گنج صبر توجه به گنج حقيقى

واقعيتى كه هميشه مورد توجه بسيارى از انسان‏ها بوده، گنج است. گنج به مجموعه‏اى فراوان از ثروت اطلاق مى‏شود كه گاهى اين در خرابه‏ها يافت مى‏شود و علتش اين بوده كه اين خرابه‏ها قبلًا شهر و يا كشور بوده و محل خزانه‏هاى حكومت‏هاى آن كشورهاى آباد بود و يا دفينه‏هايى بود كه ثروتمندان براى خود فراهم كرده بودند و بر اثر حادثه‏ها، زلزله‏ها و طوفان‏ها، آن مناطق آباد خراب شد و چون گاهى- به خصوص كشاورزان- در بيابان‏هاى به جا مانده از آن شهرها و كشورهاى آباد، در حال زير و رو كردن زمين هستند، به اين دفينه‏ها و گنج‏ها برمى‏خورند.

اين براى انسان در طول تاريخ واقعيتى شده بود كه در خرابه‏ها، بيابان‏ها و مناطق ويران گاهى گنج وجود دارد و گاهى به دنبال به دست آوردن گنج، واقعا رنج‏ها را تحمل مى‏كردند.

نابرده رنج گنج ميسر نمى‏شود

مزد آن گرفت جان برادر كه كار كرد  كسانى كه به دنبال گنج بودند، يا گنج را مى‏يافتند، يا در مسير پيدا كردن گنج، اگر گنجى پيدا نمى‏كردند، به منافع ديگرى كمتر از گنج مى‏رسيدند. فرهنگ الهى اين گنج را در دو بخش بيان كرده است؛ نخست در بخش مادّى كه در رساله‏هاى عمليه نيز فقهاى بزرگ شيعه نوشته‏اند: گنج ثروتى است كه ناگهان از خرابه‏اى، كويرى و بيابانى به دست مى‏آيد و اگر شيعه، گنجى را به دست آورد، طبق سوره مباركه انفال، خمس آن گنج بر او واجب است:

«وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مّن شَىْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ‏»

آيه شريفه ندارد «من الجهاد» كه بعضى‏ها آيات قبل و بعد از اين آيه را دريافت‏

نكرده، در مسأله دچار اشتباه شده‏اند و مى‏گويند: خمس فقط به غنايم جنگى تعلق‏ مى‏گيرد، در حالى كه خدا مى‏فرمايد: «أَنَّمَا غَنِمْتُم مّن شَىْ‏ءٍ» شى‏ء؛ يعنى هر چيز گران‏بها، كه غنايم جنگى نيز يكى از اشياى پرقيمت است. معدن، سود حاصله از كسب سالانه و گنج نيز از اشياء پر قيمت هستند.

«مّن شَىْ‏ءٍ» اگر از چيزى غنيمت و بهره‏اى نصيب شما شد:

«فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ‏» پروردگار راه مصرف خمس را در آيه شريفه در شش بخش بيان كرده است كه خرج در غير از اين شش برنامه، بر هر فقيه و هر خمس دارى حرام است و هر فقيهى بنا بر فقاهت خودش و هر مؤمنى بنا بر ايمان خود، در هزينه كردن خمس از افراط و تفريط بايد بپرهيزند و در مصرف آن، جانب احتياط را كاملًا رعايت كنند.

اين حال و كار مردم مؤمن است.

اين گنج، گنج مادى است. ثروت متراكمى كه از خرابه‏ها، كويرها و بيابان‏ها به دست مى‏آيد كه يك پنجم آن خمس و مربوط به پروردگار عالم است، كه هم در دين او بايد هزينه شود و هم براى بندگان آبرودار محترمش كه خرج آنان با دخل‏شان در سال هماهنگ نشده است؛ يعنى رنج برده‏اند، ولى خرج زندگى آنان بيش از درآمدشان بوده است. اگر از خاندان پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏وآله باشد، بخشى از اين واجب مالى به او مى‏رسد، آن هم در حدّ رفع مشكلات و نيازهايى كه دارد، نه بيشتر. چون نه قرآن اجازه مى‏دهد و نه فقيهان شيعه. مقدارى از اين مال نيز سهم عالمان ربّانى است كه واقعا در راه اسلام و تبليغ دين خدا زحمت مى‏كشند، درس مى‏خوانند، درس مى‏دهند و شاگرد؛ مفسّر، عالم و مبلّغ تربيت مى‏كنند. بنا به اذن پروردگار، پيغمبر صلى الله عليه وآله و ائمه طاهرين عليهم السلام براى آنها نيز بايد در حدّ احتياج، نه افراط وتفريط، هزينه شود.

منبع:صبر از ديدگاه اسلام