سيماى عاقلان و جاهلان در قرآن‏  

پروردگار مهربان عالم در آيه 19 مردم را با معيار آگاهى و ناآگاهى به دو گروه تقسيم مى‏كند: گروه دانا و به تعبير خود قرآن صاحبان خرد و مغز؛ و گروه اعمى.

گروه اول با مطالعه و شنيدن و فكر و تحصيل علم آنچه را كه بر پيغمبر نازل شده است حق مى‏يابند و از آن پيروى مى‏كنند، اما گروه اعمى كه در قرآن مجيد وصف آنان در آيات مختلفى آمده است اعمى به معناى كوردل، جاهل، نادان، و نفهم است‏كسانى هستند كه مى‏توانستند بيمارى جهل و نادانى و نفهمى خود را با گوش دادن و مطالعه و تحصيل علم علاج كنند، اما خودشان چنين نخواستند. كوردلان قرآن را حق نمى‏بينند و صحيح و درست نمى‏انگارند و در هر دوره‏اى تعابيرى درباره قرآن دارند كه در قرآن كريم نيز نقل شده است.

عاقلان خردمند و دانايان بينا در همه شئون زندگى به كتاب خدا اقتدا مى‏كنند و از اين منبع عظيم خير بهره مى‏برند و خودشان را با تمسك به‏ قرآن كريم تبديل به عبد اللّه مى‏كنند و از طريق بندگى توفيق جلب رضايت پروردگار را پيدا مى‏كنند و نعمت ابدى الهى را در قيامت نصيب خويش مى‏نمايند، چون همه خيرات از طريق قرآن مجيد به دست مى‏آيد؛ اما انسان‏هاى كوردل محروم از هر خيرى هستند. نكته عجيب اين است كه به فرموده پروردگار همه همّت كوردلان صرف شكم و لذّتشان مى‏شود. قرآن مجيد درباره اين دسته از انسان‏ها مى‏فرمايد:

«فالنار مثوى لهم».

جايگاه اينان براى هميشه آتش دوزخ است، چون خيرى كسب نكرده‏اند. پيغمبر اكرم، صلى اللّه عليه و آله، در روايتى مى‏فرمايد:

«شرّ العمى عمى القلب».

بدترين كورى و نابينايى كورى دل است.

زيرا اگر انسان بيدار و بينا باشد و بصيرت و نورانيت داشته باشد، قرآن را حق مى‏داند و از آن پيروى مى‏كند. قرآن از مردم سوال مى‏كند:

«أفمن يعلم أنما انزل اليك من ربّك الحق؟».

اين آيه از مردم سؤال مى‏كند، اما چه كسانى جز عاقلان، خردمندان، دانايان، و بينايان مى‏توانند به آن جواب مثبت بدهند؟ آنان كه حق را از باطل، نور را از ظلمت، زشتى را از خوبى، و درستى را از نادرستى تمييز مى‏دهند به حقانيت قرآن يقيين دارند و هيمن يقيين وادارشان مى‏كند از حق پيروى نمايند.

خداوند در قرآن خطاب به پيامبر خود مى‏فرمايد:

«و اتبع ما يوحى اليك».

يعنى به شخص پيامبر امر مى‏كند كه از آنچه بر او نازل شده پيروى كند، زيرا خير پيامبر در اين است و به طور كلى خوشبختى و سعادت و كمال در پيروى از قرآن است.

تمام عظمت پيغمبر اسلام به همين مطيع بودن و عبد اللّه بودنش است.

اگر به آياتى كه در رابطه با پيغمبر است دقت كنيم، مى‏بينيم قسمت عمده‏اى از اين آيات از پيغمبر اكرم تعبير به «عبد» كرده‏اند. بنده و عبد كسى است كه پيرو قرآن و مطيع محض پروردگار است و ازاين‏رو اين بالاترين مقام يك انسان در پيشگاه خدا نيز هست. به سبب داشتن چنين مقامى است كه در هر نمازى بر ما واجب كرده‏اند كه به اين مقام بندگى توجه كنيم. اين مقام نردبانى بود براى رسيدن به مقام رسالت:

«عبده و رسوله».

در واقع، اگر پرسيده شود كه خداوند چه كسانى را به پيغمبرى انتخاب كرده است؟ در پاسخ بايد بگوييم: آن كسانى كه تابع محض حق بودند.