كشتزار دنيا و دروگاه آخرت‏

منابع مقاله:

کتاب : زيبائى هاى اخلاق 

نوشته : حضرت آیت الله حسین انصاریان

دنيا مزرعه‏ آخرت‏

از آيات قرآن و روايات استفاده مى‏شود كه خداى مهربان دنيا را براى بندگانش به منزله‏ى مزرعه و كشتزار براى آخرت قرار داده است. انسان بايد در سايه‏ى تعاليم وحى و هدايت انبيا و امامان چند روزى كه در دنياست مانند زارعى عاقل و دهقانى بصير بذر ايمان و عمل صالح و حسن خلق را در اين كشتزار بپاشد، و پس از ورود به آخرت بهترين محصول و ميوه را كه رضاى حق و بهشت جاويد است تحصيل كند.

انسان با همه‏ى وجود بايد مواظب باشد زرق و برق امور مادى، و ظاهر دل فريب اجناس و عناصر، او را از زراعت براى آخرت غافل نكند، و به هوا و هوس و شهوات نامناسب دچار ننمايد، و از شاهراه هدايت به دركات انحراف و ضلالت نيندازد، كه اگر چنين شود از وجود او موجودى چون فرعون و قارون و نمرود و شداد و معاويه و يزيد ساخته مى‏شود كه به چيزى در دنيا جز آدم كشى و غارتگرى و پايمال كردن حقوق انسان‏ها و مخالفت با حقايق و ضدّيت با پيامبران و امامان رضايت نخواهد داد.

آنان كه با بى‏خبرى از حقايق و جهل به معارف و جداى از هدايت حق زندگى مى‏كنند، منتهاى آرزو و آخرين هدف و تنها مقصدشان دنياست، و ماوراى آن چيزى را نمى‏بينند. آنان با چنين انديشه‏اى يقيناً گرد حقايق نمى‏گردند، و به شجره‏ى طيبه‏ى ايمان وصل نمى‏شوند، و عمل صالحى را انجام نمى‏دهند، و به‏ مكارم اخلاقى آراسته نمى‏گردند؛ وجودشان از نظر سيرت و حركات از هر حيوانى حيوان‏تر و از هر درنده‏اى درنده‏تر و از هر شيطانى خبيث‏تر است.

اينان به خاطر گرايش غلط و اشتباه و باطلشان به دنيا، قلبشان هم چون سنگى سخت و بلكه سخت‏تر از سنگ است كه هيچ بذرى از بذرهاى معنوى و الهى و ملكوتى در قلبشان رشد و نمو نمى‏كند، بلكه بذرهاى معنوى در قلب آنان تباه و ضايع مى‏گردد.

اينان به خاطر اين كه از اين حقيقت ناب كه در كلام معصوم آمده كه:

الدُّنيا مَزْرَعَةُ الآخِرَة «1»

. دنيا مزرعه‏ى آخرت است.

غافلند. در شوره‏زار وجودشان جز بذر گناه و معصيت نمى‏كارند؛ بذرى كه محصولش خشم و نفرت خدا و عذاب دردناك دوزخ است.

دنيايى كه در قرآن و روايات مذمت شده در حقيقت نگاه اين گونه بى‏خبران و برداشت اشتباه آنان و انديشه‏ى باطل و غلط ايشان است كه به سبب انحراف در نگاه و برداشت و انديشه عناصر و اجناس و مواد و ابزار را جز در مسير شهوات حيوانى و غرايز نفسانى و هرگونه گناه و معصيت و زشتى و آلودگى به كار نمى‏گيرند، و خود را به خسارت ابدى و زيان هميشگى دچار مى‏كنند.

اتصال به چنين دنيايى با چنين نگاه و برداشت و انديشه‏اى عامل تخريب انسانيت و از دست دادن آخرت آباد و محروم ماندن از فيوضات حضرت رب الارباب و دور شدن از رحمت حق و دچار شدن به پوچى و پوكى و بر باد رفتن استعدادهاى معنوى و سقوط در منجلاب معاصى و ورود به هلاكت ابدى و باز ماندن از سعادت و خوشبختى هميشگى و سرمدى است.

از ديدگاه قرآن و روايات، دنيا مدرسه‏اى است كه بايد در آن معرفت آموخت؛ خزينه‏اى است كه بايد در آن گنج سعادت اندوخت؛ خياط خانه‏اى است كه بايد در آن براى جسم و جان لباس طاعت و عبادت دوخت؛ و گذرگاهى است كه بايد از آن به سوى آخرت كوچيد؛ و مزرعه‏اى است كه بايد در آن بذر ايمان و عمل و اخلاق كاشت.

قيامت و دروگران‏

در صحنه‏ى باعظمت قيامت بيش از دو دسته‏ى دروگر وجود ندارد:

1- دسته‏اى كه نگاهشان به دنيا- زمانى كه در دنيا بودند- نگاهى صحيح و درست بود، و بر پايه‏ى آن نگاه، دنيا را مزرعه‏ى آخرت به حساب آوردند، و به همين سبب همه‏ى توان و همت خود را براى كاشتن بذر ايمان و عمل‏ و اخلاق به كار گرفتند، و در قيامت كِشته‏ى خود را كه به صورت خشنودى حق و بهشت جلوه مى‏كند درو مى‏كنند، و تا ابد از اين محصول شيرين بهره مى‏گيرند.

2- دسته‏اى كه نگاهشان به دنيا- زمانى كه در دنيا بودند- نگاهى باطل و نادرست بود و بر پايه‏ى آن نگاه، دنيا را جز خانه‏اى براى خوش گذرانى و شكم چرانى و شهوت رانى نديدند؛ و به همين خاطر همه‏ى توان و همت خود را براى پاشيدن بذر گناه و معصيت و تجاوز و ستم به كار گرفتند، و در قيامت كِشته‏ى خود را كه به صورت خشم و نفرت حق و هفت دوزخ آشكار مى‏شود درو مى‏كنند، و تا ابد از اين محصول تلخ و ناگوار را با ذلت و خوارى مى‏چشند، و كسى هم آنان را براى نجات از اين وضع ناهنجار يارى نمى‏دهد، و دست شفاعت به سويشان دراز نمى‏كند، و بردارنده‏ى بارى بار آنان را به دوش خود برنمى‏دارد. چنان كه در قرآن مجيد آمده:

«وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‏» «2».

و هيچ كس بار گناه ديگرى را به دوش نمى‏كشد.

آرى، قيامت روز عدل و انصاف و حساب و ميزان است، و جز نور اسما و صفات حق و حسنات اخلاقى نورى در آن پرتوافشانى نمى‏كند. تمام قدرت و همه‏ى شوكت در آن روز در اختيار خداست؛ و خدا در آن روز با همه‏ى بندگانش به عدل و داد و انصاف و لطف و كرم و محبت رفتار مى‏كند، و كسى را مجبور نمى‏كند كه براى نجات كسى بارى از گناه آن كس را به دوش خود بردارد، بلكه هر خلاف‏كارى در گرو اعمال خود است، به جز اهل ايمان كه حرّ و آزادند و بارى بر دوش ندارند.

در آن روز تمام وسايل نجات از بدكاران قطع مى‏شود، و آنان براى رهايى خود از عذاب هيچ وسيله‏اى را نمى‏يابند. ولى اهل ايمان براى نجات سريع خود وسايلى چون ايمان و عمل و به ويژه حسنات اخلاقى و شفاعت شفيعان را در اختيار دارند.

قرآن درباره‏ى بدكاران كه راهى به هيچ وسيله‏اى ندارند مى‏فرمايد:

«إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ» «3».

آنگاه كه سردمداران (كفر و شرك و سركشان و طاغوتيان و شاهان و قلدران) از پيروانشان بيزارى مى‏جويند؛ و عذاب را مشاهده كنند، و ميانشان پيوندها (و همه‏ى وسايل نجات) بريده شود.

فرار بدكاران از بدكاران در قيامت‏

كتاب‏هاى شيعه و اهل سنت از پيامبر روايت كرده‏اند كه:

مادرى با فرزندش كه هر دو بار گناه سنگين دارند وارد عرصه‏ى قيامت مى‏شوند. مادرى كه كانون مهر و محبت و عشق ورزى به فرزند است؛

مادرى كه براى پرورش فرزندش حاضر است از شيره‏ى جانش به فرزند شير دهد؛

مادرى كه براى نجات فرزندش از آسيب و بلا حاضر است خود را به هر آب و آتشى بزند؛

مادرى كه ضرب المثل مهر و محبت است؛

اين مادر در قيامت به فرزندش مى‏گويد: به ياد دارى نه ماه تو را در شكم‏ خود حمل كردم و دو سال در آغوشم به تو شير دادم و چگونه در هر موقعيتى از تو نگه دارى و حفاظت كردم و براى به ثمر رسيدنت چه رنج‏هايى را تحمل نمودم، اكنون بيا مقدارى از بار گناه من را به پرونده‏ى خود منتقل كن تا مرا به دوزخ نبرند.

ولى فرزند با شنيدن اين پيشنهاد از مادر مى‏گريزد و فرار را بر قرار ترجيح مى‏دهد تا ديگر بار اين پيشنهاد را نشنود!!

آرى، قيامت براى بدكاران روزى است كه:

«يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ* وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ* وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِيهِ».

روزى كه [در قيامت‏] انسان از برادر و پدر و مادر و همسر و فرزندش مى‏گريزد.

ولى شايستگان در قيامت به سوى يكديگر مى‏روند و از ديدن و شناخت يكديگر مسرور و شاد مى‏شوند و با هم در سايه‏ى رحمت حق اجتماع مى‏كنند.

و آنان كه از سرمايه‏ى معنوى بيشترى برخوردارند از برادران و خواهران دينى خود در پيشگاه حق شفاعت مى‏كنند و خداى مهربان شفاعتشان را مى‏پذيرد.

پی نوشت ها:

______________________________

(1)- عوالى اللآلى: 1/ 267، الفصل العاشر، حديث 66؛ بحار الانوار: 70/ 148، باب 124.

(2)- اسراء (17): 15؛ فاطر (35): 18؛ زمر (39): 7.

(3)- بقره (2): 166.