Azəri
Friday 1st of March 2024
0
نفر 0

DÖVLƏT MƏ’MURLARININ SEÇİMİNDƏ LƏYAQƏT ME’YARI

Nümunəvi İslam cəmiyyətində ədalət, bərabərlik, ayrı seçkilikdən uzaqlıq, günün birincə partiya mənsubunun nəzərə alınmaması, şəxsi meyllərə əsaslanmamaq cəmiyyət hökumətin əsas mühüm prinsiplərindəndir. Başqa sözlə, qeyri-islami cəmiyyətdə məqam vəzifələrin bölgüsündə dəstəbazlıq xüsusi münasibətlər qədər çox rol oynayırsa, İslam cəmiyyətində bunun əksinədir. Çünki İslam dinində şəxsi rabitə meyllər yox, ləyaqət qanun hakimdir. İslami ədalət prinsipi tələb edir ki, məqam vəzifələr bölüşdürülərkən fərdlərin insani İslami imtiyazları əsas götürülsün. Hər bir insan öz ləyaqəti, mütəxəssisliyi təqvası əsasında vəzifə tutmalıdır. Həzrət Əlinin (ə) nəzərincə, rəhbərliyə o şəxs layiqdir ki, öz işində yalnız ədalət haqqın bərpası barədə düşünür. Fərdlərin xüsusiyyət imtiyazları nəzərə alınmadan onlar sınağa çəkilmədən kimsə dövlət murluğuna seçilmir. Bu əsasla həzrət Əli (ə) Malik bütün digər İslam rəhbərlərindən istəyir ki, mur seçərkən yalnız İslam meyarları əsas götürülsün, şəxsi meyllərə, dəstəbazlığa, xüsusi münasibətlərə istinad edilməsin.

DÖVLƏT İŞÇİLƏRİNİN SEÇİM MEYARLARI

Həzrət Əlinin (ə) dövlət işçisi seçimində nəzərdə tutduğu meyarlar xülasə şəkildə belə sadalana bilər:

1.Təcrübəli işbilən olsun, çətinliklərlə üzləşdikdə özünü itirməsin.

2.Əsil-nəcabətli, pak, abır-həyalı olsun, çirkin sifətlərə yol verməsin.

3.Köklü, saleh, təqvalı pak ailədən olsun, tərbiyə aldığı mühit xəyanət fəsada aludə olmasın.

4.Müsbət keçmişə malik olsun, başqalarından öncə İslama qatılmış olsun. ni İslam qüdrətə çatmayan bir vaxtda Allah ayinlərinə tabe olsun. ziləri İslam qüdrətə çatdıqdan sonra qorxudan ya tamahdan İslama qatılır.

5.Şəxsiyyətli olsun, daim paklığına diqqət yetirsin, istənilən bir xətadan qaçsın.

6.Müdiriyyət bacarığı, uzaq görənlik kimi sifətlərə sahib olsun, müxtəlif problemlərlə üzləşdikdə tədbir görməyi bacarsın.

7.Nəfsi tox olsun, maddi nemətlərə göz tikməsin.

Həzrət Əli (ə) dövlət murlarının xüsusiyyətlərini sadalayarkən mur seçimində hakimin vəzifələrini qeyd edir:

1.Hakim işçi götürərkən diqqətli olsun, yalnız dəqiq sınaqlardan sonra kiməsə tapşırsın.

2.Bu fərdlərin seçimində şəxsi əsaslanmasın, başqaları ilə məsləhətləşib onların fikirlərinə hörmət göstərsin.

3.İşçilərə fürsət versin ki, onlar öz istedad ləyaqətlərini göstərə bilsinlər.

4.Nəzərdə tutulan işə uyğun gəlməyən insanı şəxsi rabitələr ya bir fərddə olan xüsusiyyət əsasında işə yin etmək olmaz.

Sonra həzrət buyurur ki, əgər hakim islami meyarları nəzərə almadan kiməsə tapşırarsa, onun bu işi zülm-sitəmlə müştərək kökə malik olan işlərdəndir. Həzrət buyurur:

ثُمَّ انْظُرْ فِي أُمُورِ عُمَّالِكَ، فَاسْتَعْمِلْهُمُ اخْتِبَاراً، وَلاَ تُوَلِّهِمْ مُحَابَاةً وأَثَرَةً، فَإِنَّهُمَا جِمَاعٌ مِنْ شُعَبِ الْجَوْرِ وَالْخِيَانَةِ. وَتوَخَّ مِنْهُمْ أَهْلَ التَّجْرِبَةِ وَالْحَيَاءِ، مِنْ أَهْلِ الْبُيُوتَاتِ الصَّالِحَةِ، وَالْقَدَمِ فِي الاِْسْلاَمِ الْمُتَقَدِّمَةِ، فَإِنَّهُمْ أَكْرَمُ أَخْلاَقاً، وَأَصَحُّ أَعْرَاضاً، وَأَقَلُّ فِي الْمَطَامِعِ إِشْرَافاً، وَأَبْلَغُ فِي عَوَاقِبِ الاُْمُورِ نَظَراً

Sonra kargüzarlarının işlərinə bax, onlara bəxşiş rəğbət yolu ilə yox, sınağa çəkdikdən sonra tapşır. Çünki bu üsul (sınağa çəkmədən tapşırmaq) bir növ sitəm xəyanətdir. Onları təcrübə əhli, həya-abır sahibləri arasından, ləyaqətli İslamda öncül ailələrdən seç! Çünki onların əxlaqı daha gözəldir, ailələri daha pakdır, tamahları daha azdır. İşin sonunu görməkdə daha bəsirətlidirlər.”

DÖVLƏT MURLARININ MADDİ EHTYİACLARININ MİNİ

Bundan öncə müxtəlif mövzularda aparılan söhbətlərdə hazırkı mövzuya toxunuldu. İslam dini böyük insani məktəb ilahi ayin olaraq fərdlərin rifahı maddi ehtiyaclarının mini məsələsinə yetərincə diqqət göstərmiş, bu istiqamətdə sirli tədbirlər müəyyənləşdirmişdir.

Bir İslam hakiminin dövlət işçiləri qarşısında daşıdığı vəzifələrlə bağlı həzrət Əlinin (ə) dəqiq incə yanaşmaları var. Həzrət maddi müşküllərin həllini, dövlət işçilərinin ehtiyaclarının minini mühüm müdiriyyət üsullarından biri, murların xəyanətinin qarşısını alan, onları beytül-mala təcavüzdən rüşvətxorluqdan çəkindirən mühüm amil sayır. Həzrət xəbərdarlıq edir ki, işçilərin maddi ehtiyacları min olunarsa, hətta xətakar fərdlər oğurluq, xəyanət rüşvət üçün bəhanə tapmaz. Onlar xilafa yol verdikdə isə hakim qarşısında özlərini müdafiə etməyə bəhanə tapmayıb, susacaqlar.

Amma işçilərin maddi ehtiyacları min olunmadıqda maddi sıxıntı onları yolundan azdırır, onların əmanətdarlıq ruhiyyəsini süquta uğradır. Belə bir halda hakimin deməyə sözü olmur. Çünki onlar öz oğurluq xəyanətləri üçün dəlil göstərir, hakimi qınayırlar ki, onları ehtiyac içində saxlayıb xalqın malını ixtiyarlarında qoyan hakimdir. Həzrət buyurur:

ثُمَّ أَسْبِغْ عَلَيْهِمُ الاَْرْزَاقَ، فَإِنَّ ذلِكَ قُوَّةٌ لَهُمْ عَلَى اسْتِصْلاَحِ أَنْفُسِهِمْ، وَغِنىً لَهُمْ عَنْ تَنَاوُلِ مَا تَحْتَ أَيْدِيهِمْ، وَحُجَّةٌ عَلَيْهِمْ إِنْ خَالَفُوا أَمْرَكَ أَوْ ثَلَمُوا أَمَانَتَكَ

Sonra onlara yetərincə maaş ver! Bu onların şəxsiyyətini gücləndirər, xalqın malına əl uzatmaqdan çəkindirər. Bundan əlavə, itaətsizlik göstərsələr ya əmanətə xəyanət etsələr bəhanələri olmaz.”

İSLAMDA MURLARA NƏZARƏT BU İSTİQAMƏTDƏ RƏHBƏRİN ROLU

Dövlət işçilərinə münasibətdə rəhbərin vəzifəsi təkcə onları seçib ehtiyaclarını ödəmək deyil. Rəhbər işə yin etdikdən sonra ardıcıl şəkildə murların əməl rəftarlarına nəzarət etməlidir.

Rəhbərin nəzarətdə saxlamalı olduğu sahələri sadalayaq: murların üsulu, onların xalqla rəftarı, işin gedişi vəzifənin icrası ilə bağlı verilən lumatların düzgünlüyü, xalqın murlardan şikayətlərinin düzgünlüyü onlarla başqa sahə. Bəli, bütün bunlar rəhbərin mühüm aparıcı vəzifələrindəndir. Əgər rəhbər öz işçilərinin əməl rəftarlarına nəzarət etməsə ziləri bundan sui-istifadə edib xalqa sitəm qılacaq, xəyanətə əl atacaq, ədalətsizlik fəsada yol verəcək. Beləcə, xalq mövcud hakimiyyətdən ümidini üzəcək, cəmiyyətin nizamı pozulacaq. Bu vəziyyətin qarşısını almaq üçün dövlət işçilərinə daimi nəzarət zəruridir. Dəqiq nəzarət mexanizminin qurulması, işçilər haqqında düzgün lumatların əldə olunması mövcud nizamı möhkəmləndirən vəzifələrdəndir.

Təbii ki, nəzarət mexanizmində çalışan işçilər rəhbərin ən yaxın ən etibarlı adamları olmalıdır. Onların təqvalı, min, allahpərəst, əmanətdar sədaqətli olması mühümdür. Rəhbər yalnız belələrinin verdiyi lumatlardan arxayın ola bilər. Rəhbər əmin olmalıdır ki, ona lumat verənlərin məqsədi yalnız Allaha, İslama, İslam nizamına xidmət etməkdir.

GİZLİ NƏZARƏT

Nəzarət mexanizmi ilə bağlı bəyan olunmuş məsələlərdən biri budur ki, İslam dövlət nəzarətçilərini (təhlükəsizlik xidmətini) “dövlətin gözüadlandırır. Doğrudan da, dövlət murlarına nəzarət edən şəxs dövlətin hakimin gözüdür. Düzgün nəzarət mexanizmi olmayan dövlət eybləri görməyən kor kimidir. Buna görə həzrət Əli (ə) İslam hakiminə göstəriş verir ki, bu gözləri (xəfiyyəni) məxfi şəkildə ölkənin müxtəlif nöqtələrinə yönəlt. Gizli nəzarət dövlət murlarını sui-istifadədən xəyanətdən çəkindirir, onlar xalqla mehriban rəftar edir, süründürməçiliyə yol verməyib insanların problemini həll edir.

Həzrət Əli (ə) bunu da nəzərə çatdırır ki, nəzarətçilər hakim tərəfindən etimad qazanmalıdır. Onların verdiyi lumat dəlil olmalı bu lumat əsasında tədbir görülməlidir. Əgər nəzarətçinin verdiyi lumat şübhə altına alınarsa tədbir görülməzsə bütün nəzarət mexanizmi etimadını itirər azğın insanlar qorxu-hürküsüz cəmiyyətdə fitnə-fəsada rəvac verər.

XAİNLƏRİN CƏZALANDIRILMASI

Həzrət Əli (ə) xainlərin cəzalandırılması ilə bağlı qeyd edir ki, hökumət işçilərindən, hətta hakimə ən yaxın adamlardan biri fəsad xəyanətə əl atarsa məxfi nəzarətçilər belə bir lumat verərsə, xəyanətin sübutu üçün uyğun lumat kafidir cili tədbir görülməlidir.

Sonra həzrət Əli (ə) rəhbərin xain fərdlərlə necə rəftar etməli olduğunu açıqlayır: Xaini cəzasına çatdır! Günahına uyğun şəri cəzanı əskildib-artırmadan ona tətbiq et! Xaini rüsvay edib zillətə sal! Onun alnına xəyanət dağı vur, bədnamlıq boyunduruğunu başına sal. Belə ki, xalq onu barmaqla göstərsin onun aqibəti başqaları üçün ibrət olsun. Belə etsən, xalq arasında xəyanət fəsad üçün fürsət imkan tapılmaz.

MƏXFİ MURLARIN HƏMFİKİRLİYİ

Həzrət Əli (ə) məxfi murların dəqiq seçimi, onların ruhi əxlaqi sağlamlıqlarının nəzərə alınması ilə bağlı tövsiyələrdən sonra hakimi vət edir ki, istənilən bir işi bir neçə yöndən araşdırsın. Əgər müxtəlif nöqtələrdən eyni bir lumat gələrsə hakimdə verilən lumatlara şəkk qalmaz. Məxfi mur qədər diqqətlə seçilsə yalnız onun tərəfindən verilən lumat höccət (dəlil) sayılmır. Əgər bir məsələ ilə bağlı müxtəlif məxfi murlar müxtəlif lumat verərsə bu məsələ araşdırılmalıdır. Öz növbəsində yalan lumat verən məxfi mur cəzalandırılır. Həzrət buyurur:

ثُمَّ تَفَقَّدْ أَعْمَالَهُمْ، وَابْعَثِ الْعُيُونَ مِنْ أَهْلِ الصِّدْقِ وَالوَفَاءِ عَلَيْهِمْ، فَإِنَّ تَعَاهُدَكَ فِي السِّرِّ لاُِمُورِهِمْ حَدْوَةٌ لَهُمْ عَلَى اسْتِعْمَالِ الاَْمَانَةِ، وَالرِّفْقِ بِالرَّعِيَّةِ.

وَتَحَفَّظْ مِنَ الاَْعْوَانِ، فَإِنْ أَحَدٌ مِنْهُمْ بَسَطَ يَدَهُ إِلَى خِيَانَة اجْتَمَعَتْ بِهَا عَلَيْهِ عِنْدَكَ أَخْبَارُ عُيُونِكَ، اكْتَفَيْتَ بِذلِكَ شَاهِداً، فَبَسَطْتَ عَلَيْهِ الْعُقُوبَةَ فِي بَدَنِهِ، وَأَخَذْتَهُ بِمَا أَصَابَ مِنْ عَمَلِهِ، ثُمَّ نَصَبْتَهُ بِمَقَامِ الْمَذَلَّةِ، وَ وَسَمْتَهُ بِالْخِيانَةِ، وَقَلَّدْتَهُ عَارَ التُّهَمَةِ

Sonra doğruçu vəfalı məxfi murlar göndərməklə onların da işini nəzarət altına al! Çünki işlərindəki son araşdırma onları əmanətdarlığa xalqla mülayim rəftara vadar edər.

Böyük diqqətlə öz yaxınlarına nəzarət et! Əgər onlardan biri xəyanətə əl atsa məxfi murlar yekdilliklə bu xəyanəti təsdiqləsə deyilənlərlə kifayətlənib xirə salmadan xəyanətkarı cəzalandırmalısan. Ona xəyanətinə münasib cəza ver! Sonra onu xar edib oturt, alnına xəyanət damğası vur, boynundan rüsvayçılıq boyunduruğu as!”

ƏKİNÇİLİYİN ƏHƏMİYYƏTİ XƏRACIN LÜĞƏT NASI

İlkin İslam dövründə sənət məhdudiyyətlər səbəbindən, dünyadakı ticari əlaqələrin nizamsızlığı, rabitələrin zəifliyi, ticarət yollarının pisliyi təhlükəliliyinə görə cəmiyyətin iqtisadi əsaslarına sir göstərə bilmirdi. Cəmiyyətin iqtisadiyyatı yalnız əkin torpaqları əkinçilikdən götürülən məhsuldan asılı idi. Buna görə vergi yalnız torpaqdan əkin məhsullarından alınırdı. Bu sayaq vergi xərac adlanırdı. Əkçinçilik ona görə əhəmiyyətlidir ki, şəhər əhalisinin əksəriyyəti öz ehtiyaclarını əkin məhsulları ilə min edir. Əgər əkinçilik rövnəq taparsa şəhər əhlinin ehtiyacları ödənər. Əks-təqdirdə heç bir şəhərli qida məhsullarına olan ehtiyacını birbaşa min etməyə qadir deyil. Buna görə əkinçilik heç bir vaxt əhəmiyyətini itirəsi deyil daim insanların ilkin ehtiyaclarının minatçısı olaraq qalacaq.

Digər bir tərəfdən, şəhər əhalisi öz ehtiyaclarını bilavasitə ödəyə bilmir. Ticari vasitələrlə onlar heyvan bitki mənşəli məhsulları əldə edir. Əkinçilər öz növbəsində geyim məişət əşyalarını məhsuldan götürdükləri qazancla əldə edirlər. Belə bir alış-veriş cəmiyyətin iqtisadi çiçəklənməsinə səbəb olur. Uyğun mübadilələr isə ilk növbədə əkinçiliyə bağlıdır. Bu səbəbdən əkinçiliyin tənəzzülü təkcə əkinçilərə ziyan vurmur. Belə bir tənəzzül bütün fəaliyyətlərə sir göstərib cəmiyyəti iqtisadi böhrana, sonda isə məhvə aparır. Həzrət buyurur:

وَتفَقَّدْ أَمْرَ الْخَرَاجِ بِمَا يُصْلِحُ أَهْلَهُ، فَإِنَّ فِي صلاَحِهِ وَصلاَحِهِمْ صَلاَحاً لِمَنْ سِوَاهُمْ، وَلاَ صَلاَحَ لِمَنْ سِوَاهُمْ إِلاَّ بِهِمْ، لاََنَّ النَّاسَ كُلَّهُمْ عِيَالٌ عَلَى الْخَرَاجِ وَأَهْلِهِ

Xərac məsələsini elə qaydaya sal ki, xərac ödəyənlərin vəziyyəti düzəlsin. Xərac isə qaydaya düşsə, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri asayiş rahatlıq içində yaşayar. Xərac ödəyənlər asayişdə olmasa cəmiyyətin digər təbəqələrinin rahatlığı pozulur. Çünki xalq vergidən yeyənlərdən vergi ödəyənlərdən ibarətdir.”

ƏKİNÇİLİYİN İNKİŞAFINDA DÖVLƏT YLƏRİNİN ZƏRURİLİYİ

Əgər dövlət vergi xərac intizarındadırsa, bundan ötrü zəmin hazırlamalıdır. Torpaqların mühafizəsi, su ilə minat, suvarma sistemləri, quyuların qazılması, körpülər tikilməsi, bəndlərin çəkilməsi, əkinçilik məntəqələri arasında yollar salınması, zəhmətkeş kəndlilərə yardım, bir sözlə, əkinçiliyə rövnəq vermək dövlətin qarşısında duran vəzifələrdəndir.

Yalnız bu işlərdən sonra hökumət xalqdan vergi gözləyə bilər. Əkinçiliyin rövnəq tapmadığı bir ölkədə istənilən bir vergi xalq üçün ağır yükdür. Çünki onlar yetərincə qazanıb öz ehtiyaclarını min edə bilmirlər. Öz ehtiyacını ödəyə bilməyən kəndlilərə vergi tətbiq olunması xalqı narazı salır, ölkədə sabitliyi pozur. Nəhayət, hökumət üçün süqut təhlükəsi yaranır. Bu səbəbdən həzrət Əli (ə) vergi toplanması üçün xalqa qazanc şəraiti yaradılmasını tövsiyə edib buyurur ki, hakim vergi ödəmək fikrinə düşməzdən öncə məmləkəti abadlaşdırmaq barədə düşünməlidir. Həzrət buyurur:

وَلْيَكُنْ نَظَرُكَ فِي عِمَارَةِ الاَْرْضِ أَبْلَغَ مِنْ نَظَرِكَ فِي اسْتِجْلاَبِ الْخَرَاجِ، لاَِنَّ ذلِكَ لاَ يُدْرَكُ إِلاَّ بَالْعِمَارَةِ، وَمَنْ طَلَبَ الْخَرَاجَ بِغَيْرِ عِمَارَةأَخْرَبَ الْبِلاَدَ، وَأَهْلَكَ الْعِبَادَ، وَلَمْ يَسْتَقِمْ أَمْرُهُ إِلاَّ قَلِيلاً

Sən vergi toplanmasına diqqət ayırırsan. Amma məmləkətin abadlığına daha çox diqqət yetirməlisən. Çünki torpaqlar abadlaşmamış xərac toplamaq mümkün olmur. Abadlaşdırmaq üçün zəhmət çəkməyib xalqdan xərac tələb edən kəs şəhərləri viran qoymuş, Allah bəndələrini həlak etmiş olur. Belə bir hökumət qısa bir müddət yaşaya bilər.”


source : الشیعه
0
0% (نفر 0)
 
نظر شما در مورد این مطلب ؟
 
امتیاز شما به این مطلب ؟
اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی:

latest article

Yəmən xalqının ölkələrini işğal etmiş ABŞ və Səudiyyə rejimi əleyhinə ...
Qanunsuz Xəlifə rejiminə qarşı çıxan Bəhreyn xalqı Şeyx Əli Səlmanın azad ...
Suriyanın Mənbic şəhəri sələfi terrorçularından azad olduqdan sonra
Pakistanın müxtəlif əyalətlərində keçirilən Qüds Günü
ABŞ-da növbəti anti-polis əməliyyat, 3 polis öldürüldü
İlham Əliyev rejimi AİP-n sabiq sədr müavinini həbs etdiı
Əfsanəvi Qasim Süleymani Hələbdə
Gürcüstanda "Ramazan Akademiyası 2" adlı proqrama start verilib
Suriya Xan Şeyx şəhəri yağı düşməndən azad edilərkən
Yəhudilərin Qəzzə Zolağına hücumunda ayaqlarını itirmiş 15 yaşlı qız ...

 
user comment