Azəri
Saturday 24th of February 2024
0
نفر 0

Əgər “Nəhcül-bəlağə” haqqında sadə bir tə`rif vermək istəsək, “Nəhcül-bəlağə” həzrət Əli (əleyhissalam)-ın söylədiyi kəlamlardır – deyə bilərik. Bu kəlam o həzrətin danışıqları, yazıları, məktub və vəsiyyətləri, qısa hikmətli kəlmələri və moizələrini ehti

Əgər Nəhcül-bəlağə” haqqında sadə bir tə`rif vermək istəsək, Nəhcül-bəlağə”zrət Əlileyhissalam)-ın söylədiyi kəlamlardırdebilərik. Bu kəlam ozrətin danışıqları, yazıları, məktub və vəsiyyətləri, qısa hikmətli kəlmələri və moizələrini ehtiva edir. Min ildən artıq bir dövrdə bu kitab üç bölmədə-xütbələr, məktublar və qısa hikmətli kəlmələr şəklində yazılır və ya çap olunur. Amma Qur`an haqqında dediyimiz tə`rif və Nəhcül-bəlağə” barəsindəki bəyan, onların haqqında söylənilənlərə nisbətdə, dəryanın bir damlasına da çatmır. Əslində vəhy kitabı olan Qur`ana və onun yolunu tam şəkildə davam etdirən Nəhcül-bəlağə”yə bur tə`riflər vermək danışan üçün xəcalət, eşidən üçün əfsusdan başqa bir şey deyildir.

 Nəhcül-bəlağə” haqqında necə söz danışmaq olar? Halbuki, yüz illərdir ki, onun əzəməti dünyanı öz qanadları altına almış, tarix səhifələrindən keçən bəşəriyyət onun ucalığı qarşısında təəccübə və dəhşətə gəlmiş, onun misilsiz əzəməti qarşısında diz çökməkdən başqa bir yolrməmişdir. Min il Qur`ani-Kərimlə yanaşı dillər əzbəri olan bir kitab haqqında nə demək olar? Yalnız dostlar yox, düşmənlər də onu tə`rifləmiş və əzəməti qarşısında aciz olduqlarını e`tiraf etmişlər. Min illik bu kitab haqqında nedanışmaq olar, halbuki, hər bir əsrdə alimlər onun haqqında kitablar yazmış, dərindən fikirləşmiş, amma bir yerə çata bilməmişlər. Minlərlə mühəqqiq onun barəsində saysız-hesabsız kitablar yazmış, milyonlarla səhifəni ənzəl, ürəkoxşayan və fəxrli sözlərlə bəzəmişlər, amma bəşəriyyətlə də onun əzəmətinin bir gəsini layiqli surətdə şərh etməyə və həzrətin dərin mə`nalı kəlamlarının dolğun mə`nalarını aşkar edə bilməmişdir.

Biz də çarəsizlik üzündən Nəhcül-bəlağə” barəsində azacıq tanışlıqla kifatlənirik. Ümidvarıq ki, ozrətin pak nəfəsi sasində onun aşiqləri öz mütaliələrində bu kitabdan istifadə etdikmə`rifətləri çoxalsın və Həzrətin dəryalar qədər mə`nalı sözlərindən istifadə etsinlər. İnşallah!

Min il önİlahi məktəbin ardıcıllarından, ozrətin xalis şiələrindən biri olan Seyyid Rəzi hicrətin 400-cü ilində ozrətin şifahi şəkildə söylədiyi kəlamları və yazılarım edərək Nəhcül-bəlağə” adlı kitab şəklinə salmışdır. (Mərhum Seyyid Rəzidən əvvəl bütün bu deyilənlər və yazılanlar müxtəlif kitablarda, pərakəndə şəkildə mövcud idi. ) Bu əzəmətli kitabdazrətinzdən çox geniş mə`nalı kəlamı, xütbəsi, hədisi, məktubu, vəsiyyətnaməsi, nəsiti, qısa kəlməsi, hökumətlə əlaqədar fərmanı, Qur`an təfsiri və insanın ruhunu cilalayanzlərlə göstərişi vardır. İnsan həyatının bütünnlərini əhatə edən qanunlar bu kitabda qeyd olunmuşdur. Mərhum seyyid Rəzi çalışmışdır ki, Həzrət Əlileyhissalam)-ın misilsiz kəlamlarının ən bəlağətli və gözəl sözlərindən istifadə etsin. Onarə də kitabı Nəhcül-bəlağə” (bəlağət yolu) adlandırıb. Bu kitab on əsrdən çoxdur ki, üç qismdən-xütbələr”, “məktublar və qısa kəlmələr”-şəklində mövla Əlileyhissalam)-ın aşiqlərinin ixtiyarına verilib. Kitabın bə`zi özünəməxsus xüsusiyyətləri vardır ki, qarşınızdakı kitabda onlara işarə edəcəyik. Bu xüsusiyyətlərlə yanaşı, bə`zi mühüm məsələlər də vardır ki, Həzrətin bəlağətli kəlmələrindən ələ gəlir və hər bir oxucunu istər-istəməz özünə cəzb edir. Bütün bunlar ozrətin həyatını təcəssüm edir və baş verən ay-ay hadisələrə nə cür münasibət bəsləməsinistərir. Buna rə də Nəhcül-bəlağə” İslam Peyğəmbərininin (səlləllahu əleyhi və alih) haqq canişininin əzəmətli və nümunəvi həyatını bizlərə nişan verən bəlağətli bir kitabdır. Bu məktəbin şagirdləri öz imamlarının əzəmətli simasını və həyatının müxtəlif cəhətlərini bu kitabdan aydın hiss edib, onu öz həyatlarında me`yartürə bilərlər.

MALİK ƏŞTƏRƏ FƏRMAN

 Nəhcül-bəlağə”nin başqa mövzuları kimi, onun parlaq fəsillərindən biri də Həzrət Əlileyhissalam)-ın özünün vəfalı köməkçisi və sərdarı Malik Əştərə yazdığı “Əhdnamə” və yaTarixi fərmandır”. Bu fərman on dörd əsr əvvəldən indiqədər əbədi insaniyyət nişanəsi kimi İslam mədəniyyəti tarixində yadigar qalmışdır.

 İmam bu məktubu, yaxın dostu və köməkçisi, İslam qoşununun sərkərdəsi Malik Əştəri Misrəndərərkən yazmışdır. Malik Əştər İslamınkmünü icra etmək və Əlileyhissalam)-ın əmrini yerinə yetirməkdən ötrü bu ölkəyə gedirdi. İmam Əlileyhissalam)-ın bu məktubda Malik Əştərə xitab edib İslamkumətini hansı qanunlarla idarə etmək lazım olduğunu buyurmasına baxmayaraq, həqiqətdə hansı məkanda və zamanda olmasından asılı olmayaraq, bütün insanlar bu məktubun dinləyicisidirlər. Başqa sözlə desək, bu məktubda insanı tərbiedən qanunlar qeyd edilmişdir ki, günəş kimi şərqdən-qərbə qədər bütün dünyaya nur saçır. Bu nuru hamırür və hiss edir, yalnız mə`nən kor və qəlbi bağ insanlar bu müqəddəs nurdan xəbərsiz qalmışlar.

 Malik Əştərə yazılan “Əhdnamə”də Həzrəti Əlileyhissalam)-ın qısa fikir və nəzərləri çox dəqiq şəkildə bəyan olunmuş, hər bir insanın vəzifəsi aydın şəkildə canlandırılmışdır. Belə ki, hər kəs, istər qul, istərsə də azad, istərmiyyət üzvü, istərsə də İslamkmlərini icra edən hakim öz vəzifəsini aydın şəkildə dərk edib anlayacaqdır.

Məktubda Malik Əştərə deyilən tövsilər əslində bütün insanlara və bəşəriyyət tarixinə edilir. Doğrudan da, əgərzrətin tövsilərinə əməl olunsa, cəmiyyətdə ədalət və əmin-amanlıq tam mə`nada bərqərar olunacaq, insanmiyyətində qarşılıqlı yardım və kömək etməyə şərait yaranar, insanlar, elm, iman və hyarlıqla İslamstərişi əsasında nəfsini mə`nəvi çirkinliklərdən paklaşdırmağa məşğul olar, özlərini rəzil xislətlər və fəsaddan təmizləyərək hamılıqla Allahın mö`min və saleh bəndələri kimi Allah yolunalər, yalnız düzn yolu getməyi qarşılarına məqsəd qoyarlar.

Bəli, bu “Əhdnamə” insanın dünya və axirətinin xoşbəxliyinə zəmanət verir, düzn yolu insanastərir. Onarə ki, həzrət bu məktubdar şeydən əvvəl insanmiyyətininr bir fərdini müəyyən tonla, ayıldıcı xitabla mə`nəviyyat, şərafət və sədaqət dünyasına də`vət edir. Bu əzəmətli də`vət də məhz ictimai ədalətin bərqərar olunması, zülm və təcavüzkarlıqla mübarizə, azadlıq, qanun qarşısında bərabərlik və iman əsasında gerçəkləşə bilər.

 ləcək bəhslərdə Həzrətin bu məktubunu hissə-hissə araşdıracağımızarə məktub haqqında bundan artıq mə`lumat verməyə ehtiyac yoxdur. Onarə ki, müqəddimədən məqsəd məktubun mə`nası və xüsusi əhəmiyyəti haqqında qısa tanışlıq vermək idi.

MALİK ƏŞTƏR NƏXƏİNİN ŞƏXSİYYƏ

 r şeydən əvvəl bunu qeyd edək ki, İslamın böyük sərkərdələrindən olan Malikin xüsusiyyətini və şəxsiyyətini tanımaqla aydın olar ki, Həzrəti Əlileyhissalam) nəyə görə belə bir misilsiz məktubu onun üçün yazmışdır. İmamleyhissalam)-ın bu məktubun tarixdə əbədi qalacağını bilməsi ilə yanaşı, onun adını məktubda qeyd etməsi, əslində bütün bəşəriyyəti nəzərdə tutduğuna görə idi. Bəli, İmam Əlileyhissalam) belə bir işi dəlilsizrməzdi. İmamın əzəmətli və tarixi məktubunu alan şəxsksək məqama və çoxlu üstünlüklərə malik olmalı idi.

 Malik Əştərin şəxsiyyəti barəsində bəhsə başlamazdan əvvəl, yaxşı olardı ki, Həzrəti Əlileyhissalam)-ın onun haqqında buyurduğu kəlamı bəyan edək və ozrətin özünün Malik barəsində fikrini nəzərə alaq. Bildiyiniz kimi, Malik Əştər, imam Əlileyhissalam) tərəfindən ədaləti bərqərar etmək üçün Misrə valindərilir. Amma o, Misrə tərəfrəkət edərkən yol əsnasında Müavinin xainsinə tökdüyü tədbir əsasında zəhərlədilir və şəhid olur. Əlbəttə, həzrəti Əlileyhissalam) öz imamət elmi ilə bilirdi ki, Malik özününndərildiyi yerə gedib çıxmayacaq və İslam şəhidlərinə qovuşacaq, nətidə “Əhdnamə”nin maddələrini o ölkədə icra etməyə macal tapmayacaq. Bununla belə Malikin şəhadət xəbərini və onun neşəhadətə yetməsini ozrətə xəbər verdikdə, Həzrət dərin narahatçılıqla matəmə qərq olur. Malik haqqında tarixi birmlə buyurur. Belə ki, omlənin vasitəsi ilə Malikin şəxsiyyəti haqqında ənzəl və aydın nəticəyə gəlmək olar. Həzrət buyurur: “Həqiqətdə, mənim üçün Malikin məqamı, Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alih) yanında mənim məqamım kimi idi. ”

 Bu kiçikmlənin dərin mə`nalarına diqqət etdikdə Malikin məqam və şəxsiyyətinin nə qədər uca olduğu aydınlaşır. Əks halda, İmam h də səbəbsiz söz deməzdi, mə`sum İmamın sözlərində şişirtmə və mübaliğə də olmaz. Buyurduğur bir kəlmə xalisqiqətdir. Diqqət etdikdə görəcəksiniz ki, İmam Əlileyhissalam) Malik haqqında mübaliğəsiz söz danışır, onu, özünün İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) yanında olan müqəddəs vücuduna bənzədir. Beləliklə, həmin bəyandan aydın olur ki, həzrəti Əlileyhissalam) İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) yanında ən böyük və layiqli şəxsiyyət, İslam məktəbinin kamil şagirdi sayıldığı kimi, Malik Əştər də Həzrət Əlileyhissalam)-ın nəzərində İslam məktəbinin ən layiqli şagirdi və böyük şəxsiyyəti hesab olunurdu. Qeyd edək ki, İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) yanında Əlileyhissalam)-dan layiqli və şəxsiyyətli bir insan yox idi. İmam da Malik Əştəriksək vəsflə tə`rifləyir, onun üçün h kəsin çata bilmədiyi ən üstün məqam tə`yin edir. Bunarə ki, İmam Əlileyhissalam) h kəsin haqqında belə bir mlə söyləməmişdir.

İSLAM PEYĞƏMBƏRİNİN (səlləllahu əleyhi və alih) NƏZƏRİNDƏ MALİK ƏŞTƏRİN ŞƏXSİYYƏ

Malik Əştərinksək şəxsiyyəti və məqamınıstərən başqa dəlillərdən biri də illərlə önonun barəsində İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) mübarək dilindən deyilənmlədir. O zaman bu sözlərin kimin haqqında olduğu heç kimə mə`lum deyildi. Amma, zamanın keçməsilə Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alih) gələcəkdən verdiyi xəbərlər öz yerini tutur, mə`lum olur ki, bu dəyərli sözlər Malik Əştər Nəxəi haqqındadır. Əsl hadisə (tarixdə azacıq fərqlə nəql olunur) aşağıdakı kimidir:

İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) böyük əshablarından biri olan Əbuzər belə nəql edir: Birn Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) bir dəstə əshabı ilə birlikdə oturmuşdu. Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) oturanlara xitab edərək buyurdu: “Sizlərdən birinlərin birində uzaq səhralarda, çöllükdə elə bir halda vəfat edəcəkdir ki, onun ətrafından çox uzaqda h bir yaşayış olmayacaq. Ölüm ayağında onun yanında h kəs olmayacaq ki, ona qüsul versin, kəfənləyib dəfn etsin. Ammamin yerə Allahın bir dəstə mö`min bəndəsilər və soruşarlar ki, burada bir qərib dünyadan gedib,rəsən haradadır?! Gəlib çatdıqdan sonra onun barəsində bütün İslam mərasimlərini icra edərlər. Onu kəfənləyib ehtiramla torpağa tapşırarlar. ”

O vaxt h kəs bilmirdi ki, bu orada olanların hansının başınaləcək. Amma zamanın keçməsilə məsələ aydınlaşır. İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) dünyasını dəyişib Allahın rəhmətinə qovuşur. Həzrəti Əlileyhissalam) evdə oturur. İslamkuməti top kimi əldənlə keçir, nəhat, üçünxəlifə Osmana çatır. Əbuzər, Osmanın əmri ilə Məkkə ilə Mədinə arasında yerləşən otsuz, susuz çöllük olan Rəbəzə” adlı məntəqəyə sürn olunur. O, bir müddət kiçik ailəsi ilə birlikdə o biyabanda qalır və ailə üzvləri tədriclə aclıqdan ölür. Əbuzər yalnız öz qızı ilə quru səhrada əzabziyyətlə həyatını davam etdirir. Nəhat, əcəl onun da sorağınalir. Əbuzər hiss edir ki, axır nəfəsləridir, az qalır ki, ruh bədənindən çıxsın. Qızını səsləyib buyurur: İndiqin edirəm ki, İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) “səhralıqda tənha ölən şəxs” haqqında buyurduğu sözlər mənim haqqımda imiş. Onarə ki, o vaxtmin məclisdə iştirak edən bütün dostlarımın hamısı vəfat edib. Hər birisi bir şəhərdə, ya da kənddə dünyadan gedib. Yalnız mən bu çöllüyə gəlib çıxmışam. Amma qızım, əsla narahat olma! İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) buyurduğunarə mən öldükdən sonra Allahın bir dəstə xeyirxah bəndəsi burayaləcəklər. Mən öləndən sonra yol kənarına gedib onların yolunuzlə. Elə ki, gəldilər, əhvalatı onlara söylə. Arxayın ol, onlarkmən mənim sorağımaləcəklər.

Əbuzərin qızı nəql edir: “Atamda ölüm nişanələrinirdükdə, özümü yol kənarına çatdırdım. Əvvəlheç bir bəni-adəmdən əsərlamətrmədim. Amma bir az sonra uzaqdan bir karvanründü. Elə ki, mənə yaxınlaşdılar, gördüm ki, Malik Əştər onların qabağındarəkət edir. Mənirüb dayandılar. Mən də bütün əhvalatı onlara söylədim. Dedim ki, atam-Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alih) səhabəsi can üstədir. Bunu eşidən kimi Malik Əşətər yanındakılarla birlikdə dərhal yola düşdülər. Atam artıq dünyasını dəyişmişdi. Onlar bütün şər`ikmləri yerinə yetirib atamı izzət və ehtiramla dəfn etdilər. ”

Bütün bunları nəzərə almaqla mə`lum olur ki, İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) Malik Əştəri Allahın saleh və layiqli bəndəsi kimi qələmə verir. Xoş olsun Malikin məqam və əzəmətinə ki, İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) onu belə vəsf etmişdir.

0
0% (نفر 0)
 
نظر شما در مورد این مطلب ؟
 
امتیاز شما به این مطلب ؟
اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی:

latest article

İSRAİL REJİMİ VƏ ONUN ÇİRKİN NİYYƏTLƏRİ (3)
Əş’əri məktəbinin yaranması
ŞƏR’İ ÖDƏNCLƏRİN TOPLANMASI, TƏHVİL VERİLMƏSİ VƏ PAYLAŞDIRILMASI
Məşhur rus səyyahı Afanasi Nikitin müsəlman imiş?
Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət
OSMANIN XİLAFƏTİ
YEZİD İBNİ ƏBDÜLMƏLİK
İmam Mehdinin (ə) yolu və əsərləri «müşk sonluq»
Ümmətül-vəsət" kimlərdir?
Əhli-beyt (ə) məhəbbəti

 
user comment