كرسىّ‏

لغت كرسى در كتاب‏هاى لغت و در معارف الهيه به معانى گوناگونى آمده است.

1- علم 2- جرم بزرگ كيهانى 3- قدرت و تسلط.

1- اگر گفته شود: هومن اهل الكرسى، فلانى اهل كرسى است، يعنى از زمره عالمان و دانشمندان است.

پاره‏اى از روايات كلمه كرسى را در آيه شريفه به علم و دانائى و دانش و آگاهى معنا كرده‏اند:

«عن المفضل بن عمر قال: سألت ابا عبد الله عليم السلام عن العرش و الكرسى ما هما؟ فقال: العرش هو العلم الذى اطلع الله عليه انبيائه و رسله و حججه، و الكرسى هو العلم الذى لم يطلع الله عليه احدا من انبيائه و رسله و حججه:»

مفضل بن عمر مى‏گويد از حضرت صادق (ع) پرسيدم عرش و كرسى چيست؟ پاسخ داد: عرش دانشى است كه خداوند، انبيا و پيامبران و حجت‏هاى‏ خود را به آن آگاهى داده، و كرسى دانشى است كه ويژه ذات مقدس خداست، و احدى از انبيا و رسولان و حجت‏هاى خود را به آن آگاه نساخته است.

«عن حفض بن غياث قال سألت ابا عبد الله (ع) عن قول الله عزوجل «وسع كرسيه السماوات و الارض» قال: علمه».

حفض بن غياث مى‏گويد: معناى وسع كرسيه السماوات و الارض را از حضرت صادق (ع) پرسيدم، در پاسخ فرمود: دانش و آگاهى خداوند است.

با توجه به اين معنا بايد گفت آيه شريفه اعلام مى‏كند دانش خداوند گنجايش همه آسمان‏ها و زمين دارد و نسبت به همه آنها فراگير است.

و از آنجا كه علم از كمالات معنوى است و ظرفيت آن نيز جنبه معنوى دارد، خداوند با اين جمله به انسان مى‏فهماند كه دانش نامحدود او به همه آسمان‏ها و زمين احاطه كامل دارد.

آرى وجود مقدسى كه خود پديد آوردنده آسمان‏ها و زمين است دانشش نسبت به همه آنها فراگير و محيط است.

با توجه به اين كه كرسى به معناى دانش و علم باشد، مى‏توان ارتباط اين جمله را با جملات سابق اين چنين بيان كرد: خداوند با ذكر جمله: لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ‏ اعلام كرد كه همه مخلوقات جهان هستى، و كليه محتويات آسمان‏ها و زمين ملك حقيقى ذات حق است، و با جمله‏ يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ‏ خاطرنشان ساخت كه مالك حقيقى از ملك خود غافل و بى خبر نيست، او از گذشته و آينده و ظاهر و باطن، از پيش رو و پشت سر و خلاصه از جميع شئون مادى و معنوى مملوك‏هاى خود آگاه و با خبر است و به همه جزئيات و خصوصيات آنها احاطه جامع و كامل علمى دارد.

2- چنان كه در روايات اهل بيت آمده، كرسى نام يك جرم بزرگ كيهانى است كه از نظر وسعت و عظمت محيط به همه آسمان‏ها و زمين است، و به عبارت ديگر كرسى آن مخلوق عظيمى است كه گنجايش فراگيرى همه آسمان‏ها و زمين را دارد!!

«عن الفضيل بن يسار قال: سألت اباعبدالله (ع) عن قوله الله جل و عز «وسع كرسيه السماوات و الارض» فقال: يا فضيل كل شى‏ء فى الكرسى، السماوات و الارض و كل شى‏ء فى الكرسى:»

فضيل بن يسار مى‏گويد: از حضرت صادق (ع) معناى وسع كرسيه السماوات و الارض را پرسيدم در پاسخ فرمود:

همه چيز در كرسى است، آسمان‏ها و زمين و همه اشياء در كرسى قرار دارند.

روى الاصبغ بن نباته ان عليا (ع) قال: ان السماوات و الارض و ما فيها من مخلوق فى جوف الكرسى: «2» اصبغ بن نباته از على (ع) روايت كرده است كه آن حضرت فرمود: آسمان‏ها و زمين و همه مخلوقاتى كه در آن‏ها هستند همه در داخل كرسى قرار دارند.

از حضرت صادق (ع) روايت شده است:

«العرش فى وجه هو جملة الخلق، و الكرسى وعاءه:»

عرش به يك بيان مجموعه جهان هستى است و كرسى ظرف آن مجموعه است.

به راستى براى انسان در هر درجه‏اى كه از علم و دانش باشد تصور يك چنين جرم با عظمتى به نام كرسى كه گنجايش همه آسمان‏ها و زمين را داشته باشد بسيار مشكل است، ولى مهم‏تر از اين، كلام اولياى گرام اسلام است كه ظرفيت كرسى را به مراتب بيش از حجم مجموعه‏آسمان‏ها و زمين معرفى نموده‏اند، و علاوه بر اين مخلوق بزرگ‏تر از كرسى را نيز در قلمرو آفريده‏هاى پروردگار بزرگ گوشزد نموده‏اند:

«عن ابى‏عبدالله (ع) انه قال: ما السماوات و الارض عند الكرسى الا كحلقة خاتم فى فلاة و ما الكرسى عند العرش الا كحلقة فى فلاة:»

حضرت صادق (ع) فرموده است: همه آسمان‏ها و زمين در برابر كرسى مانند حلقه انگشترى است كه در بيابان پهناورى افتاده باشد، و اين كرسى بزرگ و با عظمت در برابر عرش الهى نيز مانند حلقه‏اى در عرصه بيابان است!!

از نظر علمى جهان كيهان و كهكشان‏ها با عظمت براى دانشمندان امروز ناشناخته و مجهول است، و از آغاز و انجام آن بى‏خبرند.

دانشمندان محقق در قرون اخير با كمك تلسكوب‏هاى نيرومند به مطالعه كتاب تكوين و مشاهده اجرام كيهانى پرداخته و از اين راه پيروزى‏ها عظيمى به دست آورده‏اند، ولى با همه پيشرفت‏هاى علمى كه نصيبشان شده، اعتراف دارند كه تنها قسمتى از اين راه دور و دراز را با قدم‏هاى علمى پيموده‏اند و هنوز مناطق ناشناخته در جهان آفرينش بسيار است.

«مسافت خورشيد تا نزديك‏ترين ستارگان تقريباً 2/ 4 سال نورى است، با وجود اين ما در منطقه شلوغ آسمان زندگى مى‏كنيم كه كهكشان نام دارد و مجموعه‏اى است از سيصد ميليون ستاره، اين مجموعه كهكشان يكى از كهكشان‏هاى عديده‏اى است كه در حدود سى ميليون از آنها تاكنون شناخته شده است و شايد تلسكوپ‏هاى بهتر تعداد بيشترى را نشان دهند!!

فاصله متوسط يك كهكشان تا كهكشان ديگر، تقريبا دو ميليون سال نورى است ولى ظاهراً هنوز جاى كافى ندارند زيرا به عجله از يكديگر دور مى‏شوند.

بعضى‏ها با سرعت متجاوز از 000/ 14000 ميل در ثاينه يا بيشتر از ما دور مى‏شوند، دورترين آنها تا آنجا كه مشاهده شده به اعتقاد اهل فن در فاصله پانصد ميليون سال نورى قرار دارد، به طورى كه آنچه ما اكنون مى‏بينيم عبارت از شكل آنها در پانصد ميليون سال پيش است» «بشر روى سومين سياره يك ستاره‏ى صغير واقع در كهكشانى به نام كهكشان داخلى زندگى مى‏كند با اين جود آن چنان هوشمند است كه مى‏خواهد عظمت خيره كننده تمام جهان را درك كند.

نمودارهاى زير نشان مى‏دهد كه او تا چه اندازه در اين كوشش خود موفقيت حاصل كرده است، مسافاتى كه در اين مقاله داده مى‏شود بر اساس سال نورى است، يعنى براى احتساب آن بايد در نظر بگيريم كه نور در هر ثانيه 186000 ميل معادل سيصد هزار كيلومتر مى‏پيمايد، با اين حساب يك سال نورى بالغ بر شش تريليون ميل است.

مسافات اين جهان‏هاى تو درتو از يكديگر آن قدر زياد است كه هر طبقه فضائى، به نوبه‏ى خود فقط لكه خالى در ميان طبقه ديگر فضا محسوب مى‏شود، مثلًا منظومه شمسى كه فضاى نخست ناميده مى‏شود در داخل فضاى 2 تنها يك خال تلقى مى‏شود و همين طور فضاى 2 در برابر فضاى 3 تا آخر» تشبيه يك مجموعه بزرگ كهكشانى به يك خال، يا يك نقطه نورى، كه نتيجه تحقيقات علمى پى‏گير و مداوم دانشمندان اين قرن است، و مقايسه آن با حلقه‏ى انگشترى كه در حديث حضرت صادق (ع) آمده است، اين حقيقت را براى ما روشن مى‏كند كه اولياى بزرگوار اسلام در 15 قرن قبل از اين واقعيت‏هاى ناشناخته بشر آگاهى داشته‏اند و اين منازل عالى و رفيع علمى را در آن روزگار تيره و تاريك از بركت وحى دارا بوده‏اند.

3- مجمع‏البيان كه از تفاسير ارزنده اسلامى است درباره‏ى معناى سوم كرسى مى‏گويد:

«ان المراد بالكرسى ههنا الملك و السلطان و القدرة كما يقال اجعل لهذا الحايط كرسيا اى عمادا يعمد به حتى لا يقع و لا يميل فيكون معناه احاط قدرته بالسماوات و الارض و ما فيها:»

مراد از كرسى سلطه و حكومت خداوند بر جهان هستى است، در لغت عرب به ستون قوى و محكمى كه تكيه‏گاه ديوار قرار مى‏دهند تا از تمايل و سقوطش نگاهدارى كند كرسى مى‏گويند، روى اين حساب معنى آيه اين مى‏شود كه قدرت خداوند و سلطنت و حاكميتش به همه آسمان‏ها و زمين احاطه دارد.

اگر كلمه كرسى را به اين معنا بگيريم، ميتوان ارتباط اين جمله را با جملات سابق به اين صورت بيان كرد:

خداوند با جمله‏ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ‏ مالكيت خود را نسبت به همه موجوداتى ارضى و سمائى اعلام نموده و با جمله‏ يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ‏ از دانش جامع و كاملش نسبت به موجودات خبر داده و با بيان‏ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ‏ اين معنا را مى‏فهماند كه خداوند نه تنها مالك همه موجودات است و از احوال و اوضاع آنها با خبر است بلكه سراسر جهان هستى با همه موجوداتش تحت سلطه و قدرت حضرت اوست و بر تمام ذرات جهان وجود فرمانروائى و حكومت دارد. «1» خداوندى كه حى‏ لا يَمُوتُ‏ و زنده دائم و بى‏فناست، خداوندى كه قائم به ذات خود است، خداوندى كه چرت و خواب كه از عوارض موجود مادى است هرگز به او راه ندارد، خداوندى كه مالك و مدبر و كارگردان همه هستى است و دانش و علمش نسبت به ظاهر و باطن همه موجودات احاطه دارد، خداوندى كه مستجمع جميع صفات كمال است، و قدرتش لا يزال و بى‏انتهاست از محافظت و نگاه‏دارى آسمان‏ها زمين تا زمانى كه برپا بودن آنها را اراده داشته باشد خسته نمى‏شود وَ لا يَؤُدُهُ حِفْظُهُما، زيرا خستگى از عوارض موجود مادى است و حضرت او منزه از ماده و ماديات و مبراى از نقايص و عيوب و عوارض جسمانى است، او از هر چيزى برتر و عظمتش بى‏نهايت است‏ وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ.