صبر و استقامت حقيقت صبر 

خداوند در قرآن، نزديك به يكصد و سه مرتبه در موارد گوناگون صبر را به عنوان مسأله‏اى واجب و لازم در زندگى انسان مطرح كرده است.

در لغت عرب، كلمه صبر به معناى «خود نگاه‏داشتن» يا «كفّ نفس» است. خود نگاه‏داشتن در حريم دين پروردگار، براى اين است كه انسان دچار خسارت، زيان و ضرر در دنيا و آخرت نشود. باقى ماندن در حريم الهى بايد آزادانه و به اختيار خود انسان باشد. در اين صورت است كه انسان از زيان‏ها و خسارت‏ها در امان مى‏ماند؛ زيرا هجوم خسارت‏ها و زيان‏ها در فضاى بيرون از حريم حق صورت مى‏گيرد.
انسان در حريم حق، در سايه قدرت، لطف، نظر، محبت و رحمت خدا است، پس دچار زيان و ضرر نمى‏شود، چون هيچ خطرى توان ورود به حريم حق را ندارد. اين حريم، الى الابد مصون و محفوظ از هر خطر و خسارتى است.
از آنجا كه صبر به معناى حفظ خود در حريم حق است، روايات و معارف الهى، بعد از آيات قرآن كريم، از روزه ماه مبارك رمضان به صبر تعبير كرده‏اند. چرا؟ علت آن واضح است، چون حالات روزه، در حقيقت خوددارى از بسيارى از حلال‏هاى خدا به امر پروردگار است.
خوددارى از حلال‏ها از ارزش بسيار بالايى برخوردار است؛ زيرا طبيعت بدن اقتضا دارد كه بخورد، بياشامد و راه شهوات حلال بر او باز باشد و در مواقع مختلفى در آب فرو رود و از آن استفاده نمايد، ولى پروردگار عالم از بندگان مؤمن خويش خواسته است كه در ماه مبارك رمضان از اين حلال‏ها خوددارى كنند. اين خوددارى، صبر است.
همچنين از بندگان خود خواسته است كه در كنار خوددارى از اين حلال‏ها، هميشه، هر لحظه و همه جا از حرام‏ها نيز خوددارى كنند. چون در ماه مبارك رمضان، از جانب پروردگار، توان انسان براى خوددارى از حرام‏ها زياد مى‏شود و اين صبر، بسيار مهمّ است. به همين خاطر از روزه تعبير به «صبر» شده است، لذا در سوره مباركه بقره پروردگار مى‏فرمايد:
«وَ اسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَوهِ» روايات، كلمات اهل تحقيق و سلوك و مفسرين بزرگ، صبر را در اين آيه به معناى روزه گرفته‏اند؛ زيرا روزه يكى از بهترين و زيباترين كلاس‏هاى پروردگار مهربان عالم است كه انسان به اختيار خودش، زير نظر پروردگار، صبر را تمرين مى‏كند كه شايد تا پايان ماه مبارك رمضان، در برابر بسيارى از حلال‏ها و حرام‏ها، به آن تقوايى كه مورد نظر پروردگار عالم است، كه كليد گشايش همه مشكلات است، برسد.