیت خداوند از حدوث و فنای اشیا استدلال می آورند.اگر اشیا حادثند و وجودشان از خودشان نیست پس باید وجود را از موجودی دریافت کرده باشند که سنخ وجودش حدوثی نباشد وگرنه سؤال می شود چرا آن حادث موجود شد و این پرسش پاسخ درخور نمی یابد مگر آن که به موجودی تکیه کند که وجودش از آن خودش باشد; 47 همان گونه که فنای اشیا گواهند بر این که وجودشان طفیلی است و در وجود وامدار دیگری اند.بر این اساس آن وجود باید در وجودش مستقل باشد و وامدار دیگری نباشد.پس چنین وجودی نابودشدنی نیست و وجودش ابدی است مستشهد بحدوث الاشیا علی ازلیته...و بما اضطرها الیه من الفنا علی دوامه ; 48 به حدوث اشیا بر ازلیت استشهاد می شود...و به فنایی که اشیا را بدان بالضروره محتاج کرده است بر دوامش. و الدال بمحدث خلقه علی ازلیته 49 حال که او ازلی

بریم باید آن را از زمان منسلخ کنیم ان قیل کان فعلی تاویل ازلیه الوجود و ان قیل لم یزل فعلی تاویل نفی العدم ; 25 اگر گفته می شود "بود" بر ازلی بودن … که ذکر شد امیرالمؤمنین علیه السلام حدوث اشیا را دلیل بر زلیت خدا قرار داد.از این رو حدوث اشیا دلیل بر قدیم بودن خدا هم هست; چرا که لازمه ازلی بودن … بودن. الظاهر لا یقال مم و الباطن لا یقال فیم ; 42 ظاهر است نه از چیزی و باطن است نه در چیزی. لا تراه النواظر و لا تحجبه السواتر 43 دیده ها او را نبینند و پوشاننده ها او را مستور نکنند. هو الظاهر علیها ارض بسلطانه و عظمته و هو الباطن لها بعلمه و معرفته ; 44 او با سلطنت و بزرگی اش بر زمین ظاهر است و او با علم و معرفتش برای زمین باطن و مخفی است. الظاهر بعجائب تدبیره للناظرین و الباطن بجلال عزته عن فکر المتوهمین ; 45 برای بینندگان به واسطه تدبیرهای عجیبش ظاهر است و به واسطه بزرگی عزت و نفوذناپذیری اش از فکر خیال کنندگان باطن و مخفی است.این دو صفت یکسان بر خدا صادقند; هیچ یک از این دو بر دیگری پیشی ندارد بر خلاف این دو صفت مزبور در مخلوقات یا ظهورشان بر بطونشان مقدم است و یا به عکس. الحمدلله الذی لم تسبق له حال حالا فیکون...ظاهرا قبل ان یکون باطنا کل ظاهر غیره غیر باطن و کل باطن غیره غیر ظاهر ; 46 حمد خدایی را سزد که در او حالی بر حالی سبقت نگرفته تا...ظاهر باشد; قبل از آن که باطن باشد هر ظاهری غیر از او باطن است و هر باطنی غیر از او غیر ظاهر.ازلیت و ابدیت خداامیر المؤمنین علیه السلام بر ازلیت و ابدیت خداوند از حدوث و فنای اشیا استدلال می آورند.اگر اشیا حادثند و وجودشان از خودشان نیست پس باید وجود را از موجودی دریافت کرده باشند که سنخ وجودش حدوثی نباشد وگرنه سؤال می شود چرا آن حادث موجود شد و این پرسش پاسخ درخور نمی یابد مگر آن که به موجودی تکیه کند که وجودش از آن خودش باشد; 47 همان گونه که فنای اشیا گواهند بر این که وجودشان طفیلی است و در وجود وامدار دیگری اند.بر این اساس آن وجود باید در وجودش مستقل باشد و وامدار دیگری نباشد.پس چنین وجودی نابودشدنی نیست و وجودش ابدی است مستشهد بحدوث الاشیا علی ازلیته...و بما اضطرها الیه من الفنا علی دوامه ; 48 به حدوث اشیا بر ازلیت استشهاد می شود...و به فنایی که اشیا را بدان بالضروره محتاج کرده است بر دوامش. و الدال بمحدث خلقه علی ازلیته 49 حال که او ازلی

؟ اهل حدیث و حنبلیان از یک سو و اشاعره از سوی دیگر, بر مخلوق نبودن قرآن و ازلی بودن … بودن خداوند به معنای ایجاد حروف و اصوات در خارج است . 24ـ گروهی از اشاعره کلام الهی را معنایی قائم به ذات او می دانند که حقیقتی غیر از علم و اراده دارد و از آن به کلام نفسی تعبیر می کنند. به اعتقاد آنان, کلام نفسی معنایی واحد است بدین معنا که از تنوع اسلوبهای تعبیری , مانند امر و نهی و اخبار و ندا و ...به دور است . این معنا, که حروف و اصوات بر آن دلالت می کنند, حقیقتی قدیم و ازلی … بودن خداوند متفق اند و کلام را از اوصاف الهی می شمارند . با این حال, در جزئیات این بحث اختلاف شدیدی بین فرق گوناگون کلامی رخ داده است . این اختلاف عمدتا به دو مساله باز می گردد 1ـ تفسیر حقیقت کلام الهی .2ـ حدوث یا قدم کلام الهی .نگاهی به تاریخ سده های نخست اسلام نشان می دهد که اختلاف رای مسلمانان در مسائل فوق , به ویژه در مساله حدوث یا قدم الهی, فتنه های بزرگی را برانگیخته و حتی سبب شده که گروهی به تکفیر و قتل مخالفان خود بپردازند.ما در این بحث, ابتدا نگاهی به مهمترین آرای مطرح شده در باب حقیقت کلام الهی و حدوث و قدم آن خواهیم داشت و پس از روشن کردن رای صحیح, این بحث را ازمنظر قرآن و سنت, پی گیری می کنیم .حقیقت کلام الهی چیست؟در تبیین حقیقت کلام الهی آرای مختلفی اظهار شده است که در ذیل به مهمترین آنها اشاره می کنیم 1ـ گروهی کلام خدا را همان اصوات و حروف می دانند و معتقدند که اصوات و حروف مزبور قائم به ذات الهی و قدیم اند. این گروه تا بدانجا پیش رفته اند که حتی جلد قرآن را قدیم و ازلی

او با اتفاق مسلمانان به مخالفت پرداخت و سخنی گفت که لازمه آن جسمانی بودن خدا و مرکب بودن ذات اوست تا آنجا که به ازلی بودن عالم ملتزم شد و با

او با اتفاق مسلمانان به مخالفت پرداخت و سخنی گفت که لازمه آن جسمانی بودن خدا و مرکب بودن ذات اوست تا آنجا که به ازلی بودن عالم ملتزم شد و با

این کلمات یک دنیا معنا دارد ضعیف و ذلیل غیر از حقیر است مسکین غیر از ذلیل است مسکین غیر از مستکین است.برای جبران حقیر بودن و ذلیل بودن به تکیه گاه مطمئن ازلی

معنای تبارک ثابت در خیر بودن خداوند یا متعالی بودن او به واسطه وحدانیت وی در ازلی بودن و لایزال بودن است.